Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.501 bài, trang 379 trên 1.476
Lá linh sam chua kích thích vị giác và tiết dịch vị giúp tiêu hóa dễ dàng hơn ở người khỏe mạnh, nhưng lại có thể gây kích ứng, đau quặn ở người đang viêm loét dạ dày tá tràng do đặc tính chứa acid hữu cơ tự nhiên.
Lan kiếm và thạch hộc cùng thuộc họ Lan nhưng mang giá trị y học hoàn toàn khác nhau. Trong khi thạch hộc là dược liệu bồi bổ truyền thống giàu polysaccharides và alkaloids hỗ trợ miễn dịch, lan kiếm chủ yếu là cây hoa cảnh, với các hoạt chất mới chỉ được thử nghiệm kháng tế bào ung thư trong ống nghiệm.
Nhiều phụ huynh rỉ tai nhau dùng kê nội kim (màng mề gà) tán bột cho trẻ biếng ăn, nhưng y văn hiện đại chưa hề có nghiên cứu xác định liều an toàn ở trẻ nhỏ. Tự ý cho trẻ uống bột thô kéo dài dễ gây kích ứng, tổn thương niêm mạc dạ dày non nớt.
Ngửi tinh dầu lavender giúp làm dịu hệ thần kinh, giảm bớt lo âu và cải thiện chất lượng giấc ngủ ở mức độ nhẹ đến vừa qua các thử nghiệm lâm sàng. Dù vậy, liệu pháp mùi hương này không thể kéo dài thời lượng ngủ lớn hay thay thế thuốc điều trị mất ngủ chuyên khoa.
Uống trà lá hoặc rễ cây liên mộc là thói quen nguy hiểm có thể đánh đổi bằng chính lá gan của bạn. Các nghiên cứu khoa học khẳng định độc chất pyrrolizidine alkaloid trong liên mộc gây tổn thương nghiêm trọng mạch máu gan, xơ gan, suy gan và tiềm ẩn nguy cơ đột biến gây ung thư.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng ghi nhận một số loài thuộc chi Lan điền chứa hoạt chất giúp ức chế enzym gây viêm và giảm phù nề thực nghiệm. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng lâm sàng xác nhận hiệu quả hạ sốt, tiêu viêm trên người, người dân không nên tự ý dùng thay thuốc.
Cả chiết xuất quả la hán và cỏ ngọt stevia đều là chất tạo ngọt tự nhiên không chứa calo và an toàn cho đường huyết. Dù quả la hán có hương vị thanh dịu hơn, stevia lại chiếm ưu thế về mặt pháp lý và dữ liệu kiểm định quốc tế trên toàn cầu.
Nước quả la hán bị chua và biến đổi mùi vị chủ yếu do quả đã nhiễm nấm mốc trước khi nấu hoặc nước bảo quản sai cách dẫn đến lên men vi sinh. Các hoạt chất tạo ngọt tự nhiên mogroside thực tế rất bền nhiệt ngay cả khi đun sôi liên tục, do đó việc nắm vững cách chọn quả lành lặn và kiểm soát khâu bảo quản sẽ giúp giữ trọn vẹn hương vị thảo mộc thanh khiết.
Nhiều người có thói quen ngậm cam thảo khi rát họng, nhưng liệu mẹo dân gian này có cơ sở khoa học? Bằng chứng lâm sàng cho thấy chiết xuất cam thảo dạng súc họng hoặc viên ngậm giúp giảm đau họng cơ học sau đặt ống nội khí quản, song không hiệu quả với vết thương phẫu thuật họng sâu.
Hạt mắc ca là thực phẩm giàu chất béo không bão hòa đơn an toàn cho sức khỏe, trong khi hạt lai chứa độc tính có thể gây tử vong ở động vật thí nghiệm và tổn thương gan nếu ăn phải. Người tiêu dùng tuyệt đối không nhầm lẫn hạt lai là hạt ăn được hoặc dùng để giảm bân.
Nhiều lời đồn thổi xem kiến kỳ nam như "thần dược" chữa dứt điểm viêm gan và giải độc gan. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học thực nghiệm về dược liệu bảo vệ gan hiện chủ yếu dừng lại ở mô hình chuột nhiễm độc paracetamol, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh kiến kỳ nam trị khỏi viêm gan ở người.
Quan niệm đắp lá lan điền tươi để làm tan máu bầm và mau lành vết thương là sai lầm nguy hiểm. Chiết xuất cồn của cây chỉ mới ghi nhận hoạt tính kháng khuẩn trong phòng thí nghiệm và mô hình động vật, trong khi việc đắp lá tươi trực tiếp lên da trầy xước, mô hở dễ đưa dị nguyên, vi khuẩn vào sâu, cản trở hồi phục tế bào và gây nhiễm trùng nặng.
Các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm xác nhận chiết xuất lá linh sam rất giàu polyphenol và flavonoid, mang lại khả năng quét gốc tự do mạnh mẽ. Tuy nhiên, giới khoa học hiện vẫn chưa thực hiện bất kỳ thử nghiệm lâm sàng đối chứng nào trên người, vì vậy người tiêu dùng không nên tự ý dùng thay thuốc trị bệnh.
Chiết xuất liên mộc khử độc alkaloid đã loại bỏ hoàn toàn pyrrolizidine alkaloid (PA) gây độc gan, trong khi thảo dược thô tự nấu vẫn giữ nguyên độc tố nguy hiểm này. Người dùng chỉ nên dùng chế phẩm bôi chuẩn hóa, tuyệt đối không tự đun sắc liên mộc để uống.
Các nghiên cứu dược lý ghi nhận rễ và lá lan kiếm (*Cymbidium ensifolium*) chứa một số hoạt chất phenanthrene có khả năng kháng viêm và chống oxy hóa. Tuy nhiên, bằng chứng mới dừng lại ở cấp độ tế bào và thử nghiệm động vật ngoài da, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả trị ho hay viêm phổi ở người.
Uống nước rễ cam thảo tự nấu không giúp giải độc gan như lời đồn. Hoạt chất glycyrrhizin trong cam thảo chỉ cho thấy khả năng hạ men gan, kháng viêm ở dạng thuốc tiêm hoặc chiết xuất biệt dược qua nghiên cứu hạn chế, hoàn toàn không thể thay thế phác đồ điều trị y tế chuyên sâu.
Trà hoa lan kiếm gần đây được quảng bá rầm rộ như một thức uống thảo mộc giúp dưỡng nhan và chống lão hóa. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay chỉ ghi nhận hoạt tính sinh học của các hợp chất trong phòng thí nghiệm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả làm đẹp trên người.
Cả la hán quả và cỏ ngọt đều là chất tạo ngọt tự nhiên không calo được công nhận an toàn. Tuy nhiên, mogroside từ la hán quả thường chiếm ưu thế hơn nhờ hương vị ngọt dịu, ít dư vị đắng và khả năng dung nạp êm ái cho đường tiêu hóa so với steviol glycoside.
Cam thảo là thảo dược quen thuộc nhưng có thể gây tích tụ muối nước, tụt kali máu và rối loạn nhịp tim nguy hiểm. Bác sĩ tim mạch cảnh báo người tăng huyết áp, suy tim, bệnh thận và người đang dùng thuốc lợi tiểu hoặc digoxin cần tránh xa để phòng biến chứng đe dọa tính mạng.
Uống nước sắc lan điền trị đau khớp là kinh nghiệm lưu truyền dân gian, nhưng chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người xác nhận hiệu quả. Các nghiên cứu hiện tại mới dừng ở mức tế bào và động vật với chiết xuất cồn, không thể thay thế phác đồ điều trị y khoa.
