Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.056 bài, trang 75 trên 1.453
Nhiều trào lưu mạng xã hội quảng bá trà vỏ sồi như thức uống giúp lọc sạch độc tố, thanh lọc cơ thể nhanh chóng. Tuy nhiên, y học hiện đại không ghi nhận bằng chứng vỏ sồi giúp thải độc. Việc lạm dụng trà giàu tannin này còn tiềm ẩn nguy cơ kích ứng niêm mạc đường tiêu hóa và gây táo bón.
Nhiều lời đồn cho rằng quả xoan nhừ có thể hạ mỡ máu và mát gan. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học hiện nay mới chỉ ghi nhận hoạt tính chống viêm, chống oxy hóa trên động vật và tế bào ống nghiệm, hoàn toàn chưa có bằng chứng lâm sàng về tác dụng hạ lipid máu hay cải thiện men gan ở người.
Nhiều phụ nữ tự nấu nước xà sàng tử để rửa phụ khoa nhằm trị nấm ngứa và trùng roi theo kinh nghiệm truyền miệng. Dù dược liệu chứa hoạt chất kháng vi sinh vật trong ống nghiệm, việc tự chế dịch rửa tiềm ẩn nguy cơ kích ứng niêm mạc, loạn khuẩn âm đạo và khiến viêm nhiễm trầm trọng hơn.
Ăn sống giúp giữ trọn vẹn vitamin C và hoạt tính chống oxy hóa nhạy nhiệt, trong khi hấp chín nhanh hỗ trợ tăng sinh khả dụng isothiocyanate và carotenoid. Người tiêu dùng nên linh hoạt đan xen cả hai phương pháp chế biến, tránh luộc kỹ ngập nước để hạn chế tối đa tình trạng thất thoát khoáng chất quý giá.
Xà lách Nhật (mizuna) giàu vitamin K, glucosinolate, axit ascorbic và các chất chống oxy hóa tự nhiên, giúp làm phong phú dinh dưỡng bữa ăn. Tuy nhiên, các bằng chứng hiện nay chủ yếu là nghiên cứu phân tích trong phòng thí nghiệm; dữ liệu lâm sàng trên cơ thể người vẫn còn hạn chế.
Xà căn đậu (*Ophiorrhiza mungos*) được dân gian truyền tai là bài thuốc trị rắn cắn hiệu quả. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện chỉ dừng lại ở thử nghiệm tiền lâm sàng trên phôi gà, chưa hề có nghiên cứu trên người. Việc tin dùng thảo dược này thay cho huyết thanh kháng nọc có thể khiến nạn nhân bỏ lỡ thời gian vàng, dẫn đến tàn tật hoặc tử vong.
Tin đồn uống xuyên khung trị dứt rối loạn tiền đình là không có cơ sở khoa học. Các bằng chứng y học cho thấy dược liệu này chỉ hỗ trợ tăng lưu lượng máu não và chống co thắt mạch tạm thời trên bệnh nhân thiếu máu não, hoàn toàn không thể chữa dứt điểm nguyên nhân gây tổn thương hệ tiền đình.
Nhiều người có thói quen hái lá xuyến chi giã nát đắp lên vết rách da để cầm máu. Dù các chiết xuất tinh khiết từ cây xuyến chi chứa nhiều hoạt chất sinh học hỗ trợ biểu mô hóa mô hạt, việc tự ý đắp lá tươi trực tiếp lại mang đến nguy cơ hoại tử, nhiễm khuẩn và mắc uốn ván nguy hiểm.
Cây xà ba (*Waltheria indica*) cho thấy tiềm năng kháng viêm và giảm đau nhờ khả năng ức chế con đường tín hiệu NF-kappaB cùng enzyme COX-2 trong các thử nghiệm tế bào và mô hình động vật. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người vẫn chưa được xác lập, người dân không nên tự ý dùng để trị bệnh.
Uống bột xuyên sơn giáp (vảy tê tê) trôi nổi tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc kim loại nặng như chì, asen và hóa chất tẩm ướp. Vảy động vật hoang dã dễ tích tụ độc tố từ môi trường, khi nghiền uống trực tiếp có thể gây suy gan, tổn thương thận và nguy hiểm tính mạng.
