Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
4.660 bài, trang 43 trên 233
Cây một lá và sâm bố chính có bản chất sinh học hoàn toàn khác nhau khi dùng trị ho. Cây một lá chứa flavonoid và polysaccharide giúp chống viêm nội mô mạch máu và điều hòa miễn dịch tế bào, trong khi việc dùng sai thể bệnh có thể làm cơn ho trầm trọng hơn.
Uống một dược liều cao có thể gây rủi ro tim mạch gián tiếp thông qua việc ức chế enzym gan CYP2D và làm biến đổi dược động học của các thuốc có khoảng điều trị hẹp. Nghiên cứu trên động vật cảnh báo nguy cơ ngộ độc thuốc và rối loạn nhịp khi tự ý dùng quá liều.
Chiết xuất nhựa dầu cây một dược (chế phẩm Mirazid) đã được các thử nghiệm lâm sàng chứng minh có hiệu quả diệt sán lá gan đạt tỷ lệ từ 88,2% đến 94,1% sau liệu trình 6 ngày. Hoạt chất giúp tiêu biến trứng ký sinh trùng và cải thiện men gan nhưng cần dùng dạng chiết xuất chuẩn hóa dưới chỉ định y khoa.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng trên chuột cho thấy chiết xuất mộc qua Kavkaz có khả năng giảm tiết axit, hạ men pepsin và giảm diện tích ổ loét dạ dày. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, do đó người bệnh tuyệt đối không dùng mộc qua thay thế phác đồ điều trị y khoa.
Mộc qua giàu axit hữu cơ tự nhiên nên nếu lạm dụng có thể kích thích dạ dày tiết nhiều axit, gây ợ chua và cồn cào. Để bảo vệ niêm mạc dạ dày mà vẫn phát huy hiệu quả của thảo dược, người dùng chỉ nên duy trì liều sắc chuẩn từ 6 đến 12 gram mỗi ngày và uống sau bữa ăn.
Y học hiện đại cấm uống mật đà tăng do khoáng vật này chứa hàm lượng chì cực cao, trực tiếp gây ngộ độc chì cấp và mạn tính. Khi xâm nhập qua đường tiêu hóa, chì hủy hoại cơ trơn ruột gây co thắt bụng dữ dội, tàn phá tế bào máu, làm suy gan, teo cơ và tổn thương hệ thần kinh vĩnh viễn.
Hạt gấc (mộc miết tử) là vị thuốc quen thuộc trong dân gian thường dùng để ngâm rượu xoa bóp ngoài da. Dù phần thịt gấc rất bổ dưỡng, hạt gấc lại chứa các hoạt chất có dược tính mạnh, tiềm ẩn độc tính nguy hiểm nếu tự ý nuốt hoặc dùng đường uống mà không có chỉ định y khoa.
Mộc nhĩ trắng chứa hoạt chất sinh học polysaccharide, nổi bật là glucuronoxylomannan, cho thấy khả năng hỗ trợ điều hòa đường huyết trong các thử nghiệm tiền lâm sàng trên động vật và bước đầu ghi nhận cải thiện chỉ số HbA1c ở người tiền đái tháo đường, nhưng không thể thay thế phác đồ điều trị y khoa.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng trên động vật ghi nhận một số chiết xuất tự nhiên có thể làm giảm men gan và bảo vệ tế bào gan trước hóa chất độc hại. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay về rễ mỏ quạ còn rất sơ khai, chưa đủ cơ sở lâm sàng trên người để thay thế các loại thuốc điều trị bệnh gan chuyên khoa.
Hiện chưa có bằng chứng khoa học xác nhận alkaloid conessine trong mộc hoa trắng gây hạ huyết áp hay ức chế thần kinh trên động vật. Nghiên cứu hiện tại chủ yếu ghi nhận khả năng chống oxy hóa và bảo vệ thận; người dùng cần thận trọng, không tự ý dùng quá liều khi chưa có chỉ dẫn y khoa.
