Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.519 bài, trang 64 trên 176
Cây hàn the ba hoa thường được dân gian sắc uống để thanh nhiệt, nhưng nghiên cứu khoa học hiện nay vẫn chưa xác định được liều lượng chuẩn hóa trên người. Người dùng chỉ nên dùng lượng vừa phải, thận trọng về nguồn gốc dược liệu và cần tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên môn.
Các hoạt chất diterpenoid chiết xuất từ cây hy kiểm (*Isodon ternifolius*) cho thấy khả năng ức chế mạnh các enzyme nhân đôi DNA và thể hiện độc tính chọn lọc trên một số dòng tế bào ung thư in vitro. Dù vậy, các tác dụng này mới chỉ dừng lại ở quy mô phòng thí nghiệm và chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người.
Nhiều lời truyền miệng cho rằng củ nén giúp hạ đường huyết và mỡ máu hiệu quả. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay về củ nén mới chỉ dừng lại ở quy mô thử nghiệm tế bào và mô hình động vật, hoàn toàn thiếu vắng các thử nghiệm lâm sàng trực tiếp trên người bệnh.
Nhiều người tin rằng đắp hành đen giúp làm dịu vết bỏng và gom mủ mụn nhọt nhanh chóng. Tuy nhiên, y học hiện nay chưa có bằng chứng nào chứng minh hành đen bôi ngoài có hiệu quả trị bỏng. Việc tự ý đắp thảo dược thô chưa vô trùng lên vết thương hở còn tiềm ẩn nguy cơ nhiễm khuẩn nghiêm trọng.
Nhiều nam giới tin ăn hàu sông giúp tăng sinh lý tức thì. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học cho thấy kẽm chỉ hỗ trợ cải thiện nồng độ testosterone và chất lượng tinh trùng khi cơ thể thiếu hụt vi chất hoặc suy giảm chức năng sinh sản, không làm tăng sinh lực vượt mức ở người bình thường.
Hà thủ ô trắng thường được truyền miệng là vị thuốc giúp làm đen tóc và ngăn ngừa bạc tóc sớm giống như hà thủ ô đỏ. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay cho thấy loài cây này hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh tác dụng làm đen tóc ở người.
Polyphosphate và enzym transglutaminase là những chất thay thế hàn the an toàn được khoa học và pháp luật cho phép sử dụng trong chế biến giò chả. Nhờ khả năng liên kết protein và giữ nước tự nhiên, các phụ gia này tạo độ dai giòn chuẩn vị mà không gây độc hại tích lũy nếu sử dụng đúng hàm lượng quy định.
Cây hàn the ba hoa thường được dân gian truyền tai dùng để chữa loét dạ dày nhờ tính mát. Tuy nhiên, khoa học hiện nay mới chỉ ghi nhận chiết xuất từ loại cây này có tác dụng giảm đau và kháng viêm trên mô hình động vật thí nghiệm, hoàn toàn chưa có bằng chứng chứng minh hiệu quả chữa lành vết loét dạ dày trên người.
Hà thủ ô chứa các hoạt chất như stilbene glycoside có khả năng tác động đến enzym chuyển hóa và giảm tích tụ mỡ. Dù vậy, dữ liệu nghiên cứu hiện nay mới dừng ở mức thử nghiệm tế bào và động vật với cỡ mẫu giới hạn, người bệnh không nên tự ý dùng thay thuốc đặc trị.
Tetrahydropalmatine (l-THP) trong huyền hồ cho thấy khả năng giảm đau thần kinh và an thần rõ rệt trên mô hình động vật nhờ tác động lên thụ thể dopamine và kênh natri. Tuy nhiên, phần lớn dữ liệu hiện nay mới dừng ở mức tiền lâm sàng, người bệnh không nên tự ý sử dụng thay thế thuốc điều trị.
Tuyên bố uống nước hy kiểm giúp hạ men gan là chưa có cơ sở khoa học xác thực. Cho đến nay, các dữ liệu về đặc tính bảo vệ gan của hy kiểm mới dừng ở nghiên cứu tế bào và mô hình phân tử, chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào trên người. Người bệnh không nên tự ý dùng để tránh nguy hại cho gan.
