Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.061 bài, trang 191 trên 1.454
Sáp ong là chất trơ sinh học không độc hại nhưng hệ tiêu hóa của con người hoàn toàn không thể tiêu hóa hay hấp thu được. Nuốt một mẩu nhỏ vô hại, nhưng nuốt lượng lớn sáp ong tiềm ẩn rủi ro tắc ruột cơ học và hoàn toàn không có tác dụng chữa khỏi bệnh dạ dày như lời đồn.
Sâm Lai Châu ngâm rượu giúp hòa tan và chiết xuất saponin tốt hơn nhờ dung môi cồn loãng, trong khi ngâm mật ong giải phóng hoạt chất chậm hơn do độ nhớt cao. Tuy nhiên, ngâm mật ong lại lành tính cho người không dung nạp cồn, miễn là người dùng ăn cả lát sâm để tránh lãng phí dược chất.
Quan niệm dân gian cho rằng hầm củ cát sâm giúp long đờm, giãn phế quản và dứt cơn ho kéo dài hiện vẫn chưa có bằng chứng khoa học xác thực ở người. Dù chứa nhiều chất chống oxy hóa, món canh cát sâm chỉ đóng vai trò bồi dưỡng thể trạng và không thể thay thế việc chẩn đoán, điều trị y khoa.
Nghiên cứu khoa học xác nhận cây Sâm Bòi Vịt (*Galeola nudifolia*) tại Việt Nam chứa dẫn xuất phenolic mới galeomalate A cùng 5 hợp chất liên quan, có khả năng ức chế enzyme acetylcholinesterase trong phòng thí nghiệm, mở ra tiềm năng nghiên cứu hoạt chất hỗ trợ nhận thức nhưng chưa có thử nghiệm trên người.
Nhiều người chuộng ngâm rượu sáp ong để trị đau nhức xương khớp, song khoa học chứng minh sáp ong chỉ tan một phần trong cồn và không giải phóng đủ hoạt chất kháng viêm. Tự ngâm rượu sáp lẫn nhộng còn tiềm ẩn nguy cơ dị ứng, ngộ độc đạm phân hủy và tổn thương gan tiêu hóa.
Sáp ong trắng và sáp ong vàng không có sự khác biệt vượt trội về dược tính chữa bệnh, nhưng khác biệt lớn ở tỷ lệ tạp chất. Nghiên cứu cho thấy sáp ong vàng thô có nguy cơ nhiễm thuốc trừ sâu và ô nhiễm môi trường cao hơn đáng kể so với sáp ong trắng đã qua xử lý.
Sâm Siberia là thảo dược bồi bổ quen thuộc, nhưng người tăng huyết áp nặng, rối loạn tâm thần, phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ cần hết sức cẩn trọng. Nghiên cứu cho thấy hoạt chất trong sâm có thể tương tác thuốc và điều hòa miễn dịch, trong khi dữ liệu an toàn trên người còn hạn chế.
Nhiều người cho rằng bún làm từ gạo nên gây tăng đường huyết tương đương hoặc nhiều hơn cơm trắng. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học cho thấy bún gạo thường có chỉ số đường huyết (GI) thuộc nhóm thấp đến trung bình, trong khi cơm trắng đa phần thuộc nhóm GI cao và dễ làm đường huyết sau ăn tăng nhanh hơn.
Ăn củ sen sống tiềm ẩn rủi ro nhiễm sán lá ruột lớn *Fasciolopsis buski* sống ký sinh trên thực vật thủy sinh. Nang trùng sán bám chặt vào củ sen có thể gây đau bụng dữ dội, chướng bụng và viêm loét tá tràng. Chuyên gia khuyến cáo bắt buộc phải nấu chín kỹ củ sen trước khi ăn.
Sâm Siberia là thảo dược bổ dưỡng phổ biến nhưng có thể gây tương tác nghiêm trọng với thuốc tim mạch digoxin và cản trở enzym chuyển hóa gan. Người đang dùng thuốc điều trị tim mạch, tiểu đường cần hiểu rõ cơ chế và tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng để tránh nguy cơ ngộ độc thuốc.
