Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
9.621 bài, trang 425 trên 482
Ăn đồ ngọt giúp tỉnh táo nhanh nhưng dễ gây bủn rủn, mệt lả sau 2-5 giờ do hiện tượng hạ đường huyết phản ứng. Đường đơn làm đường máu tăng vọt, kích thích cơ thể tiết quá mức hormone insulin khiến đường huyết tụt sâu sau đó. Giảm đường tinh chế, tăng chất xơ và chia nhỏ bữa ăn giúp ổn định năng lượng.
Nhiều người khỏi COVID-19 từ lâu vẫn kiệt sức, hụt hơi và suy giảm trí nhớ dù xét nghiệm tim phổi bình thường. Khoa học chỉ ra nguyên nhân nằm ở sự hư hại của ty thể - "nhà máy phát điện" trong tế bào, gây thiếu hụt năng lượng và duy trì phản ứng viêm dai dẳng.
Ăn uống thất thường và ăn đêm muộn làm mất đồng bộ giữa đồng hồ sinh học trung tâm ở não và đồng hồ ngoại vi tại các cơ quan tiêu hóa. Sự lệch pha này gây rối loạn gen chuyển hóa, kích hoạt phản ứng viêm và xáo trộn hệ vi sinh đường ruột, khiến cơ thể luôn kiệt sức dù ngủ đủ giấc.
Nhiều người lo ngại uống cà phê ngay khi mở mắt sẽ làm rối loạn hormone cortisol và gây sập nguồn vào buổi chiều. Tuy nhiên, nghiên cứu cho thấy dùng caffeine hàng ngày không làm thay đổi nhịp tiết cortisol tự nhiên, mà sự mệt mỏi chủ yếu xuất phát từ chất lượng giấc ngủ, tâm lý và thói quen nằm nướng.
Người đau dạ dày tuyệt đối không nên uống trà xanh khi đói. Hoạt chất caffeine và acid tannic trong trà kích thích dạ dày rỗng tăng tiết acid dịch vị mạnh mẽ, trực tiếp gây cồn cào, buồn nôn và làm trầm trọng thêm tổn thương viêm loét niêm mạc.
Nạp khoảng 30 đến 39 gam protein vào bữa sáng giúp làm chậm tiêu hóa, ổn định đường huyết, gia tăng sinh nhiệt và duy trì cảm giác no kéo dài. Đây là định lượng tối ưu dựa trên nghiên cứu khoa học để chấm dứt tình trạng tụt năng lượng và cồn cào đói bụng vào giữa ngày.
Nhiều người lo lắng kết quả chụp MRI "mất nước đĩa đệm" là do thói quen uống ít nước hằng ngày. Thực tế, đĩa đệm mất nước là hệ quả của quá trình lão hóa tế bào, di truyền và tải trọng cơ học làm suy giảm khả năng giữ nước của nhân nhầy, không thể phục hồi chỉ bằng việc uống thật nhiều nước.
Tình trạng mất nước nhẹ chỉ tương đương 1-2% trọng lượng cơ thể đã đủ để kích hoạt cảm giác mệt mỏi, làm suy giảm khả năng tập trung và khiến tâm trạng trở nên cáu kỉnh. Hiểu rõ các nghiên cứu thực tế giúp bạn chủ động bù nước đúng cách, lấy lại năng lượng làm việc hiệu quả mỗi ngày.
Bổ sung vitamin D giúp cải thiện rõ rệt tình trạng uể oải, mệt mỏi kéo dài trong mùa lạnh nếu cơ thể bị thiếu hụt vi chất này trong máu. Khi nồng độ vitamin D huyết thanh phục hồi về ngưỡng tối ưu, các phản ứng viêm giảm đi, cải thiện chất lượng giấc ngủ và nâng cao mức năng lượng bền vững.
Trong 3 tháng đầu thai kỳ, mẹ bầu nên hạn chế uống trà xanh, đặc biệt tránh uống đặc hoặc dùng cùng lúc với viên bổ sung dưỡng chất. Hoạt chất EGCG, tannin và caffeine trong trà xanh làm giảm đáng kể khả năng hấp thu axit folic và sắt tại ruột, từ đó làm tăng nguy cơ thiếu máu và dị tật ống thần kinh ở thai nhi.
