Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.521 bài, trang 73 trên 177
Dâu gia xoan (*Clausena excavata*) và dâu da đất (*Baccaurea ramiflora*) là hai loài cây hoàn toàn khác nhau về đặc điểm thực vật lẫn hoạt tính sinh học. Tên gọi địa phương tương đồng dễ dẫn đến nhầm lẫn khi thu hái, gây nguy cơ ngộ độc hoặc dùng sai mục đích y học.
Dù cùng mang tên dân gian là "dây mỏ quạ", cây mỏ quạ *Maclura cochinchinensis* (họ Dâu tằm) và dây mỏ quạ *Dischidia rafflesiana* (họ La bố ma) là hai loài thực vật hoàn toàn khác nhau. Việc nhận diện sai có thể dẫn tới rủi ro ngộ độc nghiêm trọng do đặc tính hóa học và độc tính riêng biệt của từng họ.
Dân gian lưu truyền dây vằng trắng có thể trị dứt điểm đau nhức xương khớp, tê thấp. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học hiện nay cho thấy các hoạt chất trong dược liệu chỉ mới bước đầu thể hiện tác dụng kháng viêm, giảm tổn thương sụn trên mô hình động vật thí nghiệm, chưa đủ bằng chứng lâm sàng xác thực trên người.
Dâu tằm tàu (*Morus australis*) và dâu tằm trắng (*Morus alba*) có sự khác biệt rõ rệt về thành phần flavonoid và stilbene. Trong khi dâu tằm tàu giàu oxyresveratrol và các flavonoid ức chế enzym tyrosinase, thì dâu tằm trắng phân bổ đa dạng các hoạt chất như mulberroside A, kuwanon và rutin tùy theo từng bộ phận rễ, thân hay lá.
Dâu tây giàu dưỡng chất và tốt cho tim mạch, nhưng dữ liệu nghiên cứu hiện nay chưa chứng minh độ an toàn trên mọi đối tượng. Người có cơ địa dị ứng, bệnh trào ngược dạ dày, tiền sử sỏi thận và người dùng thuốc chống đông cần đặc biệt cẩn trọng, tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng thường xuyên.
Vỏ thân dây gân được ưa chuộng nhờ chứa nhiều hoạt chất sinh học quý như anthraquinone và flavonoid có tính kháng viêm, kháng khuẩn. Tuy nhiên, phần lớn các bằng chứng khoa học hiện nay mới dừng lại ở mức thử nghiệm trong ống nghiệm, người dùng không nên tự ý lạm dụng điều trị thay thuốc tây.
Dây chìa vôi Việt Nam và Cissus quadrangularis là hai loài thực vật khác nhau. Hầu hết các bằng chứng khoa học quốc tế về khả năng thúc đẩy lành xương, khoáng hóa nguyên bào xương đều được thực hiện trên cây Cissus quadrangularis, chứ không thể suy diễn hay đánh đồng hoàn toàn cho dây chìa vôi thông thường.
Gội đầu bằng lá và hoa dâm bụt có cơ sở khoa học từ các thử nghiệm tiền lâm sàng, chứng minh chiết xuất từ lá giúp kích thích nang tóc chuyển sang pha anagen trên chuột. Tuy nhiên, hiệu quả này chưa được thử nghiệm trực tiếp trên người, người dùng chỉ nên xem đây là biện pháp hỗ trợ tự nhiên.
Chiết xuất dâu gai (Cudrania tricuspidata) được truyền tai có công dụng giải độc, bảo vệ tế bào gan và hạ men gan. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay hoàn toàn dừng lại ở cấp độ ống nghiệm và mô hình chuột, chưa có thử nghiệm lâm sàng đối chứng nào được tiến hành trên cơ thể người.
Quả dây bá (*Scindapsus officinalis*) chứa các hoạt chất chống oxy hóa đặc trưng gồm flavonoid, terpene, alkaloid và nhóm este caffeoyl cyclobutantetraol mới lạ. Các nghiên cứu tiền lâm sàng bước đầu ghi nhận khả năng dập tắt gốc tự do in vitro và cải thiện chỉ số men chống oxy hóa trên động vật thí nghiệm.
