Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.536 bài, trang 503 trên 1.477
Nhiều người tin bánh mì nguyên cám giúp ổn định đường huyết tốt hơn bánh mì trắng. Tuy nhiên, các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên cho thấy cả hai loại bánh này đều tạo ra phản ứng đường huyết và insulin sau ăn tương đương nhau, đòi hỏi người dùng phải chú trọng kiểm soát khẩu phần.
Chất xơ inulin trong củ đậu là nguồn prebiotic nuôi dưỡng vi khuẩn đường ruột rất tốt, nhưng quá trình lên men tự nhiên lại sinh nhiều khí. Với người có hội chứng ruột kích thích (IBS) hoặc cơ địa nhạy cảm, việc ăn nhiều củ đậu dễ gây chướng bụng và khó chịu.
Nhiều người truyền tai nhau mẹo ăn củ ấu để làm dịu cơn đau viêm loét dạ dày. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học cho thấy thực phẩm tự nhiên không thể thay thế phác đồ y khoa; người bệnh cần hiểu đúng cơ chế bảo vệ niêm mạc để điều trị an toàn, tránh biến chứng nguy hiểm.
Củ cải ngựa và rau họ Cải chứa hợp chất goitrogen có thể cản trở tổng hợp hormone giáp trong thí nghiệm liều cao trên động vật. Tuy nhiên, các tổng quan hệ thống chỉ ra rằng ở người có chế độ ăn đủ iod, việc tiêu thụ thực phẩm họ Cải thông thường không gây hại cho tuyến giáp.
Methylergometrine, dẫn xuất từ cựa khỏa mạch, là thuốc co hồi tử cung hiệu quả trong dự phòng và xử trí băng huyết sau sinh. Tuy nhiên, hoạt chất này tiềm ẩn nguy cơ gây co thắt động mạch vành và tăng huyết áp, đòi hỏi chỉ định chặt chẽ và theo dõi tim mạch liên tục tại bệnh viện.
Nhiều người truyền tai nhau bài thuốc dùng da voi sao vàng, tán bột để trị dứt điểm viêm loét dạ dày tá tràng. Tuy nhiên, y học hiện đại hoàn toàn chưa có bất kỳ bằng chứng khoa học hay thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh da voi có tác dụng chữa lành vết loét đường tiêu hóa ở người.
Lá và rễ bồ công anh mang hoạt tính sinh học khác nhau do thành phần hóa học phân hóa rõ rệt: lá chứa nhiều hợp chất chống oxy hóa, sesquiterpene lactone kích hoạt enzym giải độc tế bào gan, trong khi rễ giàu inulin, carbohydrate phức và acid phenolic hỗ trợ kiểm soát đường huyết và bảo vệ mô thận.
Tượng bì (da voi) là vị thuốc thu liễm, sinh cơ nổi tiếng trong đông y nhưng tuyệt đối chống chỉ định cho người mang hội chứng thực nhiệt và các vết loét đang mưng mủ, nhiễm trùng cấp tính. Dùng sai thời điểm có thể khiến nhiệt độc bị ứ đọng, gây biến chứng áp xe và hoại tử sâu.
Nhiều người tin rằng ăn củ mài giúp tăng cường nội tiết tố nữ, nhưng khoa học chứng minh diosgenin không thể tự chuyển hóa thành estrogen trong cơ thể người. Sự biến đổi này chỉ diễn ra qua các phản ứng hóa học nhân tạo trong phòng thí nghiệm; tuy nhiên, diosgenin vẫn có thể tạo hiệu ứng sinh học qua thụ thể estrogen.
Vỏ củ ấu chứa hàm lượng polyphenol dồi dào với khả năng chống oxy hóa mạnh trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, do đặc tính sinh thái tích lũy kim loại nặng từ bùn lầy đáy ao, việc tự ý đun vỏ ấu uống tiềm ẩn nguy cơ tích tụ độc tố nguy hại cho sức khỏe.
