Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.491 bài, trang 360 trên 1.475
Cây lẹo mắt chứa hàm lượng saponin cao, một hợp chất có đặc tính tạo bọt và gây kích ứng mạnh lên niêm mạc tiêu hóa. Người dân không nên tự ý hái lá cây này sắc nước uống vì rất dễ gặp phải tình trạng nôn nao, cồn cào ruột gan, đau bụng và tiêu chảy dữ dội.
Lạc nguyên hạt và bơ đậu phộng mang lại giá trị dinh dưỡng tương đồng nhưng có tốc độ và mức độ hấp thu chất béo rất khác nhau. Nhờ thành tế bào thực vật còn nguyên vẹn, lạc nguyên hạt khiến cơ thể đào thải nhiều năng lượng qua phân hơn dạng bơ xay nhuyễn, giúp hỗ trợ kiểm soát cân nặng tốt hơn.
Cây lốm đốm vàng (*Codiaeum variegatum*) thường được trồng làm cảnh, nhưng dân gian có lời đồn về khả năng kháng khuẩn, trị tiêu chảy. Dữ liệu khoa học hiện nay cho thấy hoạt tính ức chế vi sinh vật mới chỉ được ghi nhận trong phòng thí nghiệm; hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người và tiềm ẩn nguy cơ độc tính từ nhựa cây.
Uống nước cây lưỡi rắn không thể trị dứt bệnh ung thư như lời đồn. Hoạt tính ức chế tế bào khối u của loài cây này mới chỉ được ghi nhận trong ống nghiệm và trên động vật thí nghiệm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng xác nhận hiệu quả chữa khỏi trên người.
Thảo dược lệ dương thường được dân gian truyền tai chữa đau nhức, bệnh gan nhưng chưa hề có nghiên cứu an toàn trên người. Do thiếu dữ liệu độc học và chứa hoạt chất mạnh như glycosid tim, 4 nhóm gồm phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ, người suy gan và suy thận nặng cần kiên quyết tránh dùng để ngừa ngộ độc.
Hiện chưa có bằng chứng khoa học cho thấy polysaccharide từ cây lệ dương giúp kích thích miễn dịch hay hoạt hóa đại thực bào. Các nghiên cứu tiền lâm sàng chỉ ghi nhận dịch chiết toàn phần và một protein 55 kDa từ hạt cây lệ dương có khả năng kích thích hoạt động của tế bào lympho T trên chuột.
Cây lốp bốp năm nhị (Connarus semidecandrus) được dùng trong dân gian để chữa sốt, viêm da hay đau bụng. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện tại chỉ dừng lại ở thử nghiệm trong phòng thí nghiệm trên tế bào, chưa hề có thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả giảm đau nhức hay trị viêm trên cơ thể người.
Cây lạc tiên từ lâu được dùng để an thần, giảm lo âu và cải thiện giấc ngủ. Dựa trên các tiêu chuẩn dược điển quốc tế, hoạt chất flavonoid quy đổi theo vitexin được khuyến nghị dùng trong khoảng 20 đến 120 mg mỗi ngày. Người dùng cần tuân thủ liều lượng vừa phải để tránh lạm dụng gây suy giảm hiệu quả.
Nhiều người truyền tai nhau dùng cây bọt ếch (Colubrina asiatica) để chữa lẹo mắt theo kinh nghiệm dân gian. Tuy nhiên, phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ và người nhạy cảm với saponin không nên tự ý sử dụng. Bằng chứng khoa học về việc nhỏ mắt bằng loại cây này còn thiếu, trong khi hoạt chất tiềm ẩn nguy cơ kích ứng mô mắt nhạy cảm.
Uống nước sắc lốp bốp năm nhị tiềm ẩn rủi ro khôn lường vì chưa có nghiên cứu chứng minh độ an toàn trên người. Dữ liệu thực nghiệm trên loài cùng chi Connarus từng ghi nhận độc tính gây chết động vật thí nghiệm, cảnh báo nguy cơ ngộ độc và tổn thương gan thận nếu tự ý sử dụng.
