Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.517 bài, trang 49 trên 176
Móc mèo núi được nhiều người truyền tai như "thần dược" chữa buồng trứng đa nang (PCOS). Thực tế, tác dụng điều hòa nội tiết của loại cây này mới dừng ở nghiên cứu trên động vật mô hình, chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người và không thể thay thế phác đồ điều trị y khoa.
Chiết xuất rễ móc mèo xanh (*Caesalpinia digyna*) chứa bergenin có khả năng hạ đường huyết và cải thiện lipid máu. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay hoàn toàn dừng lại ở thử nghiệm trên chuột, chưa được kiểm chứng lâm sàng trên người. Người bệnh không tự ý dùng thảo dược thay thế thuốc điều trị.
Lá móng bò tai voi được đồn đại giúp hạ đường huyết, nhưng các nghiên cứu khoa học hiện nay mới chỉ ghi nhận hoạt tính ức chế enzyme tiêu hóa ở mức trung bình trong ống nghiệm. Hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, do đó người bệnh tuyệt đối không dùng để thay thế thuốc điều trị đái tháo đường.
Nhiều lời đồn cho rằng móc mèo xanh có thể làm tan sỏi thận và sỏi bàng quang nhanh chóng. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay chưa ghi nhận công dụng trị dứt điểm sỏi của loại cây này. Việc tự ý dùng thảo dược truyền miệng có thể bỏ lỡ thời điểm điều trị y khoa phù hợp.
Chiết xuất móc mèo núi (*Caesalpinia bonducella*) chứa các hoạt chất như flavonoid và hợp chất tự nhiên giúp ức chế chất trung gian gây viêm, hạ sốt và giảm đau hiệu quả trên các mô hình động vật thí nghiệm. Dù tiềm năng dược lý rất lớn, các dữ liệu hiện nay chủ yếu dừng ở giai đoạn tiền lâm sàng và cần thêm nghiên cứu trên người trước khi ứng dụng điều trị chính thức.
Dân gian thường dùng mè đất rìa để trị ho, viêm họng. Tuy nhiên, khoa học hiện nay mới chỉ ghi nhận hoạt tính kháng khuẩn của cây trong phòng thí nghiệm. Việc tự ý hái thảo dược này đun uống tiềm ẩn nhiều rủi ro cho sức khỏe, đặc biệt khi chưa có bằng chứng an toàn trên cơ thể người.
Mía dò và Dây thìa canh thường được nhắc đến trong hỗ trợ đái tháo đường, nhưng mức độ bằng chứng khoa học rất khác nhau. Dây thìa canh đã có nhiều nghiên cứu lâm sàng chứng minh khả năng hỗ trợ giảm đường huyết và lipid máu, trong khi Mía dò chưa có dữ liệu đối chứng rõ ràng trong các tài liệu khoa học hiện nay.
Mè đất nhám là vị thuốc nam phổ biến có đặc tính kháng viêm, kháng khuẩn tự nhiên nhưng chứa độc tính tế bào nhất định. Để sử dụng an toàn, người dùng cần loại bỏ rễ, sơ chế sạch tạp chất, phơi trong bóng râm, sắc uống lượng vừa phải và tham khảo kỹ ý kiến bác sĩ y học cổ truyền.
Cây mía dò chứa hoạt chất diosgenin có tiềm năng hỗ trợ hạ đường huyết và kháng viêm. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay phần lớn mới chỉ dừng lại ở thử nghiệm trên động vật và trong ống nghiệm, chưa đủ cơ sở chứng minh hiệu quả và độ an toàn trên người.
Nhiều người truyền tai nhau mẹo uống nước mè đất nhám trị dứt điểm tiểu đường. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học hiện nay chỉ ghi nhận tiềm năng ức chế enzyme phân giải đường và chống oxy hóa trong phòng thí nghiệm; chưa có bằng chứng thử nghiệm trên người. Người bệnh tự ý bỏ thuốc điều trị sẽ đối mặt với rủi ro biến chứng nguy hiểm.
