Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.501 bài, trang 488 trên 1.476
Dây chặc chìu là cây thuốc dân gian thường dùng hỗ trợ hạ đường huyết. Tuy nhiên, các nghiên cứu cho thấy loài thảo dược này chứa nhiều hoạt chất kích thích tiêu thụ glucose và ức chế enzyme tiêu hóa đường. Khi dùng chung với thuốc điều trị tiểu đường, tác dụng cộng gộp có thể làm tăng nguy cơ tụt đường huyết đột ngột.
Nghiên cứu khoa học cho thấy dây đau xương (*Tinospora crispa*) chứa nhiều hợp chất có tác dụng kháng viêm và hạ axit uric trên mô hình thực nghiệm nhưng tiềm ẩn độc tính gan ở liều cao, trong khi dây chặc chìu hiện chưa có dữ liệu nghiên cứu đối chứng tương đương.
Dây bá được dân gian lưu truyền trị viêm khớp, song khoa học hiện chỉ mới ghi nhận hoạt tính ức chế chất gây viêm của các hợp chất phân lập trên mô hình tế bào đại thực bào. Chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, người bệnh không nên tự ý dùng thảo dược thay thuốc điều trị.
Chiết xuất dây khố rách thể hiện hoạt tính kháng viêm rõ rệt trong thử nghiệm tế bào và động vật, nhưng hoàn toàn chưa có liều an toàn trên người. Việc tự ý sử dụng còn tiềm ẩn rủi ro độc tính thận và ung thư từ độc chất tự nhiên thuộc nhóm cây này.
Dây chìa vôi sắc nước an toàn hơn nhiều so với ngâm rượu uống. Việc dùng rượu làm dung môi vừa gây hại từ cồn, vừa tiềm ẩn nguy cơ làm tăng men gan và axit uric theo các nghiên cứu thực nghiệm. Rượu ngâm chỉ nên dùng xoa bóp ngoài, người bệnh khớp nên chọn cách sắc nước với lượng vừa phải.
Dây chặc chìu thường được đồn thổi là bài thuốc tiêu sỏi thận thần kỳ. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học cho thấy thảo dược này chỉ có tiềm năng hỗ trợ lợi tiểu nhẹ, không thể làm tan hay tiêu biến sỏi kích thước lớn, thậm chí việc tự ý dùng sai cách còn tiềm ẩn nguy cơ kẹt sỏi gây tắc nghẽn đường tiểu.
Đọt choại chứa các hợp chất có khả năng ức chế mạnh men tiêu hóa đường trong ống nghiệm. Dù vậy, hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng khẳng định ăn rau này giúp hạ đường huyết trên người, người bệnh không nên bỏ thuốc điều trị.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy chiết xuất từ chi chìa vôi chứa nhiều hoạt chất flavonoid, polyphenol có tác dụng kháng viêm và giảm sưng đau khớp. Tuy nhiên, thảo dược này hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người và không thể thay thế phác đồ điều trị thoái hóa khớp chuẩn y khoa.
Lời đồn dây bình bát hạ acid uric và trị khỏi bệnh gút hoàn toàn chỉ là kinh nghiệm truyền miệng dân gian. Dù khoa học ghi nhận vai trò quan trọng của việc ức chế enzyme xanthine oxidase để giảm sản sinh acid uric, hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh hiệu quả và độ an toàn của dây bình bát trên người bệnh.
Dây chặc chìu thường được truyền tai dùng để chữa đau nhức xương khớp. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học hiện đại chủ yếu tập trung vào hoạt tính hạ đường huyết và kháng virus; hiện chưa có đủ thử nghiệm lâm sàng trên người chứng minh hiệu quả giảm đau viêm khớp của loài cây này.
Hiện chưa có nghiên cứu khoa học nào chứng minh dịch chiết quả dây bá (*Scindapsus officinalis*) có khả năng kháng khuẩn tụ cầu và vi khuẩn đường ruột in vitro. Các thử nghiệm thực tế trên quả dây bá hiện chỉ tập trung vào khả năng chống oxy hóa và ức chế tế bào khối u trên động vật.
Nhiều sản phụ truyền tai nhau uống dây vằng trắng để kích thích tiết sữa sau sinh. Tuy nhiên, y học hiện đại chưa tìm thấy bất kỳ bằng chứng lâm sàng nào chứng minh loài thảo mộc này có tác dụng lợi sữa, cảnh báo nguy cơ nhầm lẫn tên gọi gây hại cho sức khỏe.
Ăn canh rau bình bát với lượng vừa phải trong bữa ăn gia đình không gây hại thận, bởi chưa có bằng chứng khoa học cho thấy độc tính của loại rau này lên tế bào thận. Tuy nhiên, việc ăn liên tục hằng ngày không được khuyến khích do thiếu dữ liệu an toàn bán trường diễn.
Canh rau bình bát thanh mát, giàu chất chống oxy hóa nhưng rất dễ bị mất dưỡng chất và đắng gắt nếu đun nấu sai cách. Hiểu rõ tác động của nhiệt độ và thời gian sôi giúp giữ trọn hợp chất polyphenol quý giá và mang lại hương vị thơm ngon cho bữa cơm gia đình.
Nhiều người tin rằng đắp dây ba chẽ có thể chữa dứt điểm rắn độc cắn, nhưng khoa học khẳng định đây là mẹo dân gian nguy hiểm không có căn cứ. Đắp lá cây không thể trung hòa nọc độc mà còn gây nhiễm trùng, hoại tử; tiêm huyết thanh kháng nọc kịp thời tại bệnh viện mới là phương pháp điều trị đặc hiệu duy nhất.
Dây vằng trắng (*Clematis granulata*, họ Mao lương) hoàn toàn khác biệt với cây chè vằng quen thuộc (*Jasminum subtriplinerve*, họ Nhài). Việc nhầm lẫn giữa hai loài thân leo này tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc nghiêm trọng do các loài thuộc chi *Clematis* và họ Mao lương chứa nhiều saponin, alkaloid, ranunculin và các hoạt chất có độc tính tế bào cao.
Dù dây chìa vôi được y học dân gian tin dùng để giảm đau xương khớp, các nghiên cứu khoa học cho thấy hoạt chất trong cây có tác động mạnh đến enzym gan và phản ứng viêm. Bốn nhóm đối tượng gồm phụ nữ mang thai, người đau dạ dày, bệnh nhân suy gan thận và người đang dùng thuốc điều trị tuyệt đối không nên tự ý sử dụng.
Chiết xuất dây cám (*Sarcolobus globosus*) chứa các hợp chất rotenoid có khả năng ức chế enzyme liên quan đến viêm 15-lipoxygenase, nhưng lại không thể hiện tác dụng quét gốc tự do DPPH trong phòng thí nghiệm. Thêm vào đó, chiết xuất quả của cây bộc lộ độc tính tế bào đáng kể, đòi hỏi sự thận trọng cao độ.
Uống dây bình bát hay các loại thảo dược cùng thuốc điều trị đái tháo đường tổng hợp tiềm ẩn rủi ro lớn do nguy cơ tương tác thuốc. Hiệu ứng hiệp đồng có thể khiến đường huyết hạ quá mức nguy hiểm, đe dọa tính mạng nếu không có sự giám sát của bác sĩ.
Dùng dây cóc bảy lá đường uống theo kinh nghiệm truyền miệng tiềm ẩn rủi ro độc tính rất lớn đối với gan và thận. Tự ý sắc uống sai liều lượng khiến hoạt chất thảo dược tích tụ, phá hủy tế bào nội tạng và đe dọa nghiêm trọng tới tính mạng người dùng.
