Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
4.662 bài, trang 49 trên 234
Nhiều người lo ngại ăn thịt đỏ làm tăng đường huyết, nhưng các nghiên cứu đoàn hệ cho thấy thịt lợn tươi chưa chế biến không làm tăng rõ rệt nguy cơ đái tháo đường type 2 như thịt chế biến sẵn. Khi dùng thịt nạc tươi với lượng vừa phải và chế biến lành mạnh, cơ thể vẫn giữ được độ nhạy insulin ổn định.
Nhung hươu thường được đồn thổi là thần dược trị dứt điểm thoái hóa khớp nhờ khả năng phục hồi sụn. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng chặt chẽ trên người hiện còn rất hạn chế. Dù các polypeptide trong nhung hươu cho thấy tiềm năng chống viêm và kích thích tế bào sụn trong phòng thí nghiệm, người bệnh không nên xem đây là phương thuốc chữa khỏi bệnh.
Cây lộc mại chứa các hợp chất oxy hóa mạnh làm phá vỡ màng hồng cầu ồ ạt, giải phóng lượng lớn huyết sắc tố tự do vào máu. Khi lọc qua thận, các phân tử này gây co mạch, ngộ độc tế bào ống thận và hình thành trụ niệu tắc nghẽn, dẫn đến tiểu huyết sắc tố và suy thận cấp nguy kịch.
Dùng vỏ lộc vừng trị tiêu chảy có thể hỗ trợ săn se niêm mạc ruột nhờ tannin, nhưng tự ý áp dụng rất nguy hiểm. Phương pháp này dễ làm ứ đọng phân, gây nguy cơ tắc ruột và che lấp các dấu hiệu cảnh báo của tiêu chảy nhiễm khuẩn nặng.
Nhung hươu ngâm rượu được ưa chuộng để bồi bổ sức khỏe, nhưng sử dụng nhung tươi chưa qua xử lý chuẩn tiềm ẩn rủi ro nhiễm khuẩn và phơi nhiễm prion gây bệnh suy mòn mãn tính (CWD) – loại protein biến dị nguy hiểm mà nồng độ cồn thông thường không thể vô hiệu hóa.
Ăn thịt lợn rừng hoang dã mang rủi ro có thật về lây nhiễm ấu trùng giun xoắn (Trichinella) và virus viêm gan E. Các nghiên cứu quốc tế đã ghi nhận nhiều ca viêm gan cấp tính và đợt bùng phát dịch giun xoắn nghiêm trọng ở người do ăn thịt lợn rừng chưa nấu chín kỹ.
Nhựa từ hoa lỗ bình cảnh có thể gây viêm móng kích ứng, viêm da nhiễm độc tiến triển nặng và tổn thương viêm vùng quanh mắt nếu tiếp xúc trực tiếp. Trang bị găng tay bảo hộ, không đưa tay lên mặt và xử trí rửa sạch bằng nước xà phòng lạnh trong 30 phút đầu là biện pháp phòng ngừa biến chứng hiệu quả.
Nhung hươu được nhiều người tin dùng để trị đau nhức xương khớp, nhưng các đánh giá lâm sàng hiện tại cho thấy bằng chứng giảm đau thoái hóa khớp trên người còn rất khiêm tốn. Đa số dữ liệu tích cực mới chỉ dừng ở tế bào và động vật, đòi hỏi người bệnh cần nhìn nhận cẩn trọng, tránh nhầm lẫn giữa hiệu quả thực và giả dược.
Nhiều người mắc thoái hóa khớp truyền tai nhau dùng lộc giác sương (bã gạc hươu sau khi nấu cao) để bồi bổ sụn khớp và giảm đau nhức. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học trực tiếp trên người còn rất khan hiếm, phần lớn nghiên cứu mới chỉ dừng lại ở dịch chiết gạc hươu trên mô hình tế bào và động vật.
Lỗ địa cúc (chi *Wedelia*) là loài cây hoang dại chứa nhiều hợp chất có hoạt tính sinh học mạnh và dễ tích lũy kim loại nặng. Người bị suy giảm chức năng gan thận, phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ không nên tự ý dùng thảo dược này để tránh nguy cơ nhiễm độc và làm bệnh nền tiến triển nặng hơn.
