1300 bài viết
Cây trương quân (trung quân) từ lâu được lưu truyền trong dân gian như một vị thuốc trị sốt rét. Khoa học hiện đại phát hiện các hoạt chất alkaloid chiết xuất từ loài cây này có tác dụng ức chế ký sinh trùng sốt rét trong ống nghiệm, song người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng thay thế thuốc chuẩn.
Rễ cây bún (Toddalia asiatica) chứa coumarin và tinh dầu có tính kháng viêm, kháng khuẩn trong phòng thí nghiệm. Rượu ngâm dược liệu này chỉ nên dùng xoa bóp bầm tím ngoài da nguyên vẹn, tuyệt đối không bôi lên vết thương hở để tránh kích ứng, nhiễm trùng mô.
Cây vuốt quỷ là thảo dược trị đau khớp phổ biến nhưng phụ nữ mang thai tuyệt đối không nên dùng. Chiết xuất từ rễ dược liệu này có nguy cơ kích thích các cơn co bóp cơ trơn tử cung, làm tăng cao rủi ro dọa sảy thai, sảy thai tự nhiên hoặc chuyển dạ sinh non nguy hiểm.
Cây sú chứa hàm lượng saponin và các hợp chất quinone có độc tính mạnh, từng được dùng làm bả cá nhờ khả năng gây độc nhanh. Saponin trong cây có đặc tính gây tán huyết và phá hủy tế bào, do đó người dân tuyệt đối không tự ý sắc uống vỏ hoặc cành sú để tránh nguy cơ ngộ độc nguy hiểm.
Chiết xuất lá hẹ thường được truyền tai có khả năng hạ mỡ máu, nhưng các bằng chứng khoa học trực tiếp hiện chỉ ghi nhận tác dụng chống oxy hóa mà không làm thay đổi chỉ số cholesterol huyết tương trên động vật. Người bệnh không nên dùng hẹ thay thế thuốc điều trị rối loạn lipid máu.
Người bệnh sỏi thận hoàn toàn có thể ăn mận nhưng cần kiểm soát số lượng hợp lý. Dù mận chứa axit oxalic tự nhiên, lượng citrate, kali và chất chống oxy hóa phong phú trong quả giúp kiềm hóa nước tiểu và ức chế kết tinh sỏi canxi oxalat hiệu quả khi được ăn kèm thực phẩm giàu canxi và uống đủ nước.
Nước cây phỉ được ưa chuộng nhờ khả năng kháng viêm và kiềm dầu, nhưng các hợp chất phenolic dễ oxy hóa trong chiết xuất có thể kích hoạt viêm da tiếp xúc dị ứng. Người dùng cần nắm rõ dấu hiệu tổn thương da và luôn thử áp bì trước khi thoa diện rộng.
Nhiều nghiên cứu chỉ ra hoạt chất polysaccharide trong câu kỷ tử có thể hỗ trợ cải thiện chuyển hóa glucose và bảo vệ tế bào ruột. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người còn hạn chế; người bệnh tuyệt đối không được dùng kỷ tử để thay thế thuốc điều trị đái tháo đường chỉ định từ bác sĩ.
Cây cáp điền (*Coldenia procumbens*) và một số thảo dược mang tên mọc bò thường được dùng trong y học cổ truyền. Tuy nhiên, các nghiên cứu độc tính thực nghiệm chỉ ra nguy cơ tổn thương cơ quan nội tạng thai nhi, giảm vận động và suy giảm chức năng thận ở liều cao. Phụ nữ mang thai và người có bệnh nền cần đặc biệt cẩn trọng.
Dược liệu câu đằng chứa nhiều alkaloid quý có lợi cho hệ thần kinh, nhưng hàm lượng hoạt chất biến thiên theo từng bộ phận và giai đoạn sinh thái. Hiện chưa có ngưỡng liều an toàn tuyệt đối trên người để loại trừ độc tính gan thận, do đó cần dùng đúng liều thầy thuốc chỉ định.
Rễ cát cánh trị ho, long đờm hiệu quả nhưng chứa hàm lượng saponin cao dễ kích ứng dạ dày gây buồn nôn nếu lạm dụng. Tuân thủ khoảng liều khuyến nghị thông thường từ 3–9g mỗi ngày, uống sau ăn và sơ chế bỏ vỏ giúp hấp thu tối đa dược tính mà không gây khó chịu cho hệ tiêu hóa.
Tá dược shellac chiết xuất từ cánh kiến đỏ là thành phần quen thuộc tạo lớp màng bóng, kháng ẩm cho viên thuốc và mỹ phẩm. Dù có nguồn gốc tự nhiên, shellac vẫn có thể gây viêm da tiếp xúc và phản ứng dị ứng cục bộ, đòi hỏi sự thận trọng ở những người có cơ địa nhạy cảm hoặc tiền sử viêm môi, mí mắt.