Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.536 bài, trang 504 trên 1.477
Nhiều người tìm kiếm da voi để chữa vết thương mạn tính, song việc này vi phạm nghiêm trọng luật bảo tồn quốc tế CITES. Bản chất da voi chủ yếu gồm protein và axit amin, hoàn toàn có thể thay thế bằng da heo hoặc màng collagen sinh học đã được khoa học chứng minh hiệu quả và an toàn.
Củ đậu là thực phẩm thanh mát quen thuộc, nhưng người bị tiêu chảy mạn tính, mắc hội chứng ruột kích thích (IBS), bệnh nhân cần hạn chế lượng nước nạp và người có cơ địa dị ứng cần hết sức thận trọng khi ăn nhiều để tránh gây hại cho hệ tiêu hóa và sức khỏe.
Củ nần tự nhiên chứa hàm lượng lớn alkaloid dioscorine – một chất độc có khả năng gây tê liệt hệ thần kinh trung ương và tổn thương tạng cấp tính. Việc ăn sống hoặc chế biến sai cách khiến độc tố ngấm nhanh vào cơ thể, gây buồn nôn, chóng mặt, co giật và nguy cơ tử vong cao.
Củ từ là nguồn thực phẩm giàu tinh bột với tỷ lệ chiếm từ 60% đến hơn 80% trọng lượng khô. Quá trình luộc chín rồi để nguội thúc đẩy sự hồi suy tinh bột tạo thành tinh bột kháng loại 3, giúp làm chậm quá trình tiêu hóa và no lâu hơn. Dù vậy, hiệu quả giảm cân trực tiếp từ củ từ vẫn cần thêm các thử nghiệm lâm sàng xác thực.
Nhiều người truyền tai nhau củ ấu có thể hạ acid uric và trị gút nhờ ức chế men sinh acid uric. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học về cơ chế này mới chỉ dừng lại ở các thử nghiệm ống nghiệm và mô hình động vật, chưa có dữ liệu lâm sàng trên người. Người bệnh không nên tự ý bỏ thuốc để dùng củ ấu.
Củ trâu là thực phẩm giàu tinh bột quen thuộc, nhưng có thể gây đầy trướng bụng hoặc dị ứng cho người nhạy cảm. Do thiếu hụt dữ liệu an toàn lâm sàng, người đường ruột yếu, cơ địa dị ứng cùng phụ nữ mang thai, cho con bú và trẻ nhỏ cần thận trọng khi dùng.
Củ mài chứa nhiều tinh bột kháng và có chỉ số đường huyết thấp khi luộc, giúp làm chậm hấp thu đường vào máu. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trực tiếp trên người vẫn còn hạn chế. Người tiểu đường có thể dùng củ mài thay thế một phần cơm, nhưng tuyệt đối không nên thay thế hoàn toàn hay bỏ thuốc điều trị.
Ăn củ từ sống hoặc sơ chế không đúng cách thường gây cảm giác ngứa rát khó chịu ở khoang miệng và cổ họng. Hiện tượng này xuất phát từ các chất kháng dinh dưỡng tự nhiên như oxalat có trong chi củ từ, nhưng hoàn toàn có thể loại bỏ bằng các phương pháp nhiệt phân và nấu chín thông thường.
Nhiều lời đồn cho rằng củ nêm có thể chữa đái tháo đường, thay thế thuốc tây. Nghiên cứu phòng thí nghiệm cho thấy dịch chiết củ nêm ức chế enzyme tiêu hóa carbohydrate, hỗ trợ làm chậm hấp thu đường. Tuy nhiên, thảo dược này chưa có thử nghiệm lâm sàng, không thể thay thế insulin hay đơn thuốc của bác sĩ.
Củ ấu và củ năng đều là thực phẩm thủy sinh giàu carbohydrate với đặc tính tinh bột riêng biệt. Nghiên cứu thực nghiệm cho thấy củ năng chứa hàm lượng tinh bột kháng cao hỗ trợ tiêu hóa, trong khi tinh bột củ ấu có nhiệt độ hồ hóa cao hơn, tạo cảm giác no lâu hơn khi chế biến chín.
