Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.496 bài, trang 359 trên 1.475
Nhiều người thường nhầm lẫn giữa cây hoa lỗ bình cảnh (Lobelia erinus) và thảo mộc chữa bệnh Lobelia inflata do cùng thuộc chi Lobelia. Thực tế, Lobelia inflata chứa hàm lượng alkaloid phong phú mà điển hình là lobeline với hoạt tính y học rõ rệt, trong khi lỗ bình cảnh chủ yếu trồng làm cảnh và chưa có bằng chứng nghiên cứu chứng minh công dụng chữa bệnh.
Các nghiên cứu khoa học cho thấy dịch chiết hạt cây lệ dương có khả năng kích thích miễn dịch chống u trên mô hình chuột và tế bào trong ống nghiệm. Tuy nhiên, thảo dược này hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, người bệnh không được tự ý sử dụng thay thế phác đồ điều trị y khoa.
Nhiều người có thói quen dùng thảo dược Lỗ địa cúc cùng thuốc tây mà không biết nguy cơ tương tác thuốc qua hệ enzym gan. Hiện chưa có nghiên cứu trực tiếp trên Lỗ địa cúc, nhưng các thực nghiệm cho thấy thảo dược có thể làm biến đổi enzym cytochrom P450, gây nguy cơ xuất huyết hoặc giảm hiệu lực khi dùng chung thuốc chống đông.
Uống nước lỗ địa cúc để mát gan, hạ men gan là thói quen truyền miệng phổ biến. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay mới chỉ dừng lại ở thử nghiệm tế bào và động vật về hoạt tính chống oxy hóa. Chưa có nghiên cứu trên người chứng minh hiệu quả hạ men gan, lạm dụng dài ngày có thể gây hại.
Hoa lỗ bình cảnh (*Lobelia erinus*) chỉ thích hợp để trồng làm cảnh, tuyệt đối không được ăn hoặc hãm trà uống. Loài cây này chứa các hợp chất piperidine alkaloid có độc tính cao trên hệ thần kinh, chỉ số an toàn hẹp, dễ dẫn đến kích ứng tiêu hóa, nôn mửa dữ dội và nguy cơ suy hô hấp nguy hiểm.
Thử nghiệm lâm sàng nổi tiếng LEAP cho thấy cho trẻ có nguy cơ cao ăn các sản phẩm từ lạc sớm (giai đoạn 4-11 tháng tuổi) giúp giảm đáng kể tỷ lệ dị ứng lạc đến 5 tuổi, thay đổi hoàn toàn quan niệm kiêng khem truyền thống.
Nhiều người truyền tai nhau mẹo dùng nhựa cây lốm đốm vàng để tẩy xổ trị táo bón cấp tốc. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học cảnh báo giống cây cảnh này chứa các độc chất kích ứng mạnh như este phorbol, có thể gây tổn thương niêm mạc tiêu hóa nặng nề, khiến rủi ro sức khỏe vượt xa mọi lợi ích đồn thổi.
Nhựa mủ nhiều loài cây họ Thầu dầu chứa phorbol ester gây bỏng rát da và kích thích khối u. Tuy nhiên, nghiên cứu khoa học cho thấy cây lốm đốm vàng (*Codiaeum variegatum*) không chứa các diterpene ester này và không gây đột biến gene, dù tiếp xúc trực tiếp vẫn cần phòng ngừa kích ứng da.
Nhiều người có thói quen đắp lá cây lẹo mắt để chữa mụn lẹo mi, nhưng y học hiện đại chưa có bằng chứng ủng hộ mẹo này. Việc đắp bã lá tươi tiềm ẩn nguy cơ nhiễm khuẩn nghiêm trọng, trầy xước giác mạc và dẫn tới viêm loét giác mạc gây mù lòa vĩnh viễn.
Lốp bốp năm nhị (*Connarus semidecandrus*) và các loài cùng chi họ Dây khế rất dễ nhầm lẫn do hình thái tương đồng, trong khi thành phần hoạt chất lại có sự khác biệt lớn. Hiện chưa có nghiên cứu độc lập trên loài này; dữ liệu khoa học mới chỉ ghi nhận tiềm năng và cảnh báo thiếu hụt độc tính trên các loài họ hàng.