Phụ nữ mang thai không nên dùng mã tiên thảo (*Verbena officinalis*). Nghiên cứu khoa học cho thấy chiết xuất từ thảo mộc này có nguy cơ gây độc tính phôi thai, kích thích co bóp tử cung dẫn đến sảy thai, cản trở sự phát triển xương sọ và làm tăng tỷ lệ tiêu thai trước và sau làm tổ.
Axit aristolochic trong cây Mã Đâu Linh là chất sinh ung thư nhóm 1, được khoa học chứng minh tạo đột biến trực tiếp lên DNA với tần suất cao bất thường. Độc chất tự nhiên này làm tổn thương cấu trúc gen, trực tiếp gây ung thư biểu mô đường tiết niệu trên cùng nhiều bệnh lý ác tính khác.
Hai hoạt chất chính verbenalin và verbascoside trong mã tiên thảo đã được chứng minh qua nhiều nghiên cứu tiền lâm sàng về khả năng kháng viêm và trung hòa gốc tự do. Tuy nhiên, hầu hết bằng chứng mới dừng lại ở động vật và tế bào, người dùng không nên tự ý lạm dụng thảo dược này.
Hạ natri máu khi tập nặng thường do uống quá nhiều nước không chứa muối, gây loãng dịch cơ thể. Với các buổi tập kéo dài trên một giờ, vận động viên nên duy trì bổ sung khoảng 0,5 - 0,7 g natri cho mỗi lít nước uống và tránh uống nước vượt quá khả năng bài tiết của thận.
Nhiều lời đồn dân gian cho rằng mây vọt có khả năng tiêu viêm và làm lành vết thương, nhưng các bằng chứng khoa học hiện nay chỉ ghi nhận đặc tính cơ sinh học và bộ gen của loài cây này. Cho đến nay, vẫn chưa có đủ thử nghiệm lâm sàng trên người chứng minh hiệu quả trị viêm hay kháng khuẩn của mây vọt.
Mã tiên thảo (Verbena officinalis) thường được sử dụng trong y học dân gian, nhưng việc sử dụng tùy tiện hoặc dùng quá liều có thể tiềm ẩn nhiều rủi ro. Các bằng chứng khoa học cho thấy thảo dược này tác động trực tiếp đến chuyển hóa gan, tương tác bất lợi với cồn và đòi hỏi sự cẩn trọng cao đối với đường tiêu hóa.
Muồng truổng (chi *Zanthoxylum*) được dân gian truyền tai như bài thuốc bảo vệ gan hữu hiệu. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay mới dừng lại ở mức thử nghiệm trên tế bào và động vật, chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, thậm chí dùng liều cao còn tiềm ẩn nguy cơ tổn thương gan.
Củ mã thầy chứa hoạt chất puchiin cùng các hợp chất phenolic có tiềm năng kháng khuẩn, nhưng bằng chứng khoa học hiện nay mới dừng ở thử nghiệm trong ống nghiệm. Người dân không nên coi nước ép mã thầy là "kháng sinh tự nhiên" để tự ý điều trị nhiễm trùng.
Nhiều lời đồn cho rằng mâm xôi đen là "siêu thực phẩm" có thể ngừa ung thư. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay cho thấy các polyphenol chỉ thể hiện hoạt tính chống khối u trong ống nghiệm và trên động vật, vẫn còn thiếu các thử nghiệm lâm sàng xác đáng chứng minh hiệu quả này ở người.
Nhiều người chuộng mãng cầu xiêm làm nước ép, trà lá vì tin bổ dưỡng. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học phát hiện hợp chất annonacin trong loại cây này có độc tính thần kinh mạnh. Độc tố này ức chế sản sinh năng lượng tế bào não, gây nguy cơ thoái hóa nơ-ron và liên quan mật thiết đến hội chứng giả Parkinson kháng thuốc khi dùng thường xuyên.
