Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.517 bài, trang 38 trên 176
Urokinase là enzym tiêu sợi huyết chiết xuất từ nước tiểu người khỏe mạnh hoặc nuôi cấy từ mô thận người, dùng làm thuốc tan cục máu đông trong y khoa. Thuốc giúp kích hoạt plasminogen thành plasmin để phân giải huyết khối mới hình thành, hoàn toàn không phải nước tiểu thô dùng trực tiếp.
Nụ đinh (*Luculia pinceana*) và đinh hương (*Syzygium aromaticum*) là hai loài thực vật thuộc hai họ khác biệt hoàn toàn. Trong khi nụ đinh chủ yếu là cây hoa cảnh, thì đinh hương là gia vị và dược liệu chứa nhiều hoạt chất như eugenol, có khả năng kháng khuẩn, kháng nấm đã được khoa học thực nghiệm ghi nhận.
Nhiều lời đồn cho rằng uống nữ trinh tử giúp tóc bạc đen trở lại. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay chỉ ghi nhận đây là quan niệm cổ truyền và dược liệu chứa các chất chống oxy hóa, kháng viêm; hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh nữ trinh tử đường uống làm đen tóc trên người.
Nữ lang châu Âu (*Valeriana officinalis*) và các loài Nữ lang châu Á như *Valeriana hardwickii* mang thành phần hóa học khác biệt. Nữ lang châu Âu chứa hoạt chất an thần acid valerenic và valepotriate đặc trưng, trong khi *Valeriana hardwickii* giàu các hợp chất bay hơi như valeracetate và chưa có đủ dữ liệu so sánh trực tiếp.
Nở ngày đất (Gomphrena celosioides) và cúc bách nhật (Gomphrena globosa) cùng thuộc chi Gomphrena nhưng là hai loài khác biệt. Trong khi cúc bách nhật thường được trồng làm cảnh với hoa hình cầu, nở ngày đất mọc hoang dại, chứa các hoạt chất kháng khuẩn, kháng ký sinh trùng riêng biệt đã được khoa học ghi nhận.
Nụ hoa tam thất chứa nhiều saponin quý có khả năng bảo vệ tế bào thần kinh và hạn chế tổn thương do thiếu ngủ trên mô hình thực nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng y học hiện nay chưa đủ để khẳng định thảo dược này có thể chữa khỏi dứt điểm bệnh mất ngủ ở người.
Các thử nghiệm trên động vật và tế bào ghi nhận chiết xuất cây nở ngày đất (*Gomphrena celosioides*) có khả năng giảm phù nề, ức chế enzyme gây viêm COX-2 và giảm đau hiệu quả. Dù vậy, thảo dược này hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, người bệnh không nên tự ý dùng thay thuốc đặc trị.
Nhiều lời đồn thổi cho rằng cây nắp ấm giúp hạ đường huyết và trị dứt đái tháo đường. Dù vậy, các bằng chứng khoa học thực tế hiện nay không ghi nhận dữ liệu tin cậy nào về hiệu quả hạ đường huyết của cây nắp ấm trên người, khoảng cách tới điều trị lâm sàng vẫn còn rất xa.
Nọc ong được đồn thổi như giải pháp giảm đau nhức cơ bắp mạn tính, trong đó có đau cơ xơ hóa. Tuy nhiên, y văn hiện nay chưa có thử nghiệm lâm sàng chuẩn xác nhận hiệu quả trên hội chứng đau cơ xơ hóa; bằng chứng giảm đau hiện chỉ dừng lại ở các bệnh lý cơ xương khớp khác với độ tin cậy thấp.
Plumbagin – hoạt chất tự nhiên thuộc nhóm naphthoquinone có trong các loài nắp ấm – cho thấy tiềm năng ức chế cytokine gây viêm trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, các nghiên cứu cũng cảnh báo hoạt chất này có độc tính tế bào cao, sinh khả dụng kém và nguy cơ gây độc cơ quan, tuyệt đối không nên tự ý dùng làm dược liệu.
