Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.531 bài, trang 454 trên 1.477
Nước sắc hoa gạo chứa nhiều flavonoid và polyphenol với khả năng chống oxy hóa, nhưng các bằng chứng về hoạt tính kháng viêm hiện chủ yếu mới dừng lại ở mô hình tế bào và động vật thí nghiệm, người dân không nên dùng thay thế thuốc chữa bệnh.
Nhiều người có thói quen dùng rễ gối hạc đen dài ngày để chữa đau nhức xương khớp nhưng lo ngại nguy cơ hại gan thận. Hiện dữ liệu khoa học về rễ gối hạc đen dùng kéo dài còn rất hạn chế; các nghiên cứu mới chỉ ghi nhận chiết xuất lá bảo vệ gan thận trên chuột, đòi hỏi người dùng thận trọng.
Gừng bọc da hay các loài thuộc chi gừng được dân gian đồn thổi có thể trị khỏi viêm loét dạ dày. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay mới chỉ ghi nhận tác dụng bảo vệ niêm mạc trên động vật và tế bào trong phòng thí nghiệm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả chữa bệnh trên người.
Hiện chưa có nghiên cứu khoa học so sánh trực tiếp hàm lượng flavonoid hay plumbagin giữa loài gọng vó lá bán nguyệt (Drosera peltata) và gọng vó lá tròn (Drosera rotundifolia). Các dữ liệu hiện có chỉ ra hai loài có nguồn gốc di truyền khác biệt, đồng thời ghi nhận D. rotundifolia tự nhiên có hoạt tính chống oxy hóa và kháng enterovirus rõ rệt.
Rượu ngâm gối hạc đen là bài thuốc dân gian truyền miệng phổ biến, nhưng hình thức chiết xuất cồn tự phát này tiềm ẩn nhiều nguy hại khôn lường. Nồng độ cồn cao, tạp chất chưa tinh chế và thiếu bằng chứng lâm sàng có thể biến bình rượu thuốc thành gánh nặng độc tính cho gan, thận và hệ thần kinh.
Hiện chưa có bằng chứng khoa học chứng minh dịch chiết lá gừa (*Ficus microcarpa*) có tác dụng ức chế vi khuẩn khoang miệng in vitro. Các nghiên cứu hiện tại chỉ tập trung vào hệ gen thực vật và chức năng bảo vệ thận trên động vật, do đó người dân không nên tự ý dùng nước lá gừa súc miệng.
Gừng tươi chứa hoạt chất chính là gingerol mang vị cay thanh, trong khi nhiệt độ sấy khô làm gingerol mất nước và chuyển hóa thành shogaol có vị cay nồng gắt hơn. Sự biến đổi hóa học này tạo ra hai dược liệu khác biệt về thành phần sinh học, đích phân tử và hiệu quả chống oxy hóa.
Hiện chưa có dữ liệu khoa học chứng minh rễ gối hạc đen an toàn cho thai sản và phụ nữ cho con bú. Việc dùng theo truyền miệng tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc tế bào và hại thai nhi, do đó tuyệt đối không nên tự ý sử dụng.
Mật gấu thô tiềm ẩn nguy cơ gây ngộ độc tế bào gan cấp tính, suy giảm chức năng thận và viêm nhiễm đường mật do vi khuẩn cùng tạp chất bài tiết độc hại. Nghiên cứu khoa học cho thấy dùng dịch mật tự nhiên gây tổn hại tạng nghiêm trọng, không có tác dụng bồi bổ như truyền miệng.
Uống nước gừng không thể chữa khỏi trào ngược dạ dày thực quản. Gừng có thể kích thích làm rỗng thức ăn ở dạ dày giúp giảm bớt ậm ạch, nhưng nếu dùng liều cao hoặc đậm đặc, hoạt chất trong gừng dễ làm giãn cơ thắt thực quản dưới và kích ứng niêm mạc, khiến cơn ợ nóng trở nên nghiêm trọng hơn.
