2705 bài viết
Dây bàm bàm thường được dân gian truyền tai là vị thuốc "thanh nhiệt giải độc gan" kỳ diệu. Dù nghiên cứu trong phòng thí nghiệm ghi nhận một số phân đoạn chiết xuất từ chi bàm bàm có hoạt tính chống oxy hóa và bảo vệ tế bào gan *in vitro*, giới khoa học khẳng định cây này chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh công dụng thải độc trên người.
Việc tự ý dùng chung dược liệu biến hoá với thuốc tân dược đào thải qua thận như NSAID hay kháng sinh làm tăng gánh nặng đào thải, gây nguy cơ ngộ độc tế bào ống thận và suy thận cấp tính. Người bệnh cần hiểu rõ tương tác thuốc để bảo vệ chức năng thận.
Cây bài hương (hyssop) là loại thảo dược quen thuộc trong nhiều bài thuốc dân gian và tinh dầu xông. Tuy nhiên, các tài liệu độc học cảnh báo tinh dầu bài hương chứa monoterpene ketone gây co giật mạnh, tiềm ẩn nguy cơ kích hoạt cơn động kinh và làm giảm khả năng kiểm soát co giật ở người bệnh.
Phân tích hóa học UPLC/Q-TOF-MS cho thấy rễ ba kích (*Morinda officinalis*) và rễ nhàu (*Morinda citrifolia*) chứa các thành phần anthraquinone, triterpene khác biệt rõ rệt, tách biệt hoàn toàn qua 9 dấu ấn hóa học. Việc tự ý dùng lẫn lộn hai loài thảo dược này là không có căn cứ thực nghiệm.
Kế ban chứa hoạt chất vị đắng kích thích dạ dày tăng tiết acid, đối kháng trực tiếp và làm mất tác dụng của các loại thuốc kháng acid hay thuốc ức chế bơm proton. Người bệnh viêm loét dạ dày, trào ngược cần tránh dùng thảo dược này cùng thuốc điều trị để không làm bệnh tiến triển nặng hơn.
Kế ban (*Cnicus benedictus*) và Kế sữa (*Silybum marianum*) là hai loài thảo dược thuộc họ Cúc nhưng khác nhau hoàn toàn. Kế ban chứa sesquiterpene lactone (cnicin) hỗ trợ tiêu hóa và ức chế men đường bột. Kế sữa chứa phức hợp flavolignan (silymarin) chuyên biệt giúp bảo vệ và chống độc tế bào gan.
Uống nước sắc ba gạc để trị mất ngủ là quan niệm sai lầm và nguy hiểm. Thảo mộc này chứa các alkaloid cực mạnh có thể gây hạ huyết áp quá mức và ức chế thần kinh trung ương kéo dài, tuyệt đối không được tự ý đun sắc uống làm trà an thần.
Nghiên cứu trong phòng thí nghiệm cho thấy thảo dược black cohosh có thể ức chế enzym Cytochrome P450 ở gan, dấy lên lo ngại về tương tác làm tăng độc tính khi dùng chung với thuốc hạ mỡ máu statin hoặc thuốc hại gan. Dù thử nghiệm trên người ở liều chuẩn ghi nhận rủi ro thấp, người bệnh vẫn cần thận trọng tham khảo ý kiến bác sĩ.
Black cohosh không phải là estrogen thực vật. Thảo dược này không chứa phytoestrogen và không kích hoạt các thụ thể estrogen trong cơ thể, mà tác động chủ yếu thông qua hệ thần kinh để hỗ trợ làm dịu các cơn bốc hỏa thời kỳ mãn kinh.
Cây ban tròn không thể trị được bệnh trầm cảm do hoàn toàn thiếu thử nghiệm lâm sàng trên người. Tác dụng này bị ngộ nhận do gộp chung với cỏ St. John (*Hypericum perforatum*), loài thảo dược cùng chi có nghiên cứu chống trầm cảm nhẹ đến vừa nhưng mang thành phần khác biệt.
Quan niệm đắp lá cây ban tròn trị viêm da, mụn nhọt là sai lầm nguy hiểm. Dù chiết xuất tinh chế của thảo dược này có đặc tính kháng viêm trong thử nghiệm khoa học, việc đắp lá tươi trực tiếp lại tiềm ẩn rủi ro viêm da tiếp xúc, nhiễm trùng thứ phát nặng do tạp chất và thiếu kiểm chứng liều lượng.
Các loài thảo dược thuộc chi cây ban (Hypericum) chứa hoạt chất kháng khuẩn và chống viêm giúp vết thương mau liền trên mô hình thí nghiệm. Dù vậy, việc giã đắp lá tươi trực tiếp lên vết thương hở là sai lầm nguy hiểm, tiềm ẩn nguy cơ nhiễm trùng nặng và hoại tử mô.