Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
9.604 bài, trang 39 trên 481
Nhiều người tin rằng uống một chén rượu rễ xá xị mỗi ngày giúp bồi bổ và ấm bụng. Tuy nhiên, các nghiên cứu cho thấy các chiết xuất thảo mộc họ quế có thể gây độc tế bào hoặc thay đổi trọng lượng gan trên động vật. Lạm dụng rượu rễ xá xị kéo dài tiềm ẩn nguy cơ tích lũy độc tố, gây gánh nặng chuyển hóa lớn lên tế bào gan.
Nhiều người có thói quen sắc xơ mướp uống kéo dài để thanh nhiệt giải độc, nhưng phụ nữ mang thai, người tỳ vị hư hàn và người có bệnh nền cần hết sức thận trọng. Các thử nghiệm tiền lâm sàng cho thấy chiết xuất quả mướp có thể gây độc thai nhi và gây nguy cơ ngộ độc nếu lạm dụng liều cao.
Nhiều thai phụ băn khoăn liệu có nên dùng cây xích đồng nam để trị khí hư theo dân gian. Chuyên gia cảnh báo hiện chưa có dữ liệu khoa học chứng minh thảo dược này an toàn cho thai kỳ, việc tự ý dùng có thể tiềm ẩn nguy cơ gây co bóp tử cung và sảy thai nguy hiểm.
Cây vảy ốc (*Alysicarpus vaginalis*) thường xuất hiện trong các bài thuốc dân gian, nhưng phụ nữ mang thai, người suy giảm chức năng gan, thận và người có bệnh nền không nên tự ý dùng dạng uống. Thiếu dữ liệu lâm sàng hiện đại về độc tính và độ an toàn là rủi ro lớn nhất cho sức khỏe.
Nhiều người có thói quen uống rượu ngâm xà sàng mỗi ngày để bồi bổ sức khỏe, nhưng thói quen này tiềm ẩn rủi ro lớn hơn lợi ích. Các hoạt chất coumarin tự nhiên trong dược liệu khi tích lũy liều cao kết hợp cùng cồn có thể gây áp lực chuyển hóa nặng nề, dẫn đến nguy cơ tổn thương tế bào gan.
Các nghiên cứu khoa học xác định xáo tam phân chứa hàm lượng lớn saponin, polyphenol, flavonoid, proanthocyanidin cùng coumarin tự nhiên (ostruthin). Những hoạt chất này thể hiện khả năng chống oxy hóa, kháng viêm và ức chế tế bào ung thư mạnh trong ống nghiệm, mở ra tiềm năng nghiên cứu dược liệu nhưng chưa thể thay thế phác đồ điều trị y khoa.
Nước sắc xáo tam phân được nhiều người truyền tai sử dụng như bài thuốc hỗ trợ điều trị bệnh. Tuy nhiên, các dữ liệu khoa học về tính an toàn trên người còn rất hạn chế, đặc biệt phụ nữ mang thai, người bị tụt huyết áp và người suy giảm chức năng thận cần tuyệt đối thận trọng, không tự ý dùng.
Người bệnh tuyến giáp không cần kiêng tuyệt đối xà lách Nhật. Hợp chất goitrogen trong rau họ cải chỉ cản trở hấp thu iod khi ăn quá nhiều trong tình trạng cơ thể thiếu vi chất này. Nấu chín rau và duy trì lượng iod đầy đủ giúp người bệnh thưởng thức món ăn an toàn.
Xà lách mỡ và xà lách Nhật (cải komatsuna) là hai loại rau thuộc các họ thực vật khác nhau, đều mang lại nguồn khoáng chất và chất chống oxy hóa dồi dào. Hiện chưa có dữ liệu khoa học so sánh trực tiếp hàm lượng chất xơ, vitamin A hay glucosinolate giữa hai loại lá này.
Xà sàng tử và dâm dương hoắc tuy cùng hỗ trợ sức khỏe sinh lý nhưng khác biệt hoàn toàn về bản chất dược tính. Xà sàng tử chứa nhóm hoạt chất chính là coumarin (đặc trưng bởi osthole) mạnh về kháng khuẩn, giảm ngứa ngoài da và kích thích tế bào xương, trong khi dâm dương hoắc nổi bật với nhóm flavonoid tác động toàn thân.
