Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.837 bài, trang 96 trên 192
Axit aristolochic trong các loài thuộc chi Aristolochia, bao gồm dây khố rách (*Aristolochia tagala*), là tác nhân gây tổn thương ống thận, xơ hóa thận tiến triển và ung thư đường tiết niệu. Nghiên cứu thực nghiệm xác nhận độc tính thận nghiêm trọng, cho thấy mức độ an toàn của thảo dược chứa hợp chất này rất thấp.
Ignatia amara chiết xuất từ hạt dây gió thường được quảng bá như liệu pháp vi lượng đồng căn trị lo âu. Dù vậy, bằng chứng khoa học hiện nay mới chỉ ghi nhận tác dụng trên động vật gặm nhấm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng xác nhận hiệu quả chữa lo âu ở người.
Nhiều người tìm đến các loài dây vằng, thuộc chi Clematis, như vị thuốc dân gian giúp tiêu viêm và giảm đau nhức xương khớp. Dù vậy, các bằng chứng khoa học hiện nay về hoạt tính kháng viêm của triterpenoid và saponin chiết xuất từ nhóm dược liệu này mới chỉ dừng lại ở quy mô phòng thí nghiệm và tế bào, chưa hề có thử nghiệm lâm sàng trên người.
Nghiên cứu hiện đại ghi nhận dịch chiết dây khai có tác dụng kháng viêm và giảm tổn thương sụn khớp tương đương thuốc tân dược trên chuột thực nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học mới dừng ở quy mô phòng thí nghiệm và động vật, chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người để xác nhận hiệu quả của saponin hay anthraquinone.
Các nghiên cứu độc tính cấp trên chuột cống trắng ghi nhận dịch chiết lá dâu gia xoan có liều gây chết LD50 vượt mức 5000 mg/kg, không gây tử vong tức thì. Dù vậy, liều lượng này vẫn tạo ra tổn thương thoái hóa và thâm nhiễm bạch cầu ở gan và thận.
Nhiều người truyền tai nhau dùng dây hương để "đánh tan" sỏi thận, nhưng y học hiện đại chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh hiệu quả này. Người bệnh không nên tự ý dùng thảo dược thay thế phác đồ y khoa để tránh nguy cơ ứ nước, nhiễm trùng và suy giảm chức năng thận nghiêm trọng.
Chiết xuất dây khố rách thể hiện hoạt tính kháng viêm rõ rệt trong thử nghiệm tế bào và động vật, nhưng hoàn toàn chưa có liều an toàn trên người. Việc tự ý sử dụng còn tiềm ẩn rủi ro độc tính thận và ung thư từ độc chất tự nhiên thuộc nhóm cây này.
Đọt choại chứa các hợp chất có khả năng ức chế mạnh men tiêu hóa đường trong ống nghiệm. Dù vậy, hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng khẳng định ăn rau này giúp hạ đường huyết trên người, người bệnh không nên bỏ thuốc điều trị.
Dây chặc chìu thường được truyền tai dùng để chữa đau nhức xương khớp. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học hiện đại chủ yếu tập trung vào hoạt tính hạ đường huyết và kháng virus; hiện chưa có đủ thử nghiệm lâm sàng trên người chứng minh hiệu quả giảm đau viêm khớp của loài cây này.
Hiện chưa có nghiên cứu khoa học nào chứng minh dịch chiết quả dây bá (*Scindapsus officinalis*) có khả năng kháng khuẩn tụ cầu và vi khuẩn đường ruột in vitro. Các thử nghiệm thực tế trên quả dây bá hiện chỉ tập trung vào khả năng chống oxy hóa và ức chế tế bào khối u trên động vật.
Chiết xuất dây cám (*Sarcolobus globosus*) chứa các hợp chất rotenoid có khả năng ức chế enzyme liên quan đến viêm 15-lipoxygenase, nhưng lại không thể hiện tác dụng quét gốc tự do DPPH trong phòng thí nghiệm. Thêm vào đó, chiết xuất quả của cây bộc lộ độc tính tế bào đáng kể, đòi hỏi sự thận trọng cao độ.
Các hoạt chất như polyphenol, flavonoid và dẫn xuất terpene chiết xuất từ các loài thuộc chi Vernonia (dây chè, cúc bạc đầu) cho thấy tiềm năng chống oxy hóa và giảm phản ứng viêm rõ rệt trong ống nghiệm cũng như trên động vật thí nghiệm, song hiện chưa có bằng chứng lâm sàng trực tiếp trên người.
Nhiều người truyền tai nhau cách đắp dây cám ngoài da để giảm đau nhức xương khớp. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay chỉ dừng lại ở các thử nghiệm trong ống nghiệm về ức chế enzyme gây viêm, trong khi chiết xuất cây này tiềm ẩn độc tính thần kinh và tế bào đáng kể.
Hiện tại, tài liệu khoa học được cung cấp chưa có bất kỳ nghiên cứu nào đánh giá độc tính cấp tính hay bán trường diễn của dây gân (chi *Ventilago*). Các thử nghiệm an toàn hiện có chỉ tập trung trên các loài thực vật và hợp chất khác, do đó người dân tuyệt đối không nên tự ý sử dụng dược liệu chưa rõ tính an toàn này.
Lời đồn tơ hồng xanh trị khỏi bệnh gan lan truyền nhiều trong dân gian nhưng chưa có cơ sở thực tế. Hiện chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào trên người chứng minh hiệu quả và độ an toàn của loài cây này, việc tự ý dùng có thể gây nguy hiểm cho gan.
Dây bình bát được đồn thổi giúp trị dứt điểm tiểu đường, nhưng các nghiên cứu khoa học hiện nay mới chỉ ghi nhận khả năng hỗ trợ chuyển hóa glucose trên mô hình mô chuột trong phòng thí nghiệm. Hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người để chứng minh thảo dược này thay thế được thuốc chữa bệnh.
Dù dây ba chẽ được truyền tai như bài thuốc quý trị đau nhức xương khớp, y học hiện đại khẳng định chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh hiệu quả này trên người. Các dữ liệu khoa học mới chỉ dừng lại ở việc phân lập hợp chất trong phòng thí nghiệm, người bệnh tuyệt đối không nên tự ý sử dụng.
Dây cóc bảy lá được y học dân gian dùng để giảm đau và hạ sốt. Nghiên cứu thực nghiệm xác nhận chiết xuất cây có đặc tính chống oxy hóa, kháng viêm và giảm quặn đau trên động vật ở liều 400 mg/kg. Tuy nhiên, thảo dược này chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, người bệnh không nên tự ý sử dụng.
Nhiều lời đồn dân gian cho rằng dây chìa vôi có thể chữa khỏi dứt điểm thoát vị đĩa đệm, đưa nhân nhầy trở về vị trí cũ. Tuy nhiên, y học hiện đại khẳng định không có bằng chứng khoa học nào chứng minh dây chìa vôi phục hồi được đĩa đệm rách; bệnh lý này bắt nguồn từ tổn thương cơ học và phản ứng viêm cục bộ phức tạp.
Chiết xuất từ các loài thuộc chi Dành dành cho thấy tiềm năng kháng viêm, chống oxy hóa và cải thiện chuyển hóa trong mô hình tế bào và động vật. Tuy nhiên, hiện chưa có dữ liệu khoa học trực tiếp về loài dành dành núi (*Gardenia stenophylla*). Người dùng cần thận trọng, không tự ý dùng thảo dược thay thuốc điều trị.
