Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
1.938 bài, trang 17 trên 97
Chiết xuất lá và vỏ cây sầu đâu có khả năng ức chế bơm acid dịch vị, tăng tiết chất nhầy và chống oxy hóa giúp bảo vệ niêm mạc dạ dày. Tuy nhiên, hiệu quả làm lành vết loét ở người mới được chứng minh qua dạng chiết xuất vỏ cây chuẩn hóa, người bệnh không nên tự sắc lá uống đặc thay thuốc.
Dầu và chiết xuất sầu đâu (neem) có khả năng kháng khuẩn, hỗ trợ giảm tiết bã nhờn và cải thiện tổn thương mụn trứng cá mức độ nhẹ đến trung bình. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng rõ nhất hiện nằm ở dạng sữa rửa mặt thảo dược phối hợp, không phải là thuốc đặc trị thay thế hoàn toàn phác đồ y khoa.
Các nghiên cứu thực nghiệm bước đầu cho thấy chiết xuất lá sắn thuyền có khả năng làm giảm chỉ số cholesterol toàn phần trên động vật nhờ hoạt chất squalene, nhưng chưa có bằng chứng xác nhận tác dụng hạ triglyceride hay hiệu quả lâm sàng trên người. Do đó, người bệnh không nên tự ý dùng liều cao thay thế thuốc điều trị.
Các nghiên cứu khoa học cho thấy chiết xuất từ lá, hạt và vỏ cây sầu đâu có khả năng làm giảm mật độ, giảm độ di động và tăng tỷ lệ dị dạng tinh trùng ở động vật thực nghiệm thông qua cơ chế kháng androgen và tổn thương biểu mô sinh tinh. Nam giới đang chuẩn bị có con nên thận trọng khi sử dụng.
Tinh dầu sả Sri Lanka là nguyên liệu tự nhiên quen thuộc giúp xua đuổi muỗi truyền bệnh sốt xuất huyết và sốt rét. Tuy nhiên, các nghiên cứu cho thấy tinh dầu này bay hơi rất nhanh, thường chỉ bảo vệ da khoảng 2 giờ ở dạng thông thường, ngắn hơn nhiều so với hoạt chất tổng hợp DEET.
Các nghiên cứu khoa học cho thấy sầu đâu có chứa các hoạt chất giúp hỗ trợ hạ đường huyết và cải thiện sử dụng glucose ở mô ngoại vi. Tuy nhiên, ăn lá sầu đâu không thể thay thế thuốc điều trị tiểu đường và người bệnh cần hết sức thận trọng khi sử dụng để tránh nguy cơ tụt đường huyết quá mức.
Sả chanh không chỉ là gia vị quen thuộc mà còn chứa hoạt chất citral có khả năng ức chế phản ứng viêm và giảm tín hiệu đau khớp trên các mô hình nghiên cứu tiền lâm sàng. Hiểu đúng cơ chế và giới hạn của loại thảo dược này giúp bạn tận dụng lợi ích an toàn, hiệu quả.
Trà sả chanh có khả năng làm giảm huyết áp nhờ cơ chế giãn mạch ngoại vi và lợi tiểu. Tuy nhiên, các thử nghiệm lâm sàng cho thấy hiệu quả này thay đổi theo thời gian và liều lượng; nếu lạm dụng liều cao mỗi ngày trong một tháng có thể làm tăng nhịp tim, giảm độ pH máu và suy giảm chức năng lọc của thận.
Nhiều người truyền tai nhau mẹo đun nước sả Sri Lanka gội đầu để làm sạch vảy gàu và giảm ngứa. Tuy nhiên, các tài liệu nghiên cứu hiện chưa ghi nhận bằng chứng nào về khả năng diệt nấm gây gàu của loại sả này, đồng thời chỉ ra lý do nước thảo mộc tự đun khó trị gàu dứt điểm.
Nấu nước lá sâu đông tắm là bài thuốc dân gian được nhiều người truyền tai nhau để giảm ngứa ngáy, mề đay. Tuy nhiên, các nghiên cứu hiện nay chỉ ghi nhận hợp chất phân lập trong phòng thí nghiệm, hoàn toàn không có bằng chứng khoa học cho thấy nước tắm từ loại lá này có thể điều trị dứt điểm mề đay.
