Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.536 bài, trang 453 trên 1.477
Cây gừa chứa nhiều flavonoid và triterpenoid quý như ficuflavoside hay axit plectranthoic với hoạt tính chống oxy hóa và ức chế tế bào ung thư trong ống nghiệm. Tuy nhiên, dữ liệu hiện tại mới dừng ở mức tế bào và chuột bạch, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả chữa bệnh trên người.
Gừng dại chưa có đủ bằng chứng lâm sàng chứng minh an toàn cho thai phụ, dù các hợp chất họ Gừng cho thấy tiềm năng bảo vệ cơ quan ở động vật. Do nguy cơ kích thích co thắt tử cung khi dùng dạng đậm đặc, thai phụ không nên tự ý sử dụng.
Tinh dầu ngọc am chứa hoạt chất cedrol đã được chứng minh có khả năng an thần nhẹ, làm chậm nhịp tim và hỗ trợ thư giãn hệ thần kinh. Tuy nhiên, việc xông tinh dầu liên tục trong phòng ngủ đóng kín có thể dẫn đến kích ứng đường hô hấp và ngạt khí nguy hiểm.
Găng trắng là vị thuốc dân gian quen thuộc thường truyền tai nhau trị đau lưng, mỏi gối và viêm khớp. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện chỉ dừng lại ở các thử nghiệm tiền lâm sàng trên chuột nhằm ghi nhận đặc tính giảm đau ngoại biên, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả và độ an toàn trên người.
Nhiều người ngâm rượu gừng dại để xoa bóp khớp nhằm giảm đau nhức xương khớp. Tuy nhiên, y học hiện đại khẳng định rượu gừng dại chỉ hỗ trợ làm dịu cơ và ấm da tạm thời qua thao tác mát-xa, hoàn toàn không thể chữa thoái hóa khớp. Hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả giảm đau khớp của bài thuốc tự chế này.
Plumbagin là dẫn xuất naphthoquinone có trong cây gọng vó với khả năng kháng viêm và chống oxy hóa mạnh ở nồng độ vi mô. Tuy nhiên, hoạt chất này sở hữu ranh giới an toàn rất hẹp; việc tự ý sử dụng cây tươi có thể gây độc tế bào, dẫn đến phồng rộp và tổn thương niêm mạc nghiêm trọng.
Tinh dầu ngọc am đậm đặc chứa hàm lượng hợp chất bay hơi cao, có thể kích hoạt co thắt phế quản cấp tính ở người bệnh hen suyễn, gây phản ứng viêm mũi dị ứng và làm bỏng rát da, bùng phát viêm da tiếp xúc hoặc ngộ độc kích ứng ở trẻ nhỏ.
Quan niệm uống nước gừng dại trị đau dạ dày xuất phát từ kinh nghiệm dân gian lâu đời. Dù hoạt chất zerumbone từ gừng dại đã cho thấy tác dụng bảo vệ niêm mạc và chống oxy hóa trên chuột thí nghiệm, hiện vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người chứng minh hiệu quả chữa khỏi bệnh tiêu hóa.
Gừng dại và các loài họ gừng thường được dùng làm gia vị hay bài thuốc dân gian trị đau nhức, nhưng không phải ai cũng dùng được. Người sắp phẫu thuật, người đang dùng thuốc chống đông máu warfarin, người uống thuốc giảm đau NSAIDs và phụ nữ mang thai cần đặc biệt thận trọng trước nguy cơ xuất huyết hoặc kích ứng tiêu hóa.
Thuốc UDCA dùng trong điều trị gan mật có thể bị giảm tác dụng nghiêm trọng khi uống chung với thuốc kháng acid chứa nhôm do hiện tượng bắt giữ phân tử trong dạ dày. Riêng tương tác giữa UDCA với estrogen và kháng sinh ciprofloxacin hiện chưa có đủ dữ liệu trực tiếp trong các nghiên cứu thực nghiệm được cung cấp.