Nhiều người truyền tai nhau mẹo giã nát lá cây dâm xanh để đắp trị mụn nhọt, ngứa ngáy hay viêm da ngoài đời thực. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học hiện nay chỉ ghi nhận hoạt tính sinh học trong phòng thí nghiệm và trên động vật, hoàn toàn thiếu vắng thử nghiệm lâm sàng điều trị da liễu trên người. Hành vi tự ý đắp lá tươi tiềm ẩn nguy cơ cao gây viêm da tiếp xúc kích ứng và bội nhiễm vi khuẩn nguy hiểm.
Cây dung lá táo được dân gian truyền tai nhau như bài thuốc chữa đau dạ dày, viêm loét đường tiêu hóa. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay mới chỉ ghi nhận hoạt tính kháng viêm trong ống nghiệm của chi thực vật này, hoàn toàn thiếu thử nghiệm lâm sàng trên người để khẳng định hiệu quả điều trị.
Nhiều người tin rằng dâm dương hoắc giúp tăng mạnh testosterone, nhưng bằng chứng khoa học hiện chỉ dừng lại ở các thí nghiệm trên động vật và tế bào. Trên người, dữ liệu lâm sàng về việc thảo dược này giúp nâng cao nồng độ nội tiết tố nam vẫn rất nghèo nàn và chưa thể kết luận chắc chắn.
Icariin trong dâm dương hoắc có cơ chế ức chế men PDE5 tương tự tân dược hỗ trợ cương dương và giúp bảo vệ mô thể hang. Dù vậy, hiệu lực ức chế tự nhiên yếu hơn thuốc kê đơn rất nhiều, chủ yếu mới thử nghiệm trên động vật và chưa đủ bằng chứng lâm sàng khẳng định hiệu quả điều trị ở người.
Dành dành núi (*Gardenia stenophylla*) và dành dành thường (*Gardenia jasminoides*) có quan hệ di truyền rất gần gũi trong họ Cà phê. Dù đều chứa tiềm năng trị liệu, hầu hết dữ liệu về nhóm hoạt chất iridoid glycoside chống viêm và chống oxy hóa hiện nay đều được xác lập chủ yếu trên loài dành dành thường, đòi hỏi sự thận trọng khi phân biệt và sử dụng.
Lá dong gói bánh (*Phrynium*) và củ dong riềng (*Canna*) là hai loài thực vật hoàn toàn khác biệt. Trong khi lá dong chủ yếu dùng gói thực phẩm và giải nhiệt dân gian, củ dong riềng lại là nguồn tinh bột kháng dồi dào, giúp hỗ trợ hệ vi sinh đường ruột và cải thiện chuyển hóa lipid trên mô hình nghiên cứu.
Phụ nữ mang thai không nên ăn củ trâu do hiện nay chưa có nghiên cứu khoa học nào chứng minh độ an toàn hay đánh giá độc tính sinh sản của loài *Dioscorea pentaphylla*. Việc tự ý sử dụng các loại củ rừng lạ trong thai kỳ tiềm ẩn nhiều rủi ro cho sức khỏe mẹ và thai nhi.
Phụ nữ mang thai và mẹ cho con bú không nên uống chè dung (*Symplocos laurina*). Y văn hiện hoàn toàn thiếu dữ liệu khoa học về độ an toàn và độc tính trên phôi thai của chiết xuất này, trong khi thảo mộc nói chung tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với sự phát triển của thai nhi.
Bột lưu huỳnh hay diêm sinh là thành phần quen thuộc trong điều trị mụn trứng cá từ nhiều thập kỷ qua. Dù sở hữu khả năng làm sạch nang lông và giảm viêm, y văn da liễu hiện đại chủ yếu ghi nhận lưu huỳnh trong các công thức phối hợp, đồng thời đánh giá benzoyl peroxide và retinoid cao hơn về mặt bằng chứng lâm sàng.
Nhiều người chuộng uống nước diệp lục để thanh lọc cơ thể nhưng ít ai biết hoạt chất này có đặc tính cảm quang mạnh. Khi dùng chung với các thuốc làm tăng nhạy cảm ánh sáng như hydrochlorothiazide, doxycycline, naproxen hay thuốc tim mạch, người dùng có thể đối mặt với nguy cơ kích ứng, cháy nắng và tổn thương da nghiêm trọng.
