Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
9.648 bài, trang 237 trên 483
Cắt bỏ hoàn toàn chất béo khi ăn Eat Clean là sai lầm nguy hại, trực tiếp làm sụt giảm nguồn nguyên liệu tổng hợp hormone steroid quan trọng như testosterone và estrogen. Khoa học chứng minh khẩu phần chất béo hàng ngày không nên thấp hơn 25% để đảm bảo hệ nội tiết hoạt động tối ưu.
Vận động viên cự ly dài theo chế độ ăn chay trứng sữa hoàn toàn có thể đáp ứng đủ nhu cầu năng lượng và tối ưu hóa dự trữ glycogen. Nhờ hàm lượng đường bột dồi dào từ thực vật kết hợp đạm từ trứng và sữa, chế độ này duy trì tốt hiệu suất vận động nếu biết cách khắc phục rào cản từ lượng chất xơ cao.
Eat Clean mang lại nhiều lợi ích khi ưu tiên thực phẩm tự nhiên, nhưng việc áp dụng nghiêm ngặt và thiếu cơ sở có thể gây mất cân bằng dưỡng chất. Bốn nhóm đối tượng gồm người bệnh thận, suy giáp, nhẹ cân và người có nguy cơ rối loạn ăn uống cần cá nhân hóa khẩu phần thay vì tự ý ăn sạch theo mạng xã hội.
Ăn sạch (Eat Clean) nếu bị lạm dụng thành chế độ kiêng khem khắt khe có thể gây thiếu hụt năng lượng và dưỡng chất nghiêm trọng. Trẻ vị thành niên, phụ nữ mang thai, người cao tuổi, người có bệnh nền và người từng rối loạn ăn uống là 5 nhóm đối tượng cần đặc biệt cẩn trọng trước trào lưu này.
Chất béo bão hòa trong thực đơn Paleo từ mỡ động vật và dầu dừa không nên nạp quá mức. Để phòng ngừa xơ vữa động mạch và bệnh tim mạch vành, người ăn nên khống chế chất béo bão hòa ở mức thấp, kiểm soát tổng chất béo dưới 30% calo và tích cực thay thế bằng chất béo chưa bão hòa.
Chế độ ăn chay trứng sữa kéo dài có thể khiến nồng độ kẽm huyết tương giảm xuống mức cận dưới bình thường do phytate trong ngũ cốc ức chế hấp thu. Tuy nhiên, tình trạng này hoàn toàn cải thiện được nếu biết cách sơ chế làm giảm phytate và chọn thực phẩm giàu khoáng chất.
Người ăn thuần chay có nguy cơ cao thiếu hụt i-ốt và rối loạn chức năng tuyến giáp do loại bỏ hoàn toàn đạm động vật và bỏ quên muối i-ốt. Đo lường i-ốt niệu cho thấy phần lớn nhóm này không đạt ngưỡng tối ưu, đòi hỏi giải pháp bổ sung khoa học và cân bằng.
Chế độ ăn thuần chay không làm suy giảm sức mạnh cơ bắp hay độ bền thi đấu của vận động viên so với ăn tạp, miễn là bảo đảm đủ tổng calo và dinh dưỡng. Nhiều nghiên cứu cho thấy người ăn thực vật đạt chỉ số tiêu thụ oxy và sức bền tương đương, thậm chí nhỉnh hơn.
Ăn kiêng kéo dài khiến cơ thể mất khả năng nhận diện tín hiệu đói no tự nhiên. Quy trình 3 bước rèn luyện trực giác ăn uống dựa trên bằng chứng khoa học giúp người từng ăn kiêng tái thiết lập nhận thức sinh học, giải tỏa ám ảnh thực phẩm và phục hồi mối quan hệ lành mạnh với cơ thể.
Nhiều cha mẹ lo ngại việc cắt bỏ thịt cá sẽ khiến con bị lùn hoặc còi xương. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học cho thấy trẻ nhỏ ăn chay có trứng sữa (lacto-ovo) vẫn tăng trưởng chiều cao, cân nặng và mật độ xương tương đương với bạn bè ăn thịt cá, miễn là khẩu phần được theo dõi sát sao.
