Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.106 bài, trang 210 trên 1.456
Gạch rạm béo ngậy là món khoái khẩu của nhiều người nhưng lại dấy lên lo ngại làm tăng mỡ máu. Nghiên cứu khoa học cho thấy gan tụy giáp xác tập trung lượng lipid và cholesterol cao nhất cơ thể. Tuy nhiên, gạch rạm cũng chứa axit béo không bão hòa n-3 có lợi, đòi hỏi người dùng cần hiểu đúng để ăn uống hợp lý.
Ráy gai là vị thuốc dân gian quen thuộc nhưng phụ nữ mang thai, người bị sỏi thận oxalat, người có vấn đề tiêu hóa và bệnh nhân đang dùng thuốc không nên tùy tiện sử dụng. Nghiên cứu khoa học cho thấy thảo dược này chưa có thử nghiệm an toàn trên người.
Rượu ngâm động vật tự phát tiềm ẩn nhiều nguy cơ ngộ độc nghiêm trọng do vi khuẩn kỵ khí, kim loại nặng tích tụ và các độc tố nấm mốc bền nhiệt không thể bị cồn phá hủy. Thói quen sử dụng rượu thuốc tự chế không rõ nguồn gốc có thể gây hại nặng nề cho gan, thận và hệ hô hấp.
Quan niệm uống nước râu ngô giúp "lọc sạch nước ối" là hoàn toàn sai lầm và không có cơ sở khoa học. Nước ối được hình thành và làm mới tự nhiên qua tuần hoàn thai nhi. Thảo dược này có tính lợi tiểu mạnh, chưa đủ bằng chứng an toàn ở người mang thai và liều cao từng ghi nhận làm tăng nguy cơ mất phôi trong nghiên cứu động vật.
Hiện tượng sụt cân nhanh khi uống bột rùm nao truyền miệng thực chất là hậu quả của tình trạng tiêu chảy và mất nước cấp tính do tác dụng tẩy xổ mạnh của thảo dược, hoàn toàn không phải cơ chế tiêu hủy hay đốt mỡ thừa như nhiều người lầm tưởng.
Nhiều người truyền tai nhau uống nước lá cây râm để thanh nhiệt, giải độc và trị bệnh. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay mới dừng lại ở quy mô phòng thí nghiệm và trên động vật, chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người để chứng minh công dụng thực tế cũng như độ an toàn tuyệt đối.
Uống rượu rắn không giúp trị tận gốc viêm khớp mà tiềm ẩn rủi ro ngộ độc nặng do nọc thô, nhiễm khuẩn và cồn độ cao. Nghiên cứu chỉ ra nọc rắn chứa các enzyme gây viêm, tăng đau nhức mô và các peptide có hại nếu không tinh chế. Người bệnh cần đi khám chuyên khoa thay vì tin đồn truyền miệng.
Nhiều người tự thu hái hoặc mua râu rồng thô về đun sắc với mong muốn tăng cường trí nhớ, cải thiện nhận thức. Tuy nhiên, việc tự sắc râu rồng tiềm ẩn nguy cơ quá liều khó kiểm soát do hàm lượng hoạt chất huperzine A cực mạnh biến thiên lớn, khác xa các chế phẩm tinh khiết đã được định liều chính xác.
Nhiều người duy trì thói quen uống một ly rượu thuốc mỗi ngày với niềm tin tăng cường sức lực và bồi bổ khí huyết. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học về lợi ích thực sự của rượu thuốc còn rất mỏng manh, trong khi lượng cồn ethanol dung nạp liên tục lại tiềm ẩn nhiều nguy cơ bệnh lý chuyển hóa và gan.
Siro tự nấu từ ráng trắc (Adiantum capillus-veneris) là bài thuốc dân gian quen thuộc trị ho, viêm họng. Tuy nhiên, việc tự chế biến tiềm ẩn nhiều rủi ro nếu không xử lý đúng cách và dùng sai liều. Các nghiên cứu hiện đại đã làm rõ dược tính chống viêm, kháng khuẩn của loài cây này, đồng thời đưa ra những cảnh báo quan trọng khi sử dụng.
