Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.561 bài, trang 517 trên 1.479
Nghiên cứu trên động vật cho thấy dịch chiết cỏ tim phòng có tiềm năng hạ đường huyết và chống oxy hóa. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng lâm sàng trên người và chưa có dữ liệu xác nhận thảo dược này ức chế men alpha-glucosidase, người bệnh không nên tự ý dùng thay thuốc.
Nhiều người có thói quen sắc cỏ thạch sùng uống thay trà hằng ngày để thanh nhiệt, nhưng các chuyên gia cảnh báo nguy cơ độc tính trường diễn. Hiện chưa có nghiên cứu chuẩn hóa chứng minh độ an toàn của cỏ thạch sùng, trong khi thảo dược tự phát dễ gây nhiễm kim loại nặng và tổn thương gan, thận.
Cỏ thi chứa các lactone sesquiterpene gây kích ứng mạnh, đặc biệt là alpha-peroxyachifolid, dễ châm ngòi cho viêm da tiếp xúc dị ứng. Người có tiền sử dị ứng thực vật họ Cúc cần tuyệt đối tránh xa dược liệu này do nguy cơ phản ứng chéo lên tới hơn 50%.
Nhiều người có thói quen sắc cỏ mắt gà hay các loại cây cỏ dân gian uống cùng thuốc tây để tăng hiệu quả điều trị. Tuy nhiên, các hợp chất trong thảo mộc có thể làm biến đổi enzym chuyển hóa gan CYP450, làm giảm tác dụng hoặc tăng độc tính thuốc, đặc biệt hiện vẫn chưa có dữ liệu thử nghiệm trực tiếp trên cỏ mắt gà.
Cỏ tháp bút và mộc tặc là tên gọi quen thuộc trong y học cổ truyền, thường khiến nhiều người nhầm lẫn do hình thái đốt rỗng tương đồng. Tuy nhiên, các dữ liệu khoa học cho thấy sự khác biệt về cấu tạo mô, bộ gen và hoạt chất sinh học, đòi hỏi người dùng thận trọng khi lựa chọn.
Nhiều người truyền tai nhau uống nước sắc cỏ mật gấu để thanh nhiệt, mát gan và giải độc. Dù các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm ghi nhận hoạt chất của cây giúp giảm men gan và chống xơ hóa trên động vật, hiện vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng khẳng định hiệu quả này trên người.
Nhiều người lầm tưởng lá cỏ ngọt phơi khô tự nhiên luôn lành tính hơn chất tạo ngọt nhân tạo hay đường tinh chế từ cỏ ngọt. Tuy nhiên, các tổ chức y tế quốc tế chỉ mới công nhận độ an toàn đối với các chiết xuất steviol glycoside có độ tinh khiết cao, trong khi việc dùng trực tiếp lá cỏ ngọt thô vẫn tiềm ẩn nhiều nguy cơ chưa được kiểm soát trọn vẹn.
Cỏ tháp bút được biết đến với tác dụng lợi tiểu và hạ huyết áp tự nhiên, nhưng dược liệu này tiềm ẩn nguy cơ hạ kali máu và tụt đường huyết. Bệnh nhân suy tim, suy thận cùng người có bệnh nền cần hết sức thận trọng và tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng.
Cỏ tím (*Viola betonicifolia*) chứa hoạt chất có khả năng chống oxy hóa và ức chế glycat hóa trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, các dữ liệu khoa học hiện nay chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả hạ đường huyết trên người, do đó thảo dược này hoàn toàn không thể thay thế thuốc điều trị đái tháo đường.
Mức an toàn hàng ngày của đường cỏ ngọt là 0-4 mg/kg thể trọng mỗi ngày tính theo lượng steviol tương đương. Một người trưởng thành nặng 50 kg có thể nạp tối đa 200 mg steviol glycoside mỗi ngày mà không gây hại cho sức khỏe, nhờ độ ngọt cao gấp gần 300 lần đường thông thường.