Sữa thực vật ngày càng phổ biến nhưng không tương đương dinh dưỡng với sữa bò. Ngoại trừ đậu nành có lượng đạm tiệm cận, hầu hết sữa hạt chứa rất ít protein, thiếu acid amin thiết yếu và có lượng canxi tự nhiên thấp hơn nhiều so với sữa truyền thống.
Người cao tuổi ăn thuần chay đối mặt với nguy cơ mất cơ teo xương cao do đạm thực vật có mật độ thấp và thiếu axit amin leucine để kích hoạt tạo cơ. Để bảo vệ thể trạng, người già cần phối hợp đa dạng nguồn đạm, bổ sung đủ vi chất và duy trì tập kháng lực đều đặn.
Thực phẩm siêu chế biến làm mất cấu trúc tự nhiên, giảm chất xơ và chứa mật độ năng lượng cao cùng nhiều phụ gia. Sự kết hợp này đẩy nhanh tốc độ ăn, ức chế giải phóng hormone báo no và kích thích ăn uống tưởng thưởng, khiến não bộ mất khả năng nhận biết cảm giác no tự nhiên.
Người bệnh thận mạn có thể ăn thuần chay hoặc ưu tiên đạm thực vật để giảm tải chất độc ure máu và hạ hấp thu phospho. Tuy nhiên, bệnh nhân cần kiểm soát cẩn thận lượng kali, chia nhỏ bữa ăn và tham khảo ý kiến bác sĩ để tránh nguy cơ rối loạn điện giải ở các giai đoạn muộn.
Cho trẻ nhỏ ăn theo trực giác không có nghĩa là buông lỏng hoàn toàn, mà đòi hỏi sự phân chia trách nhiệm rõ ràng: cha mẹ nắm quyền quyết định ăn món gì, ở đâu và khi nào; còn trẻ tự chủ quyết định có ăn hay không và ăn bao nhiêu.
Người ăn thuần chay hoàn toàn không nạp taurine từ thức ăn thực vật. Dù cơ thể có thể tự tổng hợp từ các axit amin chứa lưu huỳnh như cysteine và methionine, các nghiên cứu cho thấy nồng độ taurine huyết thanh ở người ăn chay nghiêm ngặt vẫn thấp hơn đáng kể so với người ăn thịt cá.
Ăn theo trực giác giúp cải thiện tâm lý ăn uống nhưng không dành cho tất cả. Người mắc rối loạn ăn uống lâm sàng, mất cảm nhận đói no hoặc tự ti cân nặng cần giám sát y tế chặt chẽ, không nên vội buông bỏ kỷ luật ăn uống kẻo kích hoạt thói quen ăn vô độ.
Dầu hạt lanh giàu axit béo omega-3 thực vật (ALA), nhưng cơ thể người chuyển đổi chất này thành EPA và DHA rất kém, chỉ đạt mức vài phần trăm. Dù dầu hạt lanh đem lại nhiều lợi ích cho tim mạch, chất béo này không thể thay thế trọn vẹn vai trò của dầu cá, trừ khi người ăn chay dùng thêm dầu vi tảo.
Chế độ ăn thuần chay hoàn toàn có thể gây thiếu hụt vi chất nghiêm trọng cho trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, bà mẹ cho con bú và người mắc dị ứng thực phẩm. Việc loại bỏ hoàn toàn đạm động vật ở những nhóm nhạy cảm này cần có sự giám sát y khoa chặt chẽ để phòng ngừa biến chứng suy dinh dưỡng và thần kinh.
Chế độ ăn low-FODMAP không nhất thiết phải gây tốn kém nếu người bệnh biết ưu tiên các nguyên liệu tự nhiên thay vì mua sản phẩm chế biến sẵn. Lựa chọn nguồn tinh bột thô như gạo, ngô và khoai tây giúp tiết kiệm đáng kể chi phí mà vẫn đảm bảo hiệu quả làm giảm triệu chứng tiêu hóa.
