Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.828 bài, trang 38 trên 192
Nhiều bài thuốc dân gian dùng sơn dịch để trị viêm sưng, rắn cắn hay đau nhức, nhưng y học hiện đại đã chứng minh thảo dược này chứa axit aristolochic cực độc. Hoạt chất này trực tiếp gây viêm thận kẽ xơ hóa mạn tính, thúc đẩy suy thận không thể hồi phục và làm tăng nguy cơ ung thư đường tiết niệu nghiêm trọng.
Sulforaphane trong súp lơ được chứng minh có khả năng ức chế khối u ấn tượng trong phòng thí nghiệm và trên động vật. Tuy nhiên, các thử nghiệm lâm sàng trên người hiện vẫn có quy mô nhỏ, tập trung đo lường dấu ấn sinh học thay vì xác nhận khả năng ngăn ngừa hoặc điều trị ung thư dứt điểm.
Nghiên cứu trên ấu trùng cá sọc vằn cho thấy dịch chiết nước từ sơn cúc hai hoa có khả năng ức chế sự di chuyển của tế bào bạch cầu đến ổ viêm. Dù tiềm năng, đây mới chỉ là thử nghiệm sàng lọc ban đầu và hiện hoàn toàn chưa có bằng chứng lâm sàng nào chứng minh hiệu quả trị bệnh trên người.
Các hoạt chất flavonoid như fisetin và fustin từ các loài thuộc chi sơn (Rhus) đang thu hút sự chú ý của giới khoa học nhờ tiềm năng chống oxy hóa, kháng viêm và bảo vệ tế bào thần kinh. Tuy nhiên, các bằng chứng hiện nay chủ yếu dừng lại ở mức thử nghiệm tế bào và mô hình động vật, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người.
Quả sâu đông (lộ lộ thông) từ lâu được dùng trong dân gian để chữa đau nhức xương khớp. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay mới dừng lại ở mức tiền lâm sàng trên chuột và tế bào trong ống nghiệm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người để khẳng định hiệu quả điều trị.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy sơn thù du chứa nhiều hoạt chất sinh học hỗ trợ cải thiện độ nhạy insulin và giảm hấp thu đường. Tuy nhiên, phần lớn dữ liệu hiện nay mới chỉ được ghi nhận trên chuột và tế bào nuôi cấy, bằng chứng lâm sàng trên người còn rất hạn chế, người bệnh không thể dùng thay thuốc điều trị.
Cây sóng rắn chứa hoạt chất albiziasaponin B có vị ngọt gấp 600 lần đường thông thường. Tuy nhiên, các nghiên cứu tiền lâm sàng trên động vật ghi nhận saponin từ chi thực vật này có thể gây độc tính sinh sản, tổn thương buồng trứng, tử cung và phôi thai, do đó người tiêu dùng cần hết sức thận trọng.
Sơn cúc hai hoa (Leucas biflora) chứa axit ursolic và axit oleanolic với khả năng ức chế enzyme phân giải tinh bột trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, thảo dược này chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, không có bằng chứng chữa bệnh và tuyệt đối không thể thay thế thuốc điều trị đái tháo đường.
Sâm tố nữ (Pueraria mirifica) được quảng bá rộng rãi giúp giảm bốc hỏa và đổ mồ hôi đêm thời kỳ tiền mãn kinh. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng hiện nay còn rất hạn chế: chỉ có thử nghiệm sơ bộ quy mô nhỏ ghi nhận giảm thang điểm khó chịu, trong khi dữ liệu đối chứng giả dược cho triệu chứng vận mạch vẫn chưa đầy đủ.
Các nghiên cứu quan trắc biển xác nhận sò huyết là sinh vật siêu tích lũy cadimi và chì do đặc tính ăn lọc bùn đáy. Độc chất lắng đọng sâu trong các mô mang và tuyến tiêu hóa, không bị loại bỏ qua sơ chế hay nhiệt độ nấu, đòi hỏi người dùng cần chọn nguồn gốc an toàn và ăn lượng vừa phải.