Cây gừa (Ficus microcarpa) và cây si (Ficus benjamina) cùng thuộc chi Ficus nhưng khác biệt rõ rệt về thành phần hoạt chất. Dữ liệu phòng thí nghiệm cho thấy gừa nổi bật với lupeol, acid oleanolic và hàm lượng phenolic cao, trong khi si chứa triterpenoid serrat-3-one và các flavonoid đặc thù như dẫn xuất kaempferol.
Gỗ ngọc am và hoàng đàn thuộc họ Trắc bách, sở hữu các hợp chất như alpha-pinene, terpinen-4-ol và citronellal có hoạt tính kháng khuẩn in vitro qua cơ chế phá vỡ màng tế bào. Tuy nhiên, bằng chứng hiện mới chỉ dừng lại ở thí nghiệm tế bào và chuột, không thể thay thế phác đồ điều trị y khoa.
Gừng dại tía (*Zingiber purpureum*) bôi ngoài da cho thấy tiềm năng giảm đau và kháng viêm khớp tương đương thuốc bôi kháng viêm trong nghiên cứu ngắn hạn, nhưng bằng chứng lâm sàng trực tiếp trên người vẫn còn hạn chế. Người bệnh cần hiểu đúng tác dụng hỗ trợ và thận trọng khi áp dụng.
Cây gối hạc từ lâu đã được dân gian sử dụng như một bài thuốc giảm đau nhức xương khớp. Dù các nghiên cứu tiền lâm sàng bước đầu ghi nhận khả năng kháng viêm và giảm đau trên động vật, y học hiện nay vẫn chưa có đủ thử nghiệm lâm sàng trên người để khẳng định hiệu quả thay thế thuốc điều trị.
Cây gạo chứa nhiều hoạt chất sinh học có khả năng tác động đến đường huyết, mỡ máu và enzym chuyển hóa. Tự ý dùng thảo dược này cùng thuốc tây điều trị bệnh nền tiềm ẩn nguy cơ tương tác bất lợi, làm thay đổi nồng độ thuốc và giảm hiệu quả điều trị. Người bệnh cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng.
Nhiều người tin rằng gỗ ngọc am có thể xua sạch muỗi và gián trong nhà. Thực nghiệm khoa học cho thấy tinh dầu ngọc am chỉ xua được ve và bọ nhỏ ở phạm vi hẹp, hoàn toàn không ngăn được muỗi đốt ở liều thường và không có bằng chứng diệt gián.
Nhiều người tò mò về sự khác biệt giữa gừng bọc da (*Zingiber pellitum*) và gừng thông thường (*Zingiber officinale*). Hiện tại, y văn khoa học quốc tế tập trung nghiên cứu sâu về các hợp chất sinh học, tinh dầu và công dụng của gừng thường, trong khi dữ liệu phân tích hóa học trực tiếp trên loài gừng bọc da vẫn còn rất hạn chế.
Rễ khí sinh cây gừa chứa một số triterpenoid và sterol thực vật, nhưng chưa có thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh khả năng chữa khỏi bệnh viêm khớp. Dữ liệu kháng viêm mới dừng ở dịch chiết lá trên tế bào, còn bằng chứng giảm đau mạnh trên động vật đến từ loài bồ đề cùng chi Ficus.
Phụ nữ mang thai tuyệt đối không được dùng gọng vó lá bán nguyệt. Nghiên cứu khoa học cảnh báo các dẫn xuất naphthoquinone trong loại cây này có độc tính cao với phôi thai, gây rối loạn hormone và kích thích co bóp tử cung mạnh mẽ, tiềm ẩn nguy cơ quái thai hoặc sẩy thai nguy hiểm.
Bôi mỡ gấu chữa bỏng là kinh nghiệm dân gian truyền miệng chưa có bằng chứng y học chứng minh hiệu quả trên người. Việc bôi mỡ động vật không vô khuẩn lên mô tổn thương dễ gây nhiễm trùng da, giữ nhiệt khiến vết bỏng sâu hơn và cản trở việc cấp cứu y tế.
