Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.106 bài, trang 211 trên 1.456
Nhiều bài thuốc dân gian truyền tai nhau dùng rùm nao đắp ngoài da để trị ngứa và nấm. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học cho thấy dịch chiết thô từ quả rùm nao không có tác dụng ức chế nấm men gây bệnh, việc tự ý bôi đắp có thể dẫn tới nhiễm trùng da nguy hiểm.
Râu rồng chứa hoạt chất Huperzine A ức chế men acetylcholinesterase mạnh mẽ, giúp bảo tồn chất dẫn truyền thần kinh. Tuy nhiên, việc tự ý dùng dược liệu này có thể kích thích hệ cholinergic quá mức, gây nguy hiểm cho người có nhịp tim chậm, hen suyễn, loét dạ dày và tiền sử động kinh.
Nhiều người truyền tai nhau tác dụng kháng viêm kỳ diệu của rù rì sông, song các bằng chứng khoa học hiện nay mới chỉ dừng lại ở quy mô tế bào và mô hình thực nghiệm trên chuột. Dược liệu này chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người để khẳng định khả năng điều trị viêm an toàn.
Hoa râm bụt thường được sử dụng làm trà thảo mộc nhờ chứa nhiều chất chống oxy hóa tự nhiên. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học cho thấy các hoạt chất trong cây có thể ảnh hưởng đến kết tập tiểu cầu, huyết áp, đường huyết và chức năng sinh sản. Bốn nhóm người sau đây cần đặc biệt thận trọng khi dùng.
Cây rù rì sông chưa ghi nhận độc tính trực tiếp trên mô tế bào thận trong phòng thí nghiệm, thậm chí còn cho thấy hoạt tính chống oxy hóa bảo vệ tế bào. Tuy nhiên, do chưa có thử nghiệm độc tính trên cơ thể sống, người bệnh gan thận, phụ nữ mang thai cần hết sức thận trọng khi dùng.
Nhiều người trẻ tìm đến chiết xuất râu rồng (Huperzine A) với hy vọng tăng độ tập trung và cải thiện trí nhớ. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện tại cho thấy hoạt chất này không mang lại lợi ích nhận thức cho người khỏe mạnh, đồng thời các nghiên cứu hiện có vẫn tồn tại nhiều hạn chế về cỡ mẫu và chất lượng.
Nhiều nghiên cứu lâm sàng cho thấy Rhodiola rosea (cây rễ vàng) có tiềm năng giảm mệt mỏi tinh thần và cải thiện tập trung do stress. Tuy nhiên, bằng chứng hiện tại chủ yếu đến từ các thử nghiệm quy mô vừa và nhỏ, tồn tại hạn chế phương pháp và kết quả chưa hoàn toàn đồng nhất.
Cây râm là dược liệu quen thuộc trong y học cổ truyền, tuy nhiên nhiều người thắc mắc về tác động tiêu hóa và đối tượng cần kiêng kỵ. Hiện các nghiên cứu khoa học thực nghiệm chỉ ghi nhận tác dụng của chiết xuất lá râm trên tim cô lập của chuột, chưa có dữ liệu lâm sàng về hệ tiêu hóa hay người thể tỳ vị hư hàn.
Nghiên cứu thực nghiệm trên động vật và tế bào ghi nhận dịch chiết rễ cây rì rì cát (*Rotula aquatica*) có khả năng giảm phù nề bàn chân và ức chế các chất gây viêm như COX, 5-LOX, TNF-alpha và IL-6 mà không gây độc tính cấp ở liều cao.
Ráng lông và rau dớn có hình dáng đọt non khá giống nhau nhưng ráng lông chứa độc chất ptaquiloside gây ung thư và biến đổi di truyền, trong khi rau dớn ăn được nhưng có thể gây ức chế miễn dịch nếu lạm dụng.
Uống trà rung rúc hằng ngày thay thế hoàn toàn nước lọc là thói quen không tốt cho sức khỏe. Dù nghiên cứu trên chuột cho thấy dịch chiết có hoạt tính bảo vệ gan cấp tính, việc nạp kéo dài các hợp chất thực vật đậm đặc chưa qua kiểm chứng lâm sàng có thể gây táo bón và tăng gánh nặng chuyển hóa.
Hoa râm bụt chứa nhiều chất chống oxy hóa nhưng phần lớn nghiên cứu mới dừng lại trên động vật và tế bào thí nghiệm. Để uống trà an toàn, người dùng cần sơ chế đúng chuẩn nhằm loại bỏ tồn dư thuốc bảo vệ thực vật, phấn hoa gây dị ứng, đồng thời dùng lượng vừa phải và tham khảo ý kiến bác sĩ nếu có bệnh nền.
Nhiều người có thói quen uống nước râu mèo thay nước lọc hằng ngày để bổ thận và thanh lọc cơ thể. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học cho thấy râu mèo có tính lợi tiểu, làm tăng bài tiết kali và có thể làm tăng nhẹ chỉ số thận, do đó tuyệt đối không nên dùng thay thế nước uống thông thường.
Râu rồng (*Huperzia squarrosa*) và Thạch tùng răng cưa (*Huperzia serrata*) là hai loài thảo dược khác biệt về hệ ancaloit. Trong khi Thạch tùng răng cưa chứa Huperzine A cùng nhiều ancaloit ức chế acetylcholinesterase rất mạnh, Râu rồng chủ yếu chứa các hợp chất như squarrosine A với hoạt tính ức chế ở mức độ trung bình.
Nước râu ngô là thức uống quen thuộc, nhưng nghiên cứu cho thấy dùng liều cao kéo dài có thể gây độc cho gan và rối loạn mỡ máu. Người dùng chỉ nên uống lượng vừa phải, nấu loãng và tránh dùng thay nước lọc mỗi ngày.
Quả Rì Việt chứa sắc tố betalain và không gây độc trong nghiên cứu trên chuột, nhưng chưa có bằng chứng an toàn trên người. Do cây chứa các chất kháng dinh dưỡng như oxalat và phytic acid, người dân không nên tự ý hái ăn quả tươi để tránh nguy cơ ngộ độc, rối loạn tiêu hóa.
Nhiều người truyền tai nhau uống nước cây râu mèo để bào mòn sỏi thận và hạ acid uric. Nghiên cứu lâm sàng cho thấy dược liệu này hỗ trợ giảm kích thước sỏi tương đương thuốc đối chứng nhưng chưa chứng minh khả năng "trị dứt điểm" hay đào thải sỏi lớn.
Ráy gai chứa dồi dào polyphenol giúp kháng viêm và chống oxy hóa vượt trội trên mô hình tế bào và chuột thí nghiệm. Tuy nhiên, giới y khoa chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào trên người, vì vậy người dân chỉ nên xem đây là thảo dược tiềm năng, tuyệt đối không tự ý dùng thay thế thuốc chữa bệnh.
Nghiên cứu khoa học cho thấy Rhodiola rosea giúp cải thiện sức bền và giảm cảm giác mệt mỏi chủ yếu qua liều dùng cấp tính trước buổi tập. Tuy nhiên, hiệu quả của việc uống duy trì lâu dài lên thể lực cơ học vẫn còn nhiều mâu thuẫn giữa các thử nghiệm lâm sàng.
Tự ý kết hợp Rhodiola (rễ vàng) với thuốc chống trầm cảm có thể dẫn đến tương tác dược lực học nguy hiểm, điển hình là hội chứng serotonin. Dù thảo dược này hỗ trợ giảm stress, người đang dùng thuốc ức chế tái hấp thu serotonin tuyệt đối không nên tùy tiện phối hợp nếu chưa có chỉ định y khoa.