Phụ nữ mang thai có thể ăn thịt quả xoay chín tự nhiên như một món ăn vặt giúp giảm nghén nhưng cần dùng lượng vừa phải để tránh kích ứng dạ dày. Hiện chưa có nghiên cứu chuyên sâu về quả xoay trên thai phụ; mẹ bầu tuyệt đối không tự ý dùng các bài thuốc dân gian từ vỏ cây xoay.
Ngọn non xuyến chi có thể chế biến thành món ăn dân dã đổi vị, nhưng người dùng không nên lạm dụng. Các bằng chứng khoa học cho thấy cây chứa hàm lượng xơ tự nhiên cao, trong khi dữ liệu khoáng chất và phenolic còn hạn chế; thử nghiệm trên chuột cảnh báo liều cao dịch chiết lá có thể gây viêm.
Xà căn đậu chứa các alkaloid tiềm ẩn độc tính tế bào cao, chống chỉ định nghiêm ngặt cho phụ nữ mang thai và người bị suy tủy xương. Hoạt chất trong dược liệu này có thể gây tổn thương phôi thai, sảy thai hoặc ức chế khả năng tạo máu của tủy xương. Người dân không tự ý sử dụng khi chưa có chỉ định y khoa.
Ăn sống giúp giữ trọn vẹn vitamin C và hoạt tính chống oxy hóa nhạy nhiệt, trong khi hấp chín nhanh hỗ trợ tăng sinh khả dụng isothiocyanate và carotenoid. Người tiêu dùng nên linh hoạt đan xen cả hai phương pháp chế biến, tránh luộc kỹ ngập nước để hạn chế tối đa tình trạng thất thoát khoáng chất quý giá.
Xà lách Nhật (mizuna) giàu vitamin K, glucosinolate, axit ascorbic và các chất chống oxy hóa tự nhiên, giúp làm phong phú dinh dưỡng bữa ăn. Tuy nhiên, các bằng chứng hiện nay chủ yếu là nghiên cứu phân tích trong phòng thí nghiệm; dữ liệu lâm sàng trên cơ thể người vẫn còn hạn chế.
Xà sàng tử là dược liệu quen thuộc trị ngứa, viêm nhiễm và trợ dương, nhưng chứa hàng trăm hoạt chất coumarin tác động mạnh. Bốn nhóm người gồm phụ nữ mang thai, người âm hư hỏa vượng, bệnh nhân gan thận và người đang dùng thuốc cần hết sức cẩn trọng để tránh nguy cơ ngộ độc hoặc tác dụng phụ nguy hiểm.
Xoài xanh giàu tinh bột kháng và axit hữu cơ, trong khi xoài chín chuyển hóa tinh bột thành đường đơn và tích lũy nhiều carotenoid. Hàm lượng vitamin C thay đổi theo giống và độ chín, dao động từ 11 đến 134 mg/100 g thịt quả.
Trà lá dâu tằm được nhiều người ưa chuộng nhờ khả năng hỗ trợ kiểm soát đường huyết, nhưng người hay tụt đường huyết, bệnh nhân suy thận mạn và người chuẩn bị phẫu thuật cần hết sức cẩn trọng khi dùng hằng ngày để tránh nguy cơ tương tác thuốc và xáo trộn chuyển hóa nguy hiểm.
Xuyên sơn giáp từ lâu bị đồn thổi là vị thuốc tiêu viêm, thông mạch thần kỳ nhưng việc khai thác loài động vật này là phi pháp và đe dọa sinh thái. Các thảo dược tự nhiên quen thuộc như đan sâm hay vương bất lưu hành hoàn toàn có thể thay thế hiệu quả công năng hoạt huyết, tiêu sưng mà vẫn bảo đảm an toàn.
Nhiều người thường nhầm lẫn cây vọt đồi với dương xỉ diều hâu khi hái rau rừng do hình thái tương đồng. Dù cùng là loài tiên phong mọc tràn lan trên đồi, hai loài này thuộc các chi khác biệt với đặc tính sinh hóa, hóa chất tương tranh và mức độ an toàn hoàn toàn khác nhau.