Nghiên cứu khoa học xác nhận cây lược vàng chứa nhiều flavonoid, steroid và axit hữu cơ có khả năng chống oxy hóa, kháng viêm trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, loài cây này chưa được chứng minh chữa khỏi bệnh trên người, đồng thời mang đặc tính hút và tích tụ kim loại nặng cực độc từ đất.
Lời đồn lỗ địa cúc trị dứt điểm viêm họng là sai sự thật. Khoa học mới chỉ ghi nhận tinh dầu loài cây này có khả năng ức chế vi khuẩn trong ống nghiệm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người chứng minh hiệu quả trị dứt điểm bệnh viêm họng.
Dù được biết đến với tác dụng hỗ trợ an thần và giảm căng thẳng, trà lạc tiên cảnh tiềm ẩn nhiều rủi ro sức khỏe nghiêm trọng. Phụ nữ mang thai, trẻ em và người suy gan là ba nhóm đối tượng đối diện nguy cơ cao về co bóp tử cung, biến cố chu sinh và phản ứng bất lợi do thiếu dữ liệu an toàn.
Quả thù lù chứa hàm lượng vitamin C ấn tượng (32-52,2 mg/100 g) cùng lượng carotenoid dồi dào (1,12-1,73 mg beta-carotene/100 g), tương đương nhiều loại quả mọng cao cấp. Nguồn dưỡng chất này mang lại khả năng chống oxy hóa tự nhiên mạnh mẽ, giúp nâng cao đề kháng cho cơ thể.
Lá lương thảo dơi được đồn đoán có khả năng kháng viêm mạnh nhờ chứa flavonoid và polyphenols. Tuy nhiên, các nghiên cứu hiện tại mới chỉ ghi nhận hoạt tính chống oxy hóa, kháng khối u và ức chế enzyme chuyển hóa đường trong phòng thí nghiệm; bằng chứng kháng viêm trực tiếp trên người vẫn chưa được xác lập và việc dùng tùy tiện có thể gây hại gan.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng trên động vật cho thấy chiết xuất lá và đài hoa quả lồng đèn có khả năng hỗ trợ hạ đường huyết và cải thiện kháng insulin. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trực tiếp trên người bệnh đái tháo đường hiện còn rất hạn chế, người dân không nên tự ý dùng thay thế thuốc điều trị.
Nghiên cứu trên động vật cho thấy dịch chiết lá lấu an toàn cho gan thận ở liều thấp, nhưng liều cao có thể gây biến đổi mô học và rối loạn men gan, dù các tổn thương này có thể tự hồi phục sau khi ngừng dùng. Người dân không nên tự ý uống nước sắc đậm đặc hàng ngày thay nước lọc.
Người bệnh gút không cần kiêng tuyệt đối lạc. Các phân tích phòng thí nghiệm xác định nhóm đậu chỉ chứa 9-72 mg purin/100 g, thấp hơn rất nhiều so với mức 96-448 mg/100 g ở thịt và hải sản. Nguồn purin thực vật cũng không làm tăng nguy cơ bệnh như purin động vật.
Lốp bốp năm nhị (*Connarus semidecandrus*) là cây thuốc dân gian chứa nhiều hợp chất tự nhiên được nhận diện qua sắc ký khí khối phổ. Các thử nghiệm bước đầu trên tế bào và động vật cho thấy dịch chiết loài này có tiềm năng chống viêm, chống oxy hóa và hỗ trợ cải thiện rụng tóc.
Nhiều người lầm tưởng mọi loài hoa lạc tiên đều hãm trà trị mất ngủ được. Trên thực tế, lạc tiên cảnh (*Passiflora caerulea*) khác biệt hoàn toàn về hóa thực vật, giống lai của nó có thể chứa độc chất gây hại cho sinh vật và không có công dụng an thần như loài dược liệu *Passiflora incarnata*.