Chiết xuất hạt nho giàu polyphenol có thể hỗ trợ giảm tổn thương màng tế bào cơ và hạn chế stress oxy hóa sau vận động nặng. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng cho thấy chất này không giúp giảm cảm giác đau nhức cơ bắp thực tế hay phục hồi sức mạnh tối đa nhanh hơn so với giả dược.
Uống từ 4 đến 7 tách trà xanh mỗi ngày (cung cấp khoảng 500 mg catechin) trong 4-8 tuần giúp giảm cholesterol xấu (LDL), ngăn ngừa oxy hóa mỡ máu và hỗ trợ hạ triglyceride. Tuy nhiên, hiệu quả phụ thuộc vào việc duy trì đều đặn và tình trạng sức khỏe ban đầu hơn là cố uống thật đặc.
Dù được quảng bá rộng rãi như phương thuốc tự nhiên trị cảm cúm và rối loạn tiêu hóa, thảo dược goldenseal lại chứa hoạt chất berberine gây nguy hiểm cho thai kỳ. Các nghiên cứu khoa học cảnh báo chất này tác động trực tiếp lên bào thai, làm tăng nguy cơ dị tật bẩm sinh và gây bệnh vàng da nhân ở trẻ sơ sinh.
Trà xanh chứa đồng thời hoạt chất L-theanine giúp thư giãn thần kinh và caffeine gây kích thích, tỉnh táo. Uống trà xanh thông thường vào buổi tối dễ làm gián đoạn giấc ngủ do caffeine lấn át L-theanine, nhưng nếu chọn trà giảm caffeine pha với nước ở nhiệt độ phòng, bạn vẫn có thể giảm căng thẳng và ngủ ngon.
Nhiều sĩ tử lạm dụng nước tăng lực để thức khuya ôn thi nhưng nhanh chóng rơi vào trạng thái mệt mỏi, kiệt sức. Tình trạng này bắt nguồn từ sự kết hợp giữa caffeine liều cao và đường đơn, gây ra hiện tượng sụp đổ năng lượng, rối loạn giấc ngủ sâu và tăng nguy cơ quá tải tim mạch.
Cỏ cà ri (fenugreek) là thảo dược lợi sữa phổ biến, được một số nghiên cứu ghi nhận giúp tăng lượng sữa mẹ khi dùng dạng trà và khi mẹ có chế độ dinh dưỡng tốt. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng vẫn chưa đồng nhất và gần một nửa người dùng gặp tác dụng phụ như tiêu chảy, đổ mồ hôi.
Ăn quá no sát giờ ngủ khiến hệ tiêu hóa phải làm việc liên tục xuyên đêm, làm tăng đường huyết, tăng hormone căng thẳng cortisol và ức chế quá trình đốt mỡ tự nhiên. Tình trạng xung đột chuyển hóa này khiến giấc ngủ chập chờn, dẫn đến mệt mỏi và suy giảm hiệu suất làm việc vào ngày hôm sau.
Uống trà xanh hoặc bổ sung chiết xuất catechin trước buổi tập cardio có thể giúp tăng tỷ lệ oxy hóa chất béo từ 17% đến 35% ở cường độ vận động trung bình. Tuy nhiên, hiệu quả này phụ thuộc vào liều lượng, dạng chiết xuất và cơ địa hấp thu của từng cá nhân.
Axit béo omega-3, đặc biệt là EPA và DHA, có thể giúp cải thiện tình trạng mệt mỏi do viêm mạn tính nhờ cơ chế ức chế các con đường tổng hợp chất trung gian gây viêm và sản sinh các phân tử giúp kết thúc phản ứng viêm. Việc cân bằng tỷ lệ chất béo này giúp phục hồi chức năng màng tế bào và chuyển hóa năng lượng.
Mệt mỏi kiệt quệ sau sinh không chỉ bắt nguồn từ việc thiếu ngủ hay thiếu chất dinh dưỡng thông thường mà có thể là dấu hiệu cảnh báo của viêm tuyến giáp sau sinh. Việc nhận biết sớm sự khác biệt giữa hai tình trạng này giúp người mẹ được điều trị đúng cách và bảo vệ chức năng nội tiết lâu dài.
