Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.091 bài, trang 203 trên 1.455
Nhiều người tin ăn thịt rắn hổ mang giúp trị đau khớp, bồi bổ xương cốt. Tuy nhiên, khoa học hiện nay chỉ ghi nhận hoạt tính kháng viêm từ nọc độc rắn trên động vật thí nghiệm, hoàn toàn chưa có bằng chứng lâm sàng cho thấy thịt rắn chữa được viêm khớp ở người.
Nhiều lời đồn cho rằng cây tóc thần vệ nữ (ráng trắc) ức chế enzym gây rụng tóc mạnh tương đương minoxidil. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện chỉ ghi nhận dịch chiết ráng trắc cải thiện mật độ nang tóc trên chuột tiêm testosterone, chưa có nghiên cứu nào chứng minh tác dụng ức chế 5-alpha reductase hay so sánh với minoxidil.
Cây san trắng (*Vitex negundo*) tuy có tác dụng kháng viêm và giảm ho nhưng hiện chưa có liều dùng đường uống an toàn được xác lập trên người. Thử nghiệm trên động vật cảnh báo chiết xuất lá ở liều cao hoặc dùng kéo dài có thể gây biến đổi mô bệnh học độc hại tại tim và gan, đòi hỏi người dân không tự ý sắc uống đậm đặc.
Phụ nữ đang cho con bú không nên tự ý uống xô thơm do thảo mộc này có nguy cơ gây ức chế tiết sữa, dẫn đến mất sữa ngoài ý muốn. Hiện tại y học vẫn hoàn toàn thiếu dữ liệu lâm sàng an toàn đối với cơ thể người mẹ và trẻ sơ sinh.
Sam hoa nách và xuyên tâm liên là hai loại cây hoàn toàn khác nhau dù cùng có vị đắng đặc trưng. Xuyên tâm liên chứa hoạt chất diterpenoid lactone đã được khoa học chứng minh hiệu quả giảm triệu chứng viêm họng, viêm đường hô hấp, trong khi sam hoa nách không có bằng chứng tương tự và không thể tự ý dùng thay thế.
Nhiều mẹo dân gian truyền tai dùng vỏ sao đen chữa viêm lợi, nhưng các dữ liệu khoa học hiện có chỉ tập trung phân tích đặc tính sinh học của vi khuẩn răng miệng Streptococcus mutans chứ chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh hiệu quả điều trị viêm lợi hay diệt khuẩn thực tế từ vỏ sao đen trên người.
Sao biển đang trở thành món ăn lạ miệng thu hút sự tò mò, nhưng sinh vật đáy này tiềm ẩn rủi ro lớn về dị ứng chéo và tích tụ độc chất kim loại nặng. Người có cơ địa dị ứng hải sản, người mẫn cảm kim loại và phụ nữ mang thai cần hết sức thận trọng.
Ăn sao biển tiềm ẩn nhiều rủi ro sức khỏe nghiêm trọng do chứa độc tố tự nhiên asterosaponin. Các thử nghiệm cho thấy nhóm hợp chất này có tính hoạt động bề mặt mạnh, gây độc tế bào và phá hủy màng tế bào. Hiện chưa có bằng chứng khoa học khẳng định độ an toàn thực phẩm của sao biển đối với người.
Rễ gió cùng các loài thực vật thuộc chi Aristolochia tuyệt đối không nên dùng để chữa viêm khớp. Do chứa độc tố axit aristolochic gây suy thận không thể hồi phục và ung thư đường tiết niệu, các thảo dược thuộc chi này đã bị cấm lưu hành tại nhiều quốc gia trên thế giới.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng ghi nhận chiết xuất từ chi rau sam có hoạt tính chống oxy hóa và giảm viêm gan trên động vật. Tuy nhiên, hiện chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh hiệu quả bảo vệ gan hay giải độc paracetamol của cây sam nhỏ trên người, người dân không nên tự ý dùng thay thế y khoa.
