Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.517 bài, trang 55 trên 176
Lá tiết dê thường được truyền tai như bài thuốc mát gan, tán sỏi thận hiệu quả tại nhà. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay chỉ ghi nhận chiết xuất từ cây tiết dê có tác dụng giảm lắng đọng sỏi trên chuột thí nghiệm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng đối chứng trên người để khẳng định hiệu quả điều trị.
Nhiều người truyền tai nhau uống nước lá giang giúp hạ axit uric và trị dứt bệnh gút. Tuy nhiên, y văn hiện nay chưa có nghiên cứu chứng minh lá giang hạ axit uric hay thay thế thuốc điều trị; người bệnh tự ý bỏ thuốc chuẩn hóa dễ đối mặt tổn thương khớp nặng nề.
Lá lành ngạnh nam chứa nhiều xanthone và hoạt chất sinh học mạnh nhưng chưa có đủ thử nghiệm lâm sàng trên người. Người bị hạ huyết áp, viêm loét dạ dày, suy thận cùng phụ nữ mang thai cần hết sức thận trọng, tránh tự ý đun nước uống hàng ngày thay nước lọc để phòng ngừa kích ứng và tác dụng phụ bất lợi.
Nước sắc lá dong giã rượu là mẹo dân gian quen thuộc, nhưng bằng chứng y học hiện nay cho thấy thảo dược này chưa có dữ liệu thực nghiệm về khả năng chuyển hóa cồn. Lợi ích thực tế của nước lá dong chủ yếu nằm ở việc hỗ trợ bù nước, làm dịu cảm giác háo khát và mệt mỏi sau khi uống rượu bia.
Lành ngạnh nam (*Cratoxylum cochinchinense*) và Lành ngạnh đỏ (*Cratoxylum formosum*) tuy cùng chi nhưng khác biệt rõ rệt về hoạt chất sinh học. Lành ngạnh nam giàu các xanthon giúp kháng viêm khớp trên tế bào thử nghiệm, trong khi Lành ngạnh đỏ chứa lượng lớn phenolic và flavonoid hỗ trợ chống oxy hóa và ức chế enzyme đường huyết.
Cây lu lu đực thường được dân gian truyền tai nhau như một phương thuốc thần kỳ có khả năng tiêu diệt khối u. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay mới dừng lại ở mức chiết xuất trong ống nghiệm trên tế bào ung thư, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả chữa bệnh trên người.
Vị đắng của long đởm thảo kích thích các thụ thể T2R ở miệng và đường ruột, giải phóng iridoid glycoside giúp tăng tiết dịch vị, men tiêu hóa, đồng thời điều hòa nhu động dạ dày ruột. Tuy nhiên, phần lớn dữ liệu hiện nay đến từ nghiên cứu tiền lâm sàng nên cần sử dụng chừng mực.
Vỏ cây liễu ít gây tổn hại niêm mạc dạ dày hơn aspirin tổng hợp nhờ cơ chế ức chế cyclooxygenase cạnh tranh thuận nghịch và tác động hiệp đồng từ polyphenol. Tuy nhiên, do chuyển hóa thành acid salicylic, chiết xuất này vẫn có thể gây rối loạn tiêu hóa nhẹ và tiềm ẩn nguy cơ cho người dị ứng aspirin, phụ nữ mang thai hoặc trẻ em.
Cây lành ngạnh chứa nhiều hợp chất nhóm xanthone có hoạt tính chống oxy hóa và kháng viêm mạnh mẽ. Dù vậy, các bằng chứng khoa học hiện nay mới chỉ được ghi nhận trong phòng thí nghiệm và trên mô hình tế bào, chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả chữa bệnh hay làm chậm lão hóa trên cơ thể người.
Uống lành ngạnh nam khi đang dùng thuốc tây tiềm ẩn nguy cơ tương tác chuyển hóa qua hệ enzym Cytochrome P450 tại gan. Sự cạnh tranh này có thể làm thay đổi nồng độ thuốc trong máu, đặc biệt nguy hiểm đối với nhóm thuốc chống đông, làm giảm hiệu quả điều trị hoặc tăng độc tính.