Củ đậu và củ mã thầy thuộc hai họ thực vật khác biệt, mang đặc tính dinh dưỡng và hoạt chất sinh học riêng. Củ đậu dồi dào carbohydrate khả dụng và chất xơ thô, trong khi vỏ mã thầy chứa hợp chất saponin hỗ trợ kìm hãm đường huyết. Lựa chọn loại củ nào tùy thuộc vào khẩu vị và mục đích ẩm thực.
Nhiều người tin da voi là vị thuốc quý hiếm giúp bồi bổ và cải thiện nhan sắc. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học cho thấy da voi cấu tạo chủ yếu từ keratin và collagen tuýp I thông thường. Khi chế biến, nó chỉ chuyển hóa thành gelatin bình thường, hoàn toàn không chứa hoạt chất sinh học thần kỳ nào.
Củ gấu (hương phụ) từ lâu đã là vị thuốc dân gian quen tộc trị đau bụng và khó tiêu. Các thí nghiệm tiền lâm sàng ghi nhận chiết xuất củ gấu giúp giảm tổn thương loét niêm mạc dạ dày trên động vật nhờ chống oxy hóa và kháng viêm, nhưng hiện vẫn thiếu thử nghiệm lâm sàng xác thực trên người.
Củ nâu từ lâu được dân gian dùng để hãm tiêu chảy nhờ lượng tannin dồi dào giúp làm săn se niêm mạc ruột. Tuy nhiên, việc lạm dụng hoặc dùng nồng độ quá cao có thể gây phản tác dụng, dẫn đến táo bón, kích ứng dạ dày và cản trở hấp thu dưỡng chất thiết yếu.
Củ gấu tàu chứa hàm lượng tinh bột kháng dồi dào, đóng vai trò như một prebiotic nuôi dưỡng hệ vi khuẩn có ích và thúc đẩy sản sinh axit béo chuỗi ngắn. Tuy nhiên, quá trình vi khuẩn lên men tinh bột kháng ở đại tràng cũng có thể sinh khí, dễ dẫn đến hiện tượng chướng bụng hoặc khó chịu ở người có hệ tiêu hóa nhạy cảm.
Chiết xuất củ dòm chứa cepharanthine cho thấy tiềm năng kháng viêm và giảm đau rõ rệt trên các mô hình tế bào và động vật thí nghiệm. Tuy nhiên, hiện vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng khẳng định hiệu quả chữa viêm khớp ở người, đòi hỏi người bệnh cần thận trọng trước các lời đồn thổi.
Chiết xuất cốt toái bổ cho thấy khả năng cải thiện mật độ khoáng xương và cấu trúc vi thể trên mô hình động vật mãn kinh, đồng thời hỗ trợ chỉ số mỡ máu ở một thử nghiệm lâm sàng nhỏ. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng quy mô lớn về phòng ngừa gãy xương còn hạn chế, chưa thể thay thế phác đồ y khoa chuẩn.
Cốt khí muồng có tiềm năng hỗ trợ sức khỏe nhưng tiềm ẩn rủi ro hoại tử gan và suy đa cơ quan nếu dùng sai liều. Y văn khuyến cáo khống chế liều dưới 15 g/ngày để tránh ngộ độc tích lũy, người dùng tuyệt đối không tự ý uống kéo dài khi chưa có chỉ định chuyên môn.
Cao củ nêm chứa các hợp chất steroid thực vật có khả năng làm tăng nồng độ estrogen và tác động lên các thụ thể tế bào. Dù chưa có thử nghiệm lâm sàng trực tiếp trên người về tương tác cạnh tranh thụ thể với liệu pháp thay thế hormone, người bệnh không nên tự ý kết hợp để tránh nguy cơ rối loạn nội tiết.
Nhiều người tin da voi (tượng bì) giúp "sinh cơ", kích thích mô hạt vết thương thần kỳ. Tuy nhiên, y văn hiện đại không có bằng chứng cho da voi, mà khẳng định gelatin y tế phối hợp yếu tố tăng trưởng hoặc bào chế dạng sợi nano mới thực sự hỗ trợ mô hạt, biểu mô hóa và tái tạo tổn thương hiệu quả.