Cantharidin chiết xuất từ sâu ban miêu có khả năng ức chế protein phosphatase và tiêu diệt nhiều dòng tế bào ung thư trong ống nghiệm. Tuy nhiên, độc tính gây hại gan và thận rất cao của hợp chất tự nhiên này là rào cản lớn, khiến các nhà khoa học phải tập trung nghiên cứu dẫn xuất norcantharidin để tìm kiếm giải pháp an toàn hơn cho lâm sàng.
Các hợp chất sesquiterpenoid từ rễ và thân cây sói Nhật (*Chloranthus japonicus*) đã được khoa học chứng minh có hoạt tính kháng viêm mạnh mẽ trên tế bào và động vật thí nghiệm. Tuy nhiên, hiện chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào trên người, do đó người dân tuyệt đối không tự ý dùng dược liệu thô để trị bệnh.
Lá sòi trắng chứa nhiều hợp chất phenolic và tannin với tiềm năng chống oxy hóa trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng đối chứng nào chứng minh loại lá này có tác dụng kháng khuẩn ngoài da trên người, do đó người dân không nên tự ý dùng ngâm rửa vết thương.
Sâm rừng (*Boerhavia repens*) được đồn thổi như vị thuốc đại bổ, nhưng bằng chứng khoa học hiện chỉ dừng ở thử nghiệm ống nghiệm về khả năng chống oxy hóa, chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người để chứng minh công dụng chữa bệnh hay bồi bổ sức khỏe.
Cantharidin chiết xuất từ sâu ban miêu là hoạt chất bôi ngoài da có khả năng làm sạch mụn cóc và tổn thương u mềm lây nhờ cơ chế làm tiêu gai biểu bì. Tuy nhiên, hoạt chất này luôn đi kèm rủi ro phồng rộp, đau rát và biến đổi sắc tố da, đòi hỏi quy trình chỉ định nghiêm ngặt từ nhân viên y tế.
Cây sì to ghi nhận khả năng rút ngắn thời gian vào giấc và giảm gián đoạn giấc ngủ trong thử nghiệm lâm sàng, song các bằng chứng hiện tại vẫn còn hạn chế do cỡ mẫu nhỏ. Người mất ngủ cần hiểu đúng cơ chế và tham khảo ý kiến chuyên gia trước khi dùng.
Vỏ rễ sòi trắng được dân gian truyền miệng là vị thuốc xổ giúp trị phù thũng, nhưng y học hiện đại cảnh báo nguy cơ ngộ độc nghiêm trọng. Thảo dược này chứa các độc chất gây kích ứng đường tiêu hóa dữ dội và hoàn toàn thiếu bằng chứng lâm sàng về hiệu quả lợi tiểu an toàn.
Nhiều người kỳ vọng ăn sơ ri có thể giúp ức chế hấp thu đường sau bữa ăn nhờ các hợp chất tự nhiên. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện tại chưa ghi nhận thử nghiệm lâm sàng xác nhận sơ ri có tác dụng này; việc kiểm soát đường huyết sau ăn vẫn cần dựa vào chế độ dinh dưỡng cân bằng và theo dõi y khoa.
Sâm xuyên đá được đồn thổi có khả năng giải độc và bảo vệ gan vượt trội, nhưng các bằng chứng khoa học hiện nay chỉ mới ghi nhận hoạt tính chống oxy hóa mạnh trong ống nghiệm từ chiết xuất rễ cây, chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả bảo vệ tế bào gan trên người.
Hồng sâm và bạch sâm đều bắt nguồn từ củ nhân sâm tươi nhưng khác biệt rõ rệt về hoạt chất do quá trình chế biến. Quá trình hấp sấy nhiệt chuyển đổi các ginsenoside phân cực trong bạch sâm thành hợp chất mới ít phân cực hơn, giúp hồng sâm sở hữu hoạt tính chống oxy hóa và ức chế tế bào ung thư mạnh hơn trong nghiên cứu thực nghiệm.