Nghiên cứu ống nghiệm năm 2024 cho thấy tinh dầu rút dại ức chế mạnh tụ cầu vàng và vi khuẩn *Bacillus subtilis* nhờ chứa các hoạt chất như caryophyllene, linalool. Tuy nhiên, bằng chứng mới dừng ở mức sơ khởi trong phòng thí nghiệm, chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người và không thể thay thế kháng sinh.
Rù rì sông là loài cây quen thuộc mọc hoang dọc các bờ suối, thường được dùng trong dân gian để thanh nhiệt, tiêu viêm. Các nghiên cứu hiện đại đã phân lập nhiều nhóm hoạt chất triterpenoid và flavonoid quý, ghi nhận tiềm năng chống oxy hóa, ức chế enzyme và bảo vệ tế bào trong các thử nghiệm tiền lâm sàng.
Ráng trắc chứa các hoạt chất có khả năng ức chế enzym chuyển hóa đường và hạ glucose huyết. Khi tự ý phối hợp dược liệu này với thuốc điều trị đái tháo đường (đặc biệt là nhóm kích thích tiết insulin như sulfonylurea hoặc tiêm insulin), người bệnh đối mặt nguy cơ cộng gộp tác dụng, dẫn tới hạ đường huyết quá mức nguy hiểm.
Hạt rút dại không phải là thực phẩm và tiềm ẩn rủi ro sức khỏe nghiêm trọng. Tinh dầu từ cây rút dại có hoạt tính gây độc tế bào trong ống nghiệm, đồng thời cây thường bị phun trừ bằng thuốc diệt cỏ trên đồng ruộng. Người dân tuyệt đối không nên tự ý thu hái hay ăn hạt rút dại.
Trà râu mèo được chứng minh có tác dụng lợi tiểu và tăng thải trừ muối natri nhờ các hoạt chất như methoxy flavonoid và rosmarinic acid thông qua thụ thể adenosine A1. Tuy nhiên, thảo dược này vẫn bài xuất một lượng kali nhất định trong nước tiểu, đòi hỏi người dùng phải sử dụng thận trọng.
Nhiều người tin rằng luộc ráng lông với nước tro hay nước kiềm sẽ loại bỏ hết độc chất. Dù môi trường kiềm và nhiệt độ thúc đẩy phân hủy ptaquiloside, khoa học chưa có bằng chứng xác nhận việc này làm sạch 100% độc tố sinh ung thư.
Rễ rù rì sông là vị thuốc dân gian mọc hoang ven suối, được đồn thổi hỗ trợ bệnh thận và thanh nhiệt. Tuy nhiên, khoa học chưa xác định liều lượng an toàn trên người. Việc tự ý đun rễ uống thay nước mỗi ngày tiềm ẩn rủi ro do độc tính tự nhiên của họ Thầu dầu.
Lời đồn dùng xương, tủy rái cá để cắt cơn hen suyễn hoàn toàn không có căn cứ khoa học hiện đại. Hen suyễn là bệnh viêm mạn tính phức tạp của hệ miễn dịch, đòi hỏi phác đồ điều trị chuẩn y khoa kết hợp kiểm soát môi trường sống, thay vì mạo hiểm sử dụng các bài thuốc truyền miệng từ động vật hoang dã.
Nhiều người có thói quen uống nước râu ngô để thanh nhiệt và hỗ trợ hạ huyết áp. Tuy nhiên, hoạt tính lợi tiểu tự nhiên của dược liệu này có thể tương tác với thuốc điều trị, làm tăng nguy cơ tụt huyết áp đột ngột và rối loạn điện giải nguy hiểm cho người bệnh.
Cây râu rồng chứa các alkaloid như Huperzine A có khả năng ức chế enzym acetylcholinesterase, giúp gia tăng chất dẫn truyền thần kinh acetylcholine và cải thiện trí nhớ trên mô hình thực nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trực tiếp trên dịch chiết thô ở người còn rất hạn chế, người dùng không nên lạm dụng để tránh nguy cơ quá liều.
