Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.828 bài, trang 35 trên 192
Nước hoa thanh cúc chứa các polysaccharide có hoạt tính chống viêm trong ống nghiệm, giúp giảm phù nề thực nghiệm. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh hiệu quả chữa viêm bờ mi ở người. Việc tự pha chế tại nhà tiềm ẩn nguy cơ nhiễm khuẩn giác mạc nặng.
Chiết xuất từ một số loài thanh cao cho thấy khả năng hạ sốt rõ rệt trên mô hình động vật thí nghiệm và hiệu quả diệt ký sinh trùng sốt rét. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người đối với các cơn sốt thông thường hiện vẫn còn rất hạn chế, người bệnh không nên tự ý dùng thay thế thuốc hạ sốt chuẩn.
Nghiên cứu trên tế bào và động vật gặm nhấm cho thấy các chiết xuất từ thanh cao có khả năng ức chế mạnh mẽ các cytokine gây viêm như TNF-alpha, IL-6 và IL-1beta. Hoạt tính này hoạt động qua việc khóa các con đường truyền tín hiệu NF-kappaB, JAK/STAT và bất hoạt thể viêm, mở ra tiềm năng ứng dụng điều trị lớn.
Nhiều người truyền tai nhau dùng tang phiêu tiêu (tổ bọ ngựa) để trị tiểu đêm, song y học hiện đại hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh hiệu quả này. Tiểu đêm bắt nguồn từ nhiều cơ chế phức tạp như đa niệu đêm hay giảm dung tích bàng quang, đòi hỏi người bệnh phải thăm khám chuyên khoa thay vì tự ý dùng thảo dược truyền miệng.
Chiết xuất thanh cao (*Artemisia apiacea*) cho thấy tiềm năng kháng viêm, giảm ngứa và ức chế các chất gây viêm rõ rệt trong phòng thí nghiệm và trên động vật. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng quy mô lớn trên người hiện vẫn còn thiếu, người dùng không nên tự ý thay thế phác đồ điều trị y khoa.
Thanh mộc hương cùng các dược liệu thuộc chi *Aristolochia* chứa axit aristolochic mang độc tính hủy hoại thận nghiêm trọng và gây ung thư biểu mô đường tiết niệu. Khoa học hiện đại đã chứng minh độc chất này phá vỡ ty thể tế bào thận, và các cách phối ngũ truyền thống hoàn toàn không thể làm giảm độc tính của cây.
Chiết xuất lá tai tượng xanh thể hiện hoạt tính kháng nấm men *Candida* và nấm sợi *Trichophyton* trong các thử nghiệm ống nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người còn rất sơ sài và tiềm ẩn nguy cơ gây trợt da hoặc dị ứng, người bệnh không nên tự ý đắp lá tươi để chữa trị.
Nhiều nghiên cứu lâm sàng và động vật cho thấy thanh long, đặc biệt là thanh long ruột đỏ, có tiềm năng hỗ trợ giảm cholesterol toàn phần, LDL-c và triglyceride. Tuy nhiên, bằng chứng trên người còn giới hạn; thanh long chỉ đóng vai trò hỗ trợ dinh dưỡng và không thể thay thế thuốc điều trị mỡ máu.
Tinh dầu tràm trà ở nồng độ cao từ 25% đến 50% có khả năng diệt vi nấm gây nấm kẽ chân, trong khi nồng độ thấp 10% chỉ giúp giảm bớt triệu chứng ngứa rát mà không diệt được mầm bệnh. Người dùng cần thận trọng vì tinh dầu có thể gây viêm da tiếp xúc.
Nghiên cứu lâm sàng cho thấy cả gel tràm trà 5% và benzoyl peroxide 5% đều giảm hiệu quả mụn viêm lẫn mụn không viêm. Dù benzoyl peroxide có tốc độ gom cồi nhanh hơn, tràm trà lại ít gây tác dụng phụ làm khô da và kích ứng hơn đáng kể, trở thành lựa chọn thay thế phù hợp cho da nhạy cảm.