Dịch chiết liễu bách chứa các lignan có khả năng ức chế mạnh hệ men gan cytochrom P450, đặc biệt là CYP3A4, CYP2C8 và CYP2C19. Khi uống chung thảo dược này với thuốc tân dược, quá trình đào thải thuốc bị chậm lại, làm tăng nồng độ thuốc trong máu và đẩy người bệnh vào nguy cơ ngộ độc thuốc nguy hiểm.
Nghiên cứu trong phòng thí nghiệm ghi nhận các hợp chất xanthone chiết xuất từ lành ngạnh nam có khả năng chống oxy hóa và dọn gốc tự do mạnh mẽ. Tuy nhiên, toàn bộ dữ liệu hiện có mới dừng lại ở mức in vitro và nuôi cấy tế bào, chưa có bằng chứng lâm sàng trực tiếp trên cơ thể người uống trà.
Long cốt chứa hàm lượng lớn canxi carbonate, có thể tạo phức chelat không hấp thu với các thuốc kháng sinh nhóm fluoroquinolone (như ciprofloxacin) và tetracycline. Sự tương tác này làm giảm nồng độ kháng sinh trong máu, giảm hiệu quả điều trị nhiễm khuẩn và đòi hỏi người bệnh phải thận trọng, tránh uống đồng thời hai loại chế phẩm này.
Long não bôi ngoài da giúp giảm đau cơ tạm thời nhờ cơ chế làm mất nhạy cảm các thụ thể cảm giác đau như TRPV1. Tuy nhiên, phần lớn bằng chứng khoa học hiện nay đến từ các công thức phối hợp nhiều hoạt chất, trong khi các thử nghiệm lâm sàng chất lượng cao trên người đối với long não đơn lẻ vẫn còn hạn chế.
Polysaccharide chiết xuất từ thân rễ bạch cập (liên cập thảo) cho thấy tiềm năng hỗ trợ cầm máu, giảm đau và kích thích tăng sinh mô hạt tái tạo vết thương. Tuy nhiên, phần lớn các dữ liệu khoa học hiện nay mới chỉ được chứng minh trên mô hình động vật và tế bào in vitro.
Long cốt (Fossilia Ossis Mastodi) thường được nhắc đến trong nhiều bài thuốc cổ truyền, song bằng chứng khoa học thực nghiệm hiện nay chỉ giới hạn trên mô hình động vật phối hợp thảo dược, chưa có nghiên cứu an toàn trên người suy thận, sỏi tiết niệu hay phụ nữ mang thai.
Long đởm thảo từ lâu được dùng trong y học cổ truyền để trị các chứng bệnh về gan mật. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay về hoạt chất chính gentiopicroside chỉ mới dừng lại ở cấp độ tế bào và động vật thực nghiệm, hoàn toàn thiếu các thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn trên người.
Các nghiên cứu khoa học cho thấy chiết xuất từ cây liễu bách (Tamarix chinensis) và các loài cùng chi chứa nhiều hoạt chất có khả năng ức chế các chất trung gian gây viêm. Tuy nhiên, toàn bộ các bằng chứng hiện nay mới dừng lại ở đĩa nuôi cấy tế bào và mô hình động vật gặm nhấm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người.
Nghi vấn tinh dầu lavender gây rối loạn nội tiết và phát triển mô vú ở trẻ em chưa được chứng minh dứt khoát trên diện rộng. Các bằng chứng hiện nay chủ yếu là báo cáo ca bệnh nhỏ lẻ tự khỏi khi ngừng dùng, trong khi nghiên cứu dịch tễ chưa thấy mối liên hệ rõ rệt.
Viên nang tinh dầu oải hương chuẩn hóa Silexan được chứng minh lâm sàng giúp giảm âu lo mức độ nhẹ và cải thiện giấc ngủ hiệu quả tương đương một số thuốc an thần thông thường mà không gây nghiện. Tuy nhiên, người dùng có thể gặp tác dụng phụ khó chịu ở đường tiêu hóa như ợ hơi mùi thảo dược.