Nhiều sản phụ truyền tai nhau dùng quả sâu đông (lộ lộ thông) sắc uống để thông kinh lạc và chữa tắc tia sữa. Tuy nhiên, các dữ liệu nghiên cứu hiện đại về bệnh lý tuyến vú hoàn toàn không ghi nhận công dụng này, đồng thời cảnh báo tắc sữa kèm viêm vú cần được xử lý đúng cơ chế sinh lý để tránh biến chứng.
Thân rễ sâm cau chứa các hoạt chất giúp chống oxy hóa, kháng viêm và bảo vệ tế bào gan, thận trước các tác nhân gây hại. Tuy nhiên, phần lá cây lại tiềm ẩn độc tính làm giảm tuổi thọ và khả năng sinh sản trên mô hình thực nghiệm, đòi hỏi người dùng tuyệt đối không tự ý lạm dụng kéo dài.
Các hoạt chất ginsenoside và saponin trong chi Nhân sâm (Panax) được chứng minh có khả năng chống oxy hóa, giảm viêm và hỗ trợ phục hồi rối loạn chuyển hóa mỡ ở gan trên thực nghiệm. Tuy nhiên, sâm Ngọc Linh chỉ đóng vai trò hỗ trợ, không thể ngăn chặn hoàn toàn tổn thương gan nếu tiếp tục lạm dụng bia rượu.
Nhựa và quả cây sâu đông (phong hương) chứa các hoạt chất tự nhiên có khả năng kháng viêm và giảm hủy hoại khớp trong các thí nghiệm tiền lâm sàng. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay chưa đủ để khẳng định hiệu quả chữa thoái hóa khớp trên người, người bệnh không nên tự ý dùng thay thuốc đặc trị.
Các nghiên cứu thực nghiệm cho thấy hoạt chất từ chi Nhân sâm giúp giảm men gan ALT, AST và ngăn ngừa hoại tử tế bào gan trước độc tố hóa học. Cơ chế bảo vệ này đến từ việc kích hoạt hệ thống enzyme chống oxy hóa tự nhiên, giảm tích tụ mỡ và kìm hãm phản ứng viêm tại mô gan.
Cả sâm Lai Châu và sâm Ngọc Linh đều là các phân loài thuộc loài sâm Việt Nam, cùng giàu saponin khung dammarane. Tuy nhiên, phân tích chuyển hóa học cho thấy hai loại có hồ sơ hoạt chất riêng biệt: 7 ginsenoside tập trung nhiều ở sâm Ngọc Linh, 6 ginsenoside khác dồi dào hơn ở sâm Lai Châu, kèm một hợp chất độc quyền ở lá sâm Lai Châu.
Sâm cau thường được quý ông ngâm rượu uống với kỳ vọng tăng cường bản lĩnh phái mạnh. Các nghiên cứu cho thấy chiết xuất thảo dược này giúp cải thiện độ cương cứng và phục hồi nồng độ testosterone ở động vật bị tổn thương do nhiệt, nhưng không làm tăng vọt hormone ở cơ thể khỏe mạnh bình thường.
Sâm Tây Bá Lợi Á có thể hỗ trợ nâng cao sức bền thể chất, giảm bớt suy nhược và cải thiện khả năng thích ứng với căng thẳng. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng cho thấy thảo dược này không thể chữa khỏi hội chứng mệt mỏi mạn tính, đồng thời không mang lại nhiều lợi ích cộng thêm nếu thiếu các biện pháp quản lý căng thẳng và thay đổi lối sống cốt lõi.
Uống sâm liên tục nhiều tuần ở liều cao có thể gây hội chứng lạm dụng sâm với các triệu chứng như tăng huyết áp, hồi hộp, mất ngủ, rối loạn tiêu hóa và kích hoạt phản ứng viêm. Để đảm bảo an toàn, người dùng chỉ nên dùng trong mức liều khuyến cáo từ 0,5 đến 2 g mỗi ngày theo từng đợt ngắn.
Cả sâm Ngọc Linh và sâm Hàn Quốc đều thuộc chi Nhân sâm nhưng khác biệt lớn về cấu trúc hóa học. Các phân tích sắc ký cho thấy sâm Ngọc Linh có tổng hàm lượng saponin vượt trội, nổi bật với nhóm hoạt chất đặc trưng ocotillol và hợp chất majonoside-R2 mà sâm Hàn Quốc không có lợi thế tương đương.