Chất nhầy và polysaccharide trong củ từ đóng vai trò như một prebiotic tự nhiên, hỗ trợ nuôi dưỡng các vi khuẩn có lợi như *Bifidobacterium* và *Lactobacillus*. Quá trình lên men này sản sinh các axit béo chuỗi ngắn giúp bảo vệ hàng rào ruột, nhưng cần được chế biến chín và ăn với lượng vừa phải để tránh đầy hơi.
Củ nêm chứa diosgenin – một tiền chất steroid quan trọng trong sản xuất dược phẩm công nghiệp. Tuy nhiên, cơ thể người hoàn toàn không thể tự tổng hợp hormone từ củ thô. Việc hiểu đúng bản chất hóa học giúp người tiêu dùng tránh các hiểu lầm về công dụng tăng cường nội tiết tố hay "thuốc bổ" truyền miệng.
Củ khởi là vị thuốc quen thuộc giàu dinh dưỡng, nhưng không phải ai dùng cũng tốt. Người đang bị tiêu chảy, phụ nữ mang thai sử dụng liều cao và người có huyết áp thấp là ba nhóm đối tượng cần đặc biệt thận trọng, tránh lạm dụng để không gây hại cho sức khỏe.
Cảm giác ngứa buốt da tay và rát niêm mạc khi sơ chế củ trâu xuất phát từ vô số tinh thể canxi oxalat hình kim sắc nhọn. Nắm vững kỹ thuật đeo găng bảo hộ, ngâm rửa khuếch tán oxalat hòa tan và luộc chín kỹ sẽ giúp bạn vô hiệu hóa hoàn toàn các mũi kim này, bảo đảm món ăn thơm bùi trọn vị.
Củ mài là nguồn lương thực bổ dưỡng, an toàn và có lợi cho sức khỏe thần kinh, trong khi củ nần tươi chứa hàm lượng độc tố dioscorine nguy hiểm gây chóng mặt và co giật. Nhận biết sự khác biệt giữa hai loại củ giúp tránh rủi ro ngộ độc cấp tính đe dọa tính mạng khi sử dụng.
Chiết xuất củ trâu thể hiện hoạt tính dọn gốc tự do và chứa hàm lượng phenolic, flavonoid đáng chú ý trong các thử nghiệm phòng thí nghiệm. Dẫu vậy, đây hoàn toàn mới là các bằng chứng in vitro sơ khởi, chưa từng có thử nghiệm lâm sàng trên người để xác thực hiệu quả hay liều dùng an toàn.
Củ gấu (hương phụ) được ví như vị thuốc quý điều hòa kinh nguyệt, nhưng các bằng chứng lâm sàng đối chứng hiện nay vẫn còn hạn chế. Dù đã chứng minh hiệu quả giảm đau, chống viêm trên động vật và phòng thí nghiệm, người bệnh cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng để hỗ trợ giảm đau bụng kinh.
Nhiều người đun nước cây cổ bình uống hàng ngày để "mát gan" và giải độc. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay mới chỉ ghi nhận hoạt tính chống oxy hóa và bảo vệ tế bào gan của thảo dược này trong phòng thí nghiệm và trên động vật, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng khẳng định hiệu quả trên người.
Nhiều lời đồn cho rằng củ nần có thể hạ đường huyết nhanh chóng cho người bệnh tiểu đường. Tuy nhiên, các bằng chứng hiện có mới chỉ dừng lại ở thử nghiệm trên tế bào và động vật với nhiều loài chi củ mài khác nhau, hoàn toàn thiếu vắng thử nghiệm lâm sàng trên người để khẳng định hiệu quả điều trị.
Tác dụng "cầm máu thần tốc" của củ nâu thực chất là phản ứng kết tủa protein bề mặt của các hợp chất polyphenol. Việc tự ý đắp bột củ nâu sống lên vết thương hở rất nguy hiểm, dễ gây nhiễm trùng sâu, hoại tử mô và cản trở hoàn toàn quá trình tự lành tự nhiên của da.