Cỏ tim phòng được y học cổ truyền nhắc đến với nhiều công dụng, trong đó có hỗ trợ chức năng gan. Tuy nhiên, các dữ liệu khoa học hiện có mới chỉ chứng minh hiệu quả giảm men gan và chống oxy hóa trên chuột cống thí nghiệm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người để khẳng định tác dụng bảo vệ gan thực tế.
Tắm cỏ thiên thảo trị mẩn ngứa là kinh nghiệm dân gian phổ biến, nhưng tiềm ẩn nguy cơ viêm da tiếp xúc do lông tơ thực vật và việc cọ xát cơ học làm hỏng hàng rào bảo vệ da. Các bằng chứng khoa học cho thấy hoạt tính kháng khuẩn của thảo dược cần thêm thử nghiệm lâm sàng trước khi ứng dụng thực tế.
Cỏ tim phòng được lưu truyền trong dân gian như vị thuốc tăng cường sinh lý nam, nhưng bằng chứng khoa học hiện tại mới chỉ ghi nhận hoạt tính kích dục trên chuột và hoàn toàn thiếu thử nghiệm lâm sàng trên người. Nam giới không nên tự ý dùng thảo mộc chưa được kiểm chứng để chữa rối loạn cương.
Nước rễ cỏ tranh từ lâu được dân gian tin dùng để giải nhiệt và lợi tiểu. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học đối chứng cho thấy rễ cỏ tranh không làm tăng lượng bài xuất nước tiểu, thậm chí dịch chiết của thảo dược này còn ghi nhận tác dụng ức chế bài niệu trên mô hình chuột cống thực nghiệm.
Hiện chưa có dữ liệu khoa học về chỉ số độc tính LD50 hay mức an toàn của cỏ tim phòng trên động vật. Việc tự ý sử dụng thảo mộc dưới dạng cao chiết cô đặc tiềm ẩn nhiều rủi ro ngộ độc gan, thận do hàm lượng hoạt chất tăng cao mà thiếu các kiểm chứng y khoa tin cậy.
Cỏ thạch sùng khác biệt hoàn toàn với rau tàu bay nhờ thân và phiến lá phủ đầy lông ráp cứng như lưỡi chó, lá nguyên cuống dài xòe sát gốc. Trong khi đó, rau tàu bay có thân mọng mượt, mép lá răng cưa sâu và mùi hăng đặc trưng, giúp người hái dễ dàng tránh nhầm lẫn nguy hiểm.
Cỏ thiên thảo (Anisomeles indica) và hoắc hương (Pogostemon cablin) là hai loài thực vật hoàn toàn khác nhau. Hoắc hương sở hữu các hoạt chất đặc thù như patchouli alcohol và pogostone, việc phân biệt đúng giúp tránh dùng sai công năng thảo dược và bảo đảm an toàn điều trị.
Pyrrolizidine alkaloid là nhóm độc chất tự nhiên có trong nhiều loại thảo mộc, chuyển hóa qua gan thành các hợp chất phá hủy DNA và giết chết tế bào nội mô xoang gan. Tình trạng này gây hoại tử tế bào gan và tắc tĩnh mạch gan nghiêm trọng, ngay cả ở mức dung nạp rất thấp.
Uống nước cỏ thạch sùng để thanh nhiệt, giải độc là hiểu lầm nguy hiểm chưa có bằng chứng khoa học chứng minh. Thói quen tự ý đun sắc các loại thảo dược không rõ nguồn gốc có thể gây tích lũy độc tố, tổn thương tế bào gan và dẫn tới nguy cơ suy gan cấp tính.
Nước sắc cỏ thiên thảo được nhiều người truyền tai nhau về tác dụng thanh nhiệt, trị bệnh, nhưng dữ liệu khoa học hiện nay cho thấy thảo dược này chưa từng được chứng minh an toàn trên người. Phụ nữ mang thai, người mắc bệnh gan mạn tính và trẻ nhỏ tuyệt đối không nên tự ý dùng để tránh nguy cơ ngộ độc tế bào và dị tật phôi.