Chất nhầy trong củ sâm Bố Chính thường được truyền miệng là bài thuốc tự nhiên bảo vệ dạ dày. Dù y học cổ truyền ghi nhận dùng trị đau dạ dày và các loài cùng chi chứa polysaccharides chống viêm, dữ liệu tiền lâm sàng trực tiếp trên niêm mạc dạ dày của sâm Bố Chính hiện còn rất hạn chế.
Nghiên cứu tiền lâm sàng ghi nhận sâm Siberia chứa hoạt chất giúp tăng độ nhạy insulin và giảm đường huyết ở động vật. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trực tiếp trên người còn rất hạn chế, chưa đủ cơ sở chứng minh hiệu quả hạ đường huyết thay thế thuốc chữa bệnh.
Sâm Siberia thường được quảng cáo giúp phục hồi sinh lực và xua tan kiệt sức, nhưng các bằng chứng khoa học hiện nay cho thấy hiệu quả trên người còn nhiều mâu thuẫn. Nghiên cứu lâm sàng ghi nhận thảo dược này đóng góp rất ít vào việc giảm mệt mỏi mạn tính so với các liệu pháp quản lý căng thẳng.
Sâm Lai Châu là dược liệu quý giúp bồi bổ và tăng khả năng chịu đựng stress, nhưng lạm dụng hằng ngày có thể gây tiêu chảy, đầy bụng và mất ngủ. Nghiên cứu khuyến nghị chỉ nên duy trì liều tương đương 0,5–2 gam chiết xuất mỗi ngày để bảo đảm an toàn cho hệ tiêu hóa.
Ăn cơm trắng hay chọn bún, phở để giảm cân là nỗi băn khoăn của nhiều người ăn kiêng. Bản chất sợi bún làm từ bột gạo, khác biệt lớn nhất nằm ở mật độ năng lượng, lượng nước ngậm và cách chế biến đi kèm, quyết định trực tiếp tới khả năng kiểm soát lượng calo nạp vào cơ thể.
Cả sá sùng tươi và sá sùng khô đều giàu dưỡng chất, nhưng dạng khô cô đặc lượng lớn axit amin tự do và khoáng chất do quá trình tách nước. Khi sấy nóng, sá sùng bị oxy hóa một phần chất béo nhưng lại tăng mùi thơm hấp dẫn; người dùng cần lưu ý chọn sản phẩm rõ nguồn gốc để tránh hóa chất tẩm ướp.
Người đang dùng thuốc hạ đường huyết cần thận trọng khi uống nước sài đất do nguy cơ tương tác dược lực học gây tụt đường huyết quá mức và ảnh hưởng đến enzym chuyển hóa gan. Bệnh nhân không nên tự ý kết hợp khi chưa tham vấn bác sĩ điều trị.
Nhiều người tìm đến sâm Bố Chính với hy vọng hạ và ổn định đường huyết, nhưng liệu dược liệu này có thực sự hiệu quả? Dù cơ chế ức chế enzyme tiêu hóa tinh bột là hướng đi tiềm năng của nhiều thảo dược, dữ liệu khoa học trực tiếp về tác dụng kiểm soát đường huyết của sâm Bố Chính hiện vẫn chưa được xác lập đầy đủ.
Quan niệm "sâm bòi vịt rừng càng già càng bổ" là sai lầm khoa học phổ biến. Thực tế, hoạt chất của cây chỉ đạt đỉnh ở độ tuổi sinh học nhất định và suy giảm khi già cỗi; các gốc cây rừng lâu năm còn đối mặt với nguy cơ tích tụ nấm mốc độc hại, xơ hóa và tạp chất nguy hiểm.
Ngắt bỏ nhụy hoa khi sơ chế bông so đũa là thao tác quan trọng giúp loại trừ vị đắng chát gắt và giảm thiểu dư lượng phấn hoa có thể gây kích ứng đường tiêu hóa. Việc sơ chế đúng cách giúp món ăn giữ trọn vị ngọt giòn thanh mát và bảo toàn các dưỡng chất quý giá cho sức khỏe.