Xà sàng tử là dược liệu quen thuộc trị ngứa, viêm nhiễm và trợ dương, nhưng chứa hàng trăm hoạt chất coumarin tác động mạnh. Bốn nhóm người gồm phụ nữ mang thai, người âm hư hỏa vượng, bệnh nhân gan thận và người đang dùng thuốc cần hết sức cẩn trọng để tránh nguy cơ ngộ độc hoặc tác dụng phụ nguy hiểm.
Quả xoay (*Dialium indum* L.) chứa nhiều hợp chất phenolic tự nhiên có khả năng dập tắt gốc tự do và ức chế oxy hóa chất béo. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay chỉ mới dừng lại ở các thử nghiệm phân tích trong phòng thí nghiệm, tập trung chủ yếu ở phần hạt và vỏ quả, chưa được chứng minh trên cơ thể người.
Wasabi chứa các hợp chất isothiocyanate đặc trưng với khả năng ức chế cytokin tiền viêm và các chất trung gian gây viêm trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, phần lớn bằng chứng hiện nay mới dừng lại ở mô hình tế bào và động vật, chưa có thử nghiệm lâm sàng khẳng định tác dụng chống viêm tương tự trên cơ thể người.
Xoài xanh giàu tinh bột kháng và axit hữu cơ, trong khi xoài chín chuyển hóa tinh bột thành đường đơn và tích lũy nhiều carotenoid. Hàm lượng vitamin C thay đổi theo giống và độ chín, dao động từ 11 đến 134 mg/100 g thịt quả.
Chiết xuất xuyến chi cho thấy hoạt tính kháng một số vi khuẩn vết thương in vitro, nhưng hiện chưa có bằng chứng khoa học chứng minh khả năng diệt vi khuẩn mụn *Propionibacterium acnes* hay tụ cầu vàng. Dạng đắp tự chế nồng độ cao còn có nguy cơ kích hoạt phản ứng viêm và phù nề mô da.
Dân gian dùng lá và vỏ cây vừng xoan trị tiêu chảy, kiết lỵ nhờ vị chát làm se ruột. Nghiên cứu thực tế mới ghi nhận chiết xuất vỏ cây giảm tiêu chảy và chiết xuất lá bảo vệ niêm mạc dạ dày trên động vật, chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người.
Các nghiên cứu khoa học ghi nhận bài thuốc chứa xuyên khung giúp giảm tần suất và mức độ cơn đau nửa đầu. Tuy nhiên, hoạt tính của các chất đơn lẻ như tetramethylpyrazine chủ yếu mới được thử nghiệm trên động vật và tế bào, người bệnh không nên tự ý dùng thay thế thuốc điều trị.
Cây hỷ thụ từ lâu là nguồn khai thác camptothecin chủ lực nhưng đối mặt hạn chế về chu kỳ sinh trưởng và tính bền vững. Hiện nay, công nghệ sinh học nuôi cấy mô xà căn đậu cùng các vi sinh vật nội sinh đang nổi lên như giải pháp thay thế tiềm năng, giúp tăng tốc hiệu suất chiết tách dược chất chống ung thư.
Trà lá dâu tằm được nhiều người ưa chuộng nhờ khả năng hỗ trợ kiểm soát đường huyết, nhưng người hay tụt đường huyết, bệnh nhân suy thận mạn và người chuẩn bị phẫu thuật cần hết sức cẩn trọng khi dùng hằng ngày để tránh nguy cơ tương tác thuốc và xáo trộn chuyển hóa nguy hiểm.
Cây xuân hoa thường được truyền tai như vị thuốc chữa đau dạ dày, song bằng chứng khoa học hiện nay chỉ mới ghi nhận hoạt tính chống oxy hóa và kháng viêm trên mô hình tế bào trong phòng thí nghiệm. Do thiếu thử nghiệm lâm sàng trên người, người bệnh không nên tự ý dùng thảo dược này thay thế thuốc điều trị.