Quả tai chua chứa axit hydroxycitric (HCA), hoạt chất có khả năng ức chế enzym tạo mỡ trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, các bằng chứng lâm sàng trên người cho thấy HCA chỉ giúp giảm cân rất ít hoặc không tạo ra khác biệt so với giả dược, hoàn toàn không phải thần dược đốt mỡ thần tốc.
Uống sữa tươi mỗi ngày cung cấp canxi dồi dào và hỗ trợ cải thiện mật độ xương, đặc biệt ở phụ nữ và người thiếu canxi. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học cho thấy sữa không đảm bảo ngăn ngừa hoàn toàn nguy cơ gãy xương; tác dụng thực tế phụ thuộc lớn vào giới tính, chế độ ăn và dạng sản phẩm sử dụng.
Các nghiên cứu phòng thí nghiệm cho thấy vỏ rễ dâu tằm (tang bạch bì) chứa nhiều flavonoid và phenolic giúp ức chế enzym tiêu hóa đường và tăng nhạy cảm insulin trên động vật. Tuy nhiên, do chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, người bệnh đái tháo đường tuyệt đối không tự ý dùng thay thuốc điều trị.
Rễ cây tam lăng thường được truyền tai về khả năng dập tắt phản ứng viêm, nhưng các bằng chứng ức chế chất trung gian gây viêm hiện nay mới dừng lại ở mô hình tế bào và động vật. Chưa có nghiên cứu lâm sàng trên người khẳng định hiệu quả điều trị, người bệnh cần tham vấn bác sĩ trước khi sử dụng.
Sụn cá mập chứa chondroitin sulfate và keratan sulfate có tiềm năng hỗ trợ giảm viêm, giảm đau trong thoái hóa khớp. Tuy nhiên, phần lớn bằng chứng tái tạo sụn mới chỉ dừng ở nghiên cứu động vật, còn dữ liệu lâm sàng dài hạn trên người vẫn rất hạn chế và chất lượng sản phẩm chưa đồng nhất.
Lời đồn dân gian cho rằng tam lăng có thể làm tiêu u xơ và u nang, nhưng y học hiện đại hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng xác nhận điều này. Các bằng chứng thực nghiệm mới chỉ dừng lại ở mức khảo sát hoạt tính sinh học trên tế bào và động vật.
Sữa tươi A2 được quảng cáo giúp êm bụng nhờ loại bỏ đạm A1 sinh peptide BCM-7 gây kích ứng. Các bằng chứng lâm sàng xác nhận sữa A2 có thể giảm đau bụng, mót rặn và sôi bụng ở người nhạy cảm, nhưng không loại bỏ được triệu chứng đầy hơi do đường lactose gây ra.
Cả rễ và lá cây tai mèo đều có tác dụng hạ đường huyết nhưng theo hai cơ chế khác nhau trên thực nghiệm: dịch chiết rễ giúp ổn định đường huyết và chống oxy hóa khi phối hợp dược liệu, trong khi chất nhầy ở lá làm chậm hấp thu glucose nhưng lại cản trở hấp thu thuốc điều trị Metformin.
Nhận định uống sữa tươi gây bùng phát mụn trứng cá là có cơ sở khoa học. Các nghiên cứu chỉ ra đạm whey và hormone IGF-1 trong sữa tươi kích thích tuyến bã nhờn và làm tăng sừng hóa nang lông. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào cơ địa từng người và chưa phải mối quan hệ nhân quả tuyệt đối.
Cây tai mèo (*Abroma augusta*) ghi nhận khả năng hạ đường huyết và cải thiện biến chứng tim thận rõ rệt trong các nghiên cứu trên động vật. Tuy nhiên, do chưa có thử nghiệm lâm sàng đầy đủ trên người, người bệnh tuyệt đối không dùng thảo dược này để thay thế thuốc điều trị đái tháo đường.