Polysaccharide chiết xuất từ rễ sa sâm bắc thể hiện tiềm năng điều hòa miễn dịch và chống viêm đáng chú ý trong các thử nghiệm trên tế bào và động vật. Tuy nhiên, giới khoa học hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, do đó người dùng không nên tự ý lạm dụng thảo dược này để thay thế các phương pháp y khoa.
Nhiều thai phụ tìm đến dầu sacha inchi nhằm bổ sung omega-3 thay thế dầu cá. Tuy nhiên, omega-3 trong loại dầu này ở dạng ALA với tỷ lệ chuyển hóa thành DHA rất thấp, đồng thời chưa có nghiên cứu an toàn trên phụ nữ mang thai. Mẹ bầu không nên tự ý dùng thay thế nguồn DHA chuẩn.
Uống bột canxi san hô để kiềm hóa máu chống ung thư là quan niệm hoàn toàn sai lầm. Khoa học xác định canxi san hô chứa 24% canxi và 12% magie, chủ yếu nghiên cứu trong ghép xương hoặc làm nguồn bổ sung khoáng chất, không thể thay đổi độ pH máu hay điều trị bệnh nan y.
Nghiên cứu tiền lâm sàng ghi nhận chiết xuất sa nhân tím có khả năng ức chế các cytokine gây viêm và bảo vệ hàng rào niêm mạc ruột trên mô hình chuột. Tuy nhiên, hiện vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, người bệnh viêm đại tràng không được tự ý dùng thay thế thuốc điều trị y khoa.
Nước súc miệng chiết xuất lá xô thơm được khoa học chứng minh có khả năng ức chế mạnh mẽ vi khuẩn gây mảng bám răng, giúp giảm thiểu nguy cơ phát sinh viêm nướu. Tuy nhiên, thảo dược này chỉ đóng vai trò hỗ trợ vệ sinh tại chỗ, không thể thay thế việc chải răng hàng ngày hay chữa khỏi các bệnh nha chu tiến triển.
Các nghiên cứu phòng thí nghiệm cho thấy tinh dầu san trắng có hoạt tính ức chế đáng kể trên một số chủng vi khuẩn gram âm và gram dương như *Staphylococcus aureus* hay *Escherichia coli*. Dẫu vậy, đây mới chỉ là dữ liệu nuôi cấy tế bào, chưa phải bằng chứng lâm sàng thay thế thuốc điều trị trên người.
Sa sâm nam là thảo dược giàu hoạt chất chống viêm, chống oxy hóa nhưng có thể gây tương tác bất lợi khi dùng chung với thuốc hạ đường huyết hoặc thuốc chống đông máu. Người bệnh mạn tính tuyệt đối không tự ý phối hợp để tránh biến chứng xuất huyết nguy hiểm hoặc rối loạn chỉ số chuyển hóa.
Rau sam nhỏ là loại rau dân dã quen thuộc nhưng phụ nữ mang thai cần hết sức thận trọng. Các dữ liệu khoa học về khả năng gây co thắt cơ trơn của chi rau sam cảnh báo nguy cơ kích thích co bóp tử cung, tiềm ẩn hiểm họa sảy thai hoặc sinh non ngoài ý muốn.
Canxi san hô là nguồn khoáng tự nhiên từ biển chứa canxi, magie và nhiều vi chất. Dữ liệu thử nghiệm lâm sàng ban đầu trên người ghi nhận canxi san hô có thể hấp thu tốt hơn canxi carbonate thông thường, song bằng chứng hiện nay còn rất hạn chế do cỡ mẫu nhỏ. Người dùng cần cân nhắc kỹ và hỏi ý kiến bác sĩ.
Xô thơm chứa nhiều hoạt chất sinh học hỗ trợ hạ đường huyết sau ăn và kích hoạt thụ thể chuyển hóa. Tuy nhiên, việc tự ý phối hợp chiết xuất xô thơm cùng thuốc tiểu đường có thể tạo ra tương tác hiệp đồng, làm tụt đường huyết quá mức và gây nguy hiểm cho người bệnh.