Nhiều người dùng thảo dược như cây mặt quỷ để hỗ trợ tiêu hóa hoặc giải độc, nhưng lo ngại nguy cơ hại gan và tiêu chảy kéo dài. Hiện chưa có dữ liệu thử nghiệm lâm sàng xác lập hiệu quả hay độ an toàn của cây mặt quỷ, việc dùng thảo dược không kiểm soát luôn tiềm ẩn rủi ro tiêu hóa và độc tính gan.
Cây mắm biển có khả năng hút và tích lũy hàm lượng cao kim loại nặng độc hại như chì, cadimi từ bùn ngập mặn ô nhiễm. Việc người dân tự ý thu hái lá hoặc rễ mắm tự nhiên về sắc làm thuốc tiềm ẩn rủi ro ngộ độc mạn tính, tổn thương nghiêm trọng đến gan và thận.
Các nghiên cứu phòng thí nghiệm cho thấy chiết xuất từ cây mặt quỷ có đặc tính kháng viêm mạnh mẽ, trong khi các loài cùng chi giúp chống oxy hóa và cải thiện men gan trên động vật. Tuy nhiên, hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, người dân không nên tự ý dùng thay thuốc điều trị.
Nhiều người tiểu đường thay thế đường cát bằng mật ong vì tin rằng an toàn. Tuy nhiên, mật ong chứa khoảng 80% carbohydrate và nghiên cứu cho thấy tiêu thụ mật ong liều cao có thể làm tăng chỉ số HbA1c, khiến việc kiểm soát đường huyết xấu đi dù chỉ số GI thấp hơn đường cát.
Cây mỏ quạ thường được truyền tai như vị thuốc quý giúp giải độc, hạ men gan và trị bách bệnh về gan. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay về khả năng bảo vệ gan của dược liệu này mới dừng lại ở mức chiết xuất trên động vật và mô tế bào, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng xác nhận trên người.
Quan niệm dân gian coi cây mặt quỷ và các loài chi Nhàu là bài thuốc "thanh nhiệt giải độc" thực chất bắt nguồn từ hoạt tính chống oxy hóa và kháng viêm của các hợp chất tự nhiên. Nghiên cứu thực nghiệm xác nhận thảo dược này giàu polyphenol giúp bảo vệ tế bào, nhưng người dùng không nên tự ý uống thay thế thuốc điều trị.
Ăn mắc coọc xanh có thể gây đau bụng dữ dội, co thắt dạ dày và táo bón do chứa hàm lượng tannin đậm đặc làm ức chế men tiêu hóa, cản trở lên men ruột và rối loạn vi sinh vật. Bài viết phân tích cơ chế khoa học, rủi ro tiêu hóa và hướng dẫn nhận biết quả chín an toàn.
Các nghiên cứu phòng thí nghiệm cho thấy chiết xuất từ lá và thân cây mắc coọc dại có khả năng ức chế mạnh men alpha-glucosidase, nhưng hiện chưa có bằng chứng khoa học nào chứng minh việc ăn quả mắc coọc giúp hạ đường huyết ở người; người bệnh tuyệt đối không tự ý bỏ thuốc điều trị.
Chưa có bằng chứng lâm sàng cho thấy ăn mận tươi làm tăng axit dạ dày hay gây viêm loét. Vị chua từ axit malic và citric tự nhiên không tương đương axit dịch vị; cảm giác khó chịu thường do ăn lúc đói hoặc lạm dụng đồ chấm cay mặn.
Rễ mật nhân thường được dùng bồi bổ sinh lực, nhưng các nghiên cứu khoa học cho thấy dược liệu này tiềm ẩn nguy cơ tổn thương gan cấp và đứt gãy DNA khi dùng quá liều hoặc kéo dài. Dùng rễ mật nhân tùy tiện, đặc biệt là ngâm rượu uống dài ngày, có thể gây hại cho gan và thận.