Người bệnh gút không cần kiêng tuyệt đối lạc. Các phân tích phòng thí nghiệm xác định nhóm đậu chỉ chứa 9-72 mg purin/100 g, thấp hơn rất nhiều so với mức 96-448 mg/100 g ở thịt và hải sản. Nguồn purin thực vật cũng không làm tăng nguy cơ bệnh như purin động vật.
Cây lẹo mắt chứa hàm lượng saponin cao, một hợp chất có đặc tính tạo bọt và gây kích ứng mạnh lên niêm mạc tiêu hóa. Người dân không nên tự ý hái lá cây này sắc nước uống vì rất dễ gặp phải tình trạng nôn nao, cồn cào ruột gan, đau bụng và tiêu chảy dữ dội.
Cây lốp bốp năm nhị (Connarus semidecandrus) được dùng trong dân gian để chữa sốt, viêm da hay đau bụng. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện tại chỉ dừng lại ở thử nghiệm trong phòng thí nghiệm trên tế bào, chưa hề có thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả giảm đau nhức hay trị viêm trên cơ thể người.
Nhiều người truyền tai nhau cách nấu lá lấu tắm trị ngứa, nhưng y văn hiện chưa có bằng chứng xác nhận hiệu quả của phương pháp này. Việc tùy tiện ngâm rửa nước lá tự chế lên vùng da tổn thương còn tiềm ẩn rủi ro kích phát viêm da tiếp xúc kích ứng và khiến tình trạng viêm nhiễm nặng hơn.
Lạc tiên từ lâu được xem là thảo dược tự nhiên giúp trấn tĩnh tinh thần và giảm căng thẳng. Dù vậy, các bằng chứng khoa học chứng minh hiệu quả giải lo âu của loại cây này phần lớn vẫn nằm ở mô hình động vật, trong khi các thử nghiệm lâm sàng thực tế trên người còn rất ít ỏi và quy mô nhỏ.
Chiết xuất rễ Lạc tân phụ (*Astilbe rivularis*) thể hiện hoạt tính kháng viêm và chống loét dạ dày đầy hứa hẹn trong các nghiên cứu tiền lâm sàng trên động vật. Tuy nhiên, hiện vẫn chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào trên người, vì vậy người bệnh tuyệt đối không nên tự ý dùng thảo dược này để thay thế thuốc điều trị tiêu chuẩn.
Lương xương (*Anneslea fragrans*) là vị thuốc dân gian quen thuộc trị tiêu chảy, nhưng các bằng chứng khoa học hiện nay khẳng định cây chủ yếu có tác dụng kháng viêm niêm mạc ruột và chống oxy hóa. Chưa có bằng chứng thử nghiệm đĩa thạch chứng minh lá lương xương ức chế trực tiếp vi khuẩn đường ruột.
Nước lá lương xương chứa nhiều hoạt chất chống oxy hóa giúp bảo vệ tế bào gan trước độc chất trong các thử nghiệm trên chuột và tế bào. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng lâm sàng trên người, người dân không nên tự ý dùng liều cao kéo dài thay thế thuốc điều trị.
Ăn lạc mỗi ngày không làm tăng mỡ máu mà còn hỗ trợ cải thiện các chỉ số cholesterol xấu và triglyceride nhờ dồi dào chất béo không bão hòa. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng hiện có cỡ mẫu khá nhỏ và lợi ích tim mạch chỉ phát huy tối đa khi ăn lượng vừa phải, ưu tiên lạc rang mộc không tẩm muối.
Nhựa của một số cây cảnh như lưỡi hổ chứa các vi tinh thể canxi oxalat hình kim, có thể gây viêm da tiếp xúc kích ứng với biểu hiện ngứa rát, nổi mẩn đỏ hoặc tổn thương niêm mạc. Người có làn da nhạy cảm, trẻ nhỏ và người làm vườn cần thận trọng, đeo găng tay khi cắt tỉa cây.