Gạo lứt giàu dưỡng chất quý ở lớp cám nhưng làm chậm tốc độ rỗng dạ dày và chứa nhiều chất xơ thô khó tiêu đối với hệ tiêu hóa non nớt của trẻ nhỏ. Cha mẹ không nên dùng cháo gạo lứt nguyên hạt cho trẻ mới ăn dặm để phòng ngừa đầy bụng, giảm hấp thu vi chất và nguy cơ phơi nhiễm tạp chất.
Mủ gòn và mủ trôm là hai loại nhựa thực vật khác nhau về nguồn gốc cây trồng, cấu trúc polysaccharide và độ trương nở. Mủ trôm hút nước tạo khối gel sánh mềm, trong khi mủ gòn giữ độ dai giòn màu hổ phách. Sử dụng đúng liều lượng và hiểu rõ cảnh báo sức khỏe giúp bạn giải nhiệt an toàn.
Mủ gòn là thức uống thanh nhiệt quen thuộc, nhưng người đang tiêu chảy, phụ nữ mang thai, bệnh nhân chuẩn bị phẫu thuật tiêu hóa và người đang dùng thuốc hạ đường huyết cần thận trọng, tránh dùng liều cao để không gây kích thích ruột và tương tác sức khỏe ngoài ý muốn.
Găng tía có hoạt tính hạ đường huyết mạnh tương tự thuốc sulfonylurea, do đó việc kết hợp tùy tiện thảo dược này với thuốc trị đái tháo đường dễ gây tác dụng hiệp đồng làm hạ đường máu quá mức nguy hiểm. Người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng chung khi chưa có tư vấn từ bác sĩ.
Hiện chưa có nghiên cứu khoa học nào công bố chỉ số độc tính cấp LD50 hay mức an toàn tế bào của dịch chiết vỏ thân và lá giâu gia. Người dân tuyệt đối không nên tự ý sắc uống theo kinh nghiệm dân gian để tránh nguy cơ tổn thương gan, thận.
Bôi bột gỗ mun trực tiếp lên vết thương hở là phương pháp dân gian tiềm ẩn nhiều rủi ro nguy hiểm. Hiện không có bằng chứng khoa học nào chứng minh bột gỗ mun giúp làm lành da, trái lại hành động này dễ dẫn đến nhiễm trùng nghiêm trọng, dị vật mô hạt và viêm da tiếp xúc.
Dù dây gắm thường được truyền tai như vị thuốc quý giúp hạ axit uric và trị dứt điểm bệnh gút, các dữ liệu khoa học hiện nay chủ yếu mới dừng ở phân tích thành phần hóa học và thử nghiệm tế bào. Hoàn toàn thiếu hụt thử nghiệm lâm sàng trên người chứng minh hiệu quả thực tế của loài thảo dược này.
Chiết xuất từ gọng vó lá bán nguyệt có thể can thiệp vào các enzyme chuyển hóa thuốc tại gan, làm thay đổi nồng độ thuốc hạ áp trong máu và tiềm ẩn nguy cơ gây tụt huyết áp đột ngột. Bệnh nhân tim mạch cần thận trọng và chủ động giãn cách thời gian sử dụng.
Gối hạc đỏ (*Leea rubra*) và các loài gối hạc hoa trắng cùng thuộc chi *Leea*, chia sẻ kinh nghiệm dân gian trị đau khớp và vết loét sưng đau. Dù nghiên cứu tiền lâm sàng ghi nhận gối hạc đỏ chứa hoạt chất chống oxy hóa và ức chế tế bào u trên chuột, khoa học chưa chứng minh loài nào tốt hơn trên người.
Vỏ cây và các bộ phận của cây thuộc chi Diospyros (chi Thị, Mun) chứa lượng lớn polyphenol, tannin và flavonoid. Các hợp chất hoạt tính này có thể làm thay đổi hoạt động của enzyme gan và protein vận chuyển, dẫn đến nguy cơ tương tác và cản trở hấp thu thuốc tân dược khi dùng chung.
