Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.381 bài, trang 317 trên 1.470
Nhiều lời đồn thổi xem mận gai là thần dược hạ đường huyết tự nhiên. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học cho thấy khả năng ức chế enzym phân giải đường của mận gai mới chỉ dừng lại ở thử nghiệm trong ống nghiệm và trên động vật, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng hay liều dùng chuẩn cho người bệnh đái tháo đường.
Mẫu đơn tử ban (*Paeonia rockii*) và mẫu đơn thông thường (*Paeonia suffruticosa*) đều chứa paeoniflorin và các flavonoid chống oxy hóa. Tuy nhiên, mẫu đơn tử ban sở hữu lượng anthocyanin tạo đốm hoa đặc trưng cùng methyl gallate dồi dào, trong khi mẫu đơn thông thường nổi bật với paeoniflorin, oxypaeoniflorin và paeonol chiếm ưu thế ở vỏ rễ.
Các hợp chất polyphenol và flavonoid trong thảo mộc có thể can thiệp vào hệ enzym gan CYP450, làm thay đổi tốc độ thải trừ và tăng nguy cơ ngộ độc thuốc tây. Dù chưa có thử nghiệm riêng trên mạ mân, người bệnh vẫn cần thận trọng, tránh tự ý uống chung với tân dược.
Mẫu lệ (vỏ hàu) chứa thành phần chính là muối canxi, có tác dụng trung hòa acid dạ dày và làm giảm nhanh triệu chứng ợ chua do trào ngược. Tuy nhiên, việc lạm dụng kéo dài có thể kích thích tăng tiết hormone gastrin, dẫn đến hiện tượng tăng tiết acid hồi ứng và tiềm ẩn nhiều nguy cơ tương tác thuốc.
Mạch môn đông là vị thuốc quen thuộc thường dùng thanh nhiệt, giảm ho, nhưng người có cơ địa tỳ vị hư hàn, người đang bị tiêu chảy hoặc người dễ dị ứng nên tránh sử dụng để phòng ngừa nguy cơ đau bụng, lạnh bụng và rối loạn tiêu hóa nặng thêm.
Hạt mận thực sự chứa amygdalin - hợp chất có khả năng giải phóng chất độc xyanua khi nhân hạt bị nhai nát hoặc nghiền vụn. Tuy nhiên, việc ăn phần thịt quả hoặc vô tình nuốt trọn hạt nguyên vẹn hoàn toàn không gây ngộ độc như nhiều lời đồn đại.
Nhiều người truyền tai nhau uống nước sắc mạy chỉ chăm để trị bệnh hoặc bồi bổ cơ thể theo kinh nghiệm dân gian. Tuy nhiên, giới khoa học hiện chưa có dữ liệu thử nghiệm lâm sàng và đánh giá độc tính an toàn trên người. Phụ nữ mang thai, người mắc bệnh gan hoặc thận cần thận trọng, không tùy tiện sử dụng.
Nhiều lời đồn thổi xem mẫu đơn tử ban như thần dược bảo vệ tế bào não và phục hồi trí nhớ cấp tốc. Dù các nghiên cứu tiền lâm sàng ghi nhận chiết xuất từ hoa, lá loài cây này có khả năng chống oxy hóa mạnh, hiện vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người xác nhận công dụng phòng ngừa hay chữa trị bệnh não bộ.
Vỏ hàu (mẫu lệ) là nguồn canxi dồi dào, nhưng các nghiên cứu cảnh báo cấu trúc phiến của vỏ nhuyễn thể này tích tụ mạnh chì và cadmi từ nước biển. Dùng bột vỏ hàu tự nhiên không qua kiểm định độc chất để trị loãng xương tiềm ẩn nguy cơ nhiễm độc kim loại nặng mạn tính.
Nhiều người lo ngại việc nung vỏ hàu (mẫu lệ) sẽ sinh ra vôi tôi hoặc canxi oxyd gây hại dạ dày. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học cho thấy mẫu lệ nung vẫn giữ cấu trúc canxi carbonat tinh thể, chỉ loại bỏ hợp chất hữu cơ, giúp giải phóng khoáng chất tốt hơn và an toàn cho đường tiêu hóa.