Nhiều người tò mò về việc sử dụng rong nhĩ cán làm thực phẩm dân dã, nhưng dưới góc độ khoa học hiện nay, chưa có bằng chứng nào chứng minh loại cây thủy sinh bắt mồi này an toàn hay có lợi ích dinh dưỡng cho con người. Ngược lại, cấu tạo giữ mồi và môi trường sống của chúng tiềm ẩn nhiều nguy cơ vi sinh vật nguy hại.
Quả thể nấm đầu khỉ chứa hericenone hỗ trợ tiết NGF, trong khi hệ sợi nấm độc quyền sở hữu erinacine có khả năng vượt hàng rào máu não. Hiểu rõ sự khác biệt sinh học giữa hai bộ phận giúp người dùng lựa chọn đúng sản phẩm nhằm tối ưu hóa hiệu quả bảo vệ hệ thần kinh và cải thiện giấc ngủ.
Nấm đầu khỉ tươi mang lại giá trị dinh dưỡng cao và polysaccharide tự nhiên, nhưng không có hàm lượng hoạt chất sinh học cô đặc như viên chiết xuất. Đặc biệt, nhiều hoạt chất bảo vệ thần kinh như erinacine chỉ tập trung ở sợi nấm chứ không có nhiều trong tai nấm tươi dùng nấu ăn thông thường.
Nấm truffle trắng (*Tuber magnatum*) vượt trội về hàm lượng phenolics chống oxy hóa và hợp chất lưu huỳnh tạo mùi nồng, trong khi nấm truffle đen (*Tuber melanosporum*) chứa nhiều acid béo không bão hòa và thể hiện hoạt tính kháng khuẩn nhẹ cùng tiềm năng chống mệt mỏi trong thử nghiệm tiền lâm sàng.
Nấm đầu khỉ chứa các hoạt chất hericenone và erinacine có tiềm năng hỗ trợ tế bào thần kinh, cải thiện điểm số nhận thức ở người suy giảm trí nhớ nhẹ và tăng tốc độ xử lý ở người trẻ. Dù vậy, các nghiên cứu lâm sàng trên người hiện nay đa số đều có cỡ mẫu nhỏ và thời gian can thiệp ngắn.
Cây nắp ấm thu hút sự chú ý nhờ chứa plumbagin, hợp chất naphthoquinone có tiềm năng kháng viêm và chống oxy hóa mạnh mẽ. Tuy nhiên, các bằng chứng hiện nay chỉ dừng lại ở quy mô tế bào và mô hình động vật, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên cơ thể người.
Nhiều lời đồn cho rằng nấm khiêu vũ có thể làm tiêu giảm mỡ gan và phục hồi tổn thương gan nhanh chóng. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay cho thấy hiệu quả giảm tích tụ mỡ và điều hòa lipid của loại nấm này mới chỉ được ghi nhận trên mô hình động vật gặm nhấm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng xác nhận trên người.
Người có axit uric cao không cần kiêng nấm tuyệt đối. Nghiên cứu dịch tễ cho thấy ăn nấm không làm tăng nguy cơ axit uric máu, thậm chí liên quan đến giảm nguy cơ ở nam giới. Tuy nhiên, người bệnh nên ưu tiên nấm hương tươi, hạn chế nấm khô đậm đặc và tham khảo ý kiến bác sĩ khi đang có cơn đau cấp.
Nhiều người truyền tai nhau dùng náng hoa trắng để trị phì đại tiền liệt tuyến và giảm tiểu đêm. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay mới chỉ ghi nhận tác dụng ức chế tăng sinh tế bào ở mô hình chuột và ống nghiệm, trong khi các thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn trên người vẫn còn thiếu hụt.
Vỏ núc nác từ lâu được dân gian dùng trị mề đay, mẩn ngứa. Dù các hợp chất tự nhiên như baicalein có đặc tính kháng viêm, chống dị ứng tiềm năng, nhưng bằng chứng khoa học hiện nay mới dừng ở thử nghiệm tế bào và chuột, chưa có nghiên cứu lâm sàng chứng minh hiệu quả chữa khỏi trên người.