Nghiên cứu cho thấy cây lưỡi hổ có khả năng phân giải hơn 95% độc chất toluene và formaldehyde trong buồng kín thí nghiệm nhờ các enzyme chuyên biệt. Dù vậy, trong điều kiện phòng ở thực tế, khả năng lọc khí của chậu cây thụ động bị giới hạn rất nhiều và không thể thay thế cho hệ thống thông gió.
Nước hạt đười ươi là bài thuốc dân gian quen thuộc giúp giảm khô rát họng nhờ lớp dịch nhầy polysaccharide bao phủ niêm mạc. Tuy nhiên, các bằng chứng y học hiện đại vẫn còn hạn chế và loại hạt này không thể thay thế thuốc điều trị viêm nhiễm.
Lưỡi rắn trắng là vị thuốc thanh nhiệt quen thuộc, nhưng do mang tính hàn và chứa hoạt tính dược lý mạnh, thảo dược này tiềm ẩn nhiều rủi ro. Người có tỳ vị hư hàn, phụ nữ mang thai, người huyết áp thấp và trẻ nhỏ cần hết sức cẩn trọng, không nên tự ý sử dụng khi chưa có chỉ định chuyên môn.
Thịt lươn giàu đạm và bổ dưỡng, nhưng lươn đồng là vật chủ mang tỷ lệ nhiễm ấu trùng giun đầu gai *Gnathostoma spinigerum* rất cao. Ấu trùng có thể nằm sâu trong thớ thịt, đe dọa trực tiếp sức khỏe người dùng nếu ăn sống, ăn tái hoặc chế biến chưa chín kỹ.
Nhiều người truyền tai nhau cách nấu lá lấu tắm trị ngứa, nhưng y văn hiện chưa có bằng chứng xác nhận hiệu quả của phương pháp này. Việc tùy tiện ngâm rửa nước lá tự chế lên vùng da tổn thương còn tiềm ẩn rủi ro kích phát viêm da tiếp xúc kích ứng và khiến tình trạng viêm nhiễm nặng hơn.
Rễ Lạc tân phụ chứa hoạt chất chính bergenin với tiềm năng kháng viêm đáng chú ý nhờ ức chế các chất trung gian tiền viêm và con đường tín hiệu NF-kappaB. Dù vậy, toàn bộ bằng chứng hiện nay mới chỉ ghi nhận trên tế bào nuôi cấy và mô hình chuột thí nghiệm, chưa có thử nghiệm lâm sàng xác nhận trên người.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng trên động vật cho thấy dịch chiết nước lá lạc tiên có độ an toàn khá tốt và không gây độc cấp tính cho gan, thận ở liều chuẩn. Tuy nhiên, việc dùng liều cao kéo dài ghi nhận làm tăng men gan ALT và lắng đọng canxi tại thận, đòi hỏi người dùng không nên lạm dụng mỗi ngày.
Nhiều người có thói quen dùng nước lá lấu chữa viêm họng, tiêu chảy cùng lúc với thuốc tây y. Dù nghiên cứu trong ống nghiệm cho thấy chiết xuất một số loài cùng chi có thể hiệp đồng với kháng sinh, việc tự ý phối hợp tiềm ẩn rủi ro tương tác dược học và độc tính tế bào cần hết sức thận trọng.
Nhiều người tin rằng cây lẹo mắt có thể chữa lành các vết sưng viêm theo kinh nghiệm dân gian. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay về khả năng kháng viêm mới chỉ dừng lại ở các thử nghiệm tế bào và mô hình động vật, chưa được chứng minh an toàn hay hiệu quả trực tiếp trên cơ thể người.
Quan niệm uống cây lưỡi rắn trắng để thải độc gan là ngộ nhận chưa có bằng chứng lâm sàng trên người xác nhận. Dù các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm và trên động vật ghi nhận hoạt tính bảo vệ tế bào gan, việc tùy tiện nấu nước thảo mộc uống thay nước lọc có thể gây quá tải chuyển hóa cho gan và thận.