Cùng thuộc chi *Polygonatum*, hoàng tinh (*P. kingianum*) và ngọc trúc (*P. odoratum*) có quan hệ di truyền tách biệt, cấu trúc polysaccharide và thành phần hoạt chất thứ cấp khác nhau rõ rệt, do đó không thể coi là hoàn toàn giống nhau khi dùng bồi bổ.
Hoa bia chứa phytoestrogen cực mạnh từng bị đồn đại làm giảm sinh lực phái mạnh. Dù nghiên cứu trên chuột ghi nhận chiết xuất liều cao gây giảm testosterone và ức chế hành vi giao phối ở chuột non, nhưng hiện chưa có bằng chứng lâm sàng nào cho thấy hoa bia làm giảm ham muốn ở nam giới.
8-prenylnaringenin (8-PN) trong hoa bia là phytoestrogen có hoạt tính mạnh mẽ bậc nhất, tác động qua thụ thể estrogen để hỗ trợ hạ nhiệt cơn bốc hỏa và giảm khó chịu thời kỳ mãn kinh. Dù ít tương tác thuốc, hoạt lực mạnh của 8-PN vẫn đòi hỏi người dùng thận trọng về tính an toàn nội tiết lâu dài.
Huyết kiệt từ cây mây (Daemonorops draco) và huyết rồng (Dracaena cochinchinensis) là hai dược liệu khác nhau về nguồn gốc thực vật và hợp chất hóa học. Dù cùng dùng trong y học cổ truyền để tán ứ, nghiên cứu cho thấy nhựa cây mây chứa nhóm flavan và có hoạt lực ức chế tiểu cầu thực nghiệm mạnh hơn so với nhóm stilbene từ huyết giác Dracaena.
Huyết giác (*Dracaena cochinchinensis*) và huyết rồng (*Spatholobus suberectus*) là hai dược liệu hoàn toàn khác biệt về bộ gen, nguồn gốc thực vật lẫn thành phần hóa học. Nhầm lẫn giữa thân gỗ tích nhựa và dây leo họ Đậu này có thể dẫn đến sai lệch nghiêm trọng về công dụng hoạt huyết và kích thích tạo máu.
Hiện chưa có bằng chứng khoa học hay thử nghiệm lâm sàng xác nhận độ an toàn của hoàng mộc hôi đối với phụ nữ mang thai. Do chứa nhiều hoạt chất sinh học mạnh có thể gây kích thích co bóp tử cung và thiếu dữ liệu độc tính thai kỳ, thai phụ được khuyến cáo không nên tự ý sử dụng dược liệu này.
Các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm ghi nhận hoạt chất chalcone và flavonoid trong chi thực vật Dracaena có khả năng ức chế một số enzyme và chất trung gian gây viêm. Dù vậy, dữ liệu hiện tại hoàn toàn chỉ dừng ở mức thử nghiệm tế bào, chưa đủ bằng chứng lâm sàng chứng minh hiệu quả dập tắt viêm trên cơ thể người.
Nhiều lời đồn thổi cho rằng hoàng đằng chân vịt có khả năng hạ đường huyết kỳ diệu, nhưng thực tế bằng chứng khoa học hiện nay chỉ dừng lại ở các thử nghiệm tiền lâm sàng trên động vật. Người bệnh không nên tự ý bỏ thuốc điều trị để dùng thảo dược chưa kiểm chứng.
Hoàng tinh hoa trắng (*Disporopsis longifolia*) và hoàng tinh chuẩn (*Polygonatum*) là hai loài thực vật khác nhau dù chung họ hàng. Trong khi chi *Polygonatum* được dược điển ghi nhận với hàm lượng phong phú polysaccharide và saponin đã chứng minh qua nhiều nghiên cứu, thì hoàng tinh hoa trắng chủ yếu dùng theo kinh nghiệm dân gian và chưa đủ bằng chứng khoa học.