Nghiên cứu thực nghiệm cho thấy hoạt chất paeonol trong mẫu đơn bì có khả năng kháng viêm, chống oxy hóa và ức chế tăng sinh tế bào cơ trơn mạch máu, giúp hạn chế xơ vữa. Dù vậy, bằng chứng hiện mới dừng ở mô hình tế bào và động vật, người bệnh không tự ý dùng thay thế thuốc tim mạch chuẩn.
Người đang dùng thuốc chống đông máu cần đặc biệt thận trọng với mẫu đơn tử ban và các chiết xuất từ rễ mẫu đơn. Hoạt tính kháng tiểu cầu và chống huyết khối tự nhiên của thảo dược này khi kết hợp cùng thuốc điều trị có thể làm tăng vọt chỉ số đông máu, gây xuất huyết răng, mũi và bầm tím nghiêm trọng.
Nhiều nghiên cứu thực nghiệm cho thấy mẫu đơn bì có tiềm năng bảo vệ tế bào gan và thận trước các tổn thương do oxy hóa và hóa chất độc hại. Tuy nhiên, việc sử dụng vị thuốc này kéo dài vẫn cần thận trọng, dùng đúng liều lượng và có sự giám sát của bác sĩ chuyên khoa.
Bột vỏ hàu (mẫu lệ) thô có khả năng hấp thu và sinh khả dụng tương đương canxi carbonat tổng hợp, không vượt trội hơn như nhiều lời đồn thổi. Canxi từ vỏ hàu chỉ cải thiện mức hấp thu khi trải qua công nghệ chế biến sâu như thủy phân, nhiệt hóa hoặc xử lý nano.
Quan niệm ăn mận gây "nóng trong", nổi mụn thực chất bắt nguồn từ lượng đường hấp thu nhanh kích thích tiết bã nhờn, chứ y học không có khái niệm bệnh lý này. Khi ăn quá nhiều quả ngọt cùng lúc, đường huyết tăng vọt sẽ thúc đẩy bít tắc lỗ chân lông.
Đậu bắp là thực phẩm bổ dưỡng hỗ trợ hạ đường huyết và mỡ máu, nhưng người có tiền sử sỏi thận, đang tiêu chảy, người dùng thuốc chống đông máu và nhạy cảm với solanine không nên ăn quá nhiều mỗi ngày để tránh ảnh hưởng bất lợi cho sức khỏe.
Mướp đắng là thực phẩm hỗ trợ hạ đường huyết và mỡ máu quen thuộc, nhưng lạm dụng quá mức có thể gây đau bụng, tiêu chảy và hạ đường huyết quá đà. Để đảm bảo an toàn, người dùng chỉ nên ăn lượng vừa phải trong bữa ăn hàng ngày và tuân thủ các nguyên tắc liều lượng khoa học.
Vỏ rễ mẫu đơn tử ban chứa nhiều hợp chất chống oxy hóa tự nhiên nhưng hiện chưa có nghiên cứu lâm sàng xác định ngưỡng an toàn hay tác dụng phụ tiêu hóa khi dùng dài ngày trên người. Người dùng tuyệt đối không tự ý sắc uống kéo dài để tránh rủi ro ngộ độc.
Phụ nữ mang thai có thể ăn mướp khía nấu chín với lượng vừa phải nhưng cần thận trọng. Nghiên cứu tiền lâm sàng ghi nhận chiết xuất mướp khía có nguy cơ gây độc thai nhi, vì vậy thai phụ tuyệt đối tránh quả đắng, không ăn hạt già và không lạm dụng.
Mẫu đơn bì là vị thuốc quen thuộc nhưng chứa nhiều hoạt chất tác động mạnh đến tuần hoàn và hệ thống đông máu. Bốn nhóm đối tượng gồm người rối loạn đông máu, phụ nữ rong kinh, phụ nữ mang thai và người chuẩn bị phẫu thuật tuyệt đối không nên tự ý dùng nước sắc để tránh nguy cơ xuất huyết và biến chứng nguy hiểm.
