Câu trả lời ngắn về chống chỉ định của keto

Nhiều người làm văn phòng tìm đến chế độ ăn keto để giảm mỡ bụng do đặc thù ngồi nhiều và ít vận động. Tuy nhiên, chế độ ăn rất ít carbohydrate này không an toàn cho tất cả mọi người.

Các bằng chứng từ tổng quan lâm sàng và báo cáo y khoa xác nhận keto chống chỉ định nghiêm ngặt với 4 nhóm bệnh lý: rối loạn chuyển hóa mỡ bẩm sinh, thiếu hụt enzym pyruvate carboxylase hoặc porphyria, người đái tháo đường đang dùng thuốc ức chế SGLT-2, và người mắc đái tháo đường tuýp 1 [1]. Hiện tại, khoa học chưa có nghiên cứu riêng biệt trên nhóm nhân viên văn phòng [2].

Cơ chế tác động của chế độ ăn keto

Chế độ ăn keto tiêu chuẩn yêu cầu cắt giảm carbohydrate xuống mức 5% đến 10% tổng năng lượng mỗi ngày, tương đương khoảng 20 đến 50 gram carbohydrate [2]. Khi nguồn glucose cạn kiệt, cơ thể chuyển sang sử dụng chất béo và tạo ra thể ceton làm nguồn năng lượng chính [2].

Quá trình chuyển hóa này giúp giảm cân, giảm chỉ số đường huyết và hạ nồng độ triglyceride [3] [4]. Dù vậy, việc phụ thuộc hoàn toàn vào chuyển hóa chất béo đòi hỏi các chu trình enzyme nội sinh phải hoạt động hoàn hảo [1].

4 nhóm đối tượng chống chỉ định y khoa

Tài liệu y khoa xác định các nhóm bệnh lý nền gặp rủi ro nghiêm trọng khi đưa cơ thể vào trạng thái nhiễm ceton dinh dưỡng:

Nhóm thứ nhất là người mắc chứng rối loạn chuyển hóa mỡ bẩm sinh [1]. Khiếm khuyết men carnitine palmitoyltransferase I và II (CPT I/II) khiến cơ thể mất khả năng oxy hóa axit béo, dễ dẫn đến các đợt khủng hoảng dị hóa đe dọa tính mạng [1]. Người mắc các khuyết tật về oxy hóa axit béo nói chung cũng thuộc nhóm chống chỉ định điển hình [5].

Nhóm thứ hai là người thiếu hụt enzym pyruvate carboxylase hoặc mắc bệnh porphyria ngắt quãng cấp tính [1]. Việc áp dụng keto ở bệnh nhân thiếu pyruvate carboxylase sẽ làm trầm trọng thêm tình trạng toan chuyển hóa [1]. Với bệnh nhân porphyria, việc hạn chế carbohydrate là yếu tố khởi phát cơn cấp tính [1].

Nhóm thứ ba là người bệnh đái tháo đường đang điều trị bằng thuốc ức chế SGLT-2 [1]. Báo cáo lâm sàng ghi nhận nhiều trường hợp biến chứng nhiễm toan ceton dù đường huyết bình thường (eDKA) khi kết hợp thuốc này với chế độ ăn keto [1]. Sự kết hợp này kích hoạt đồng thời hai cơ chế làm gia tăng ceton trong máu [1].

Nhóm thứ tư là người mắc đái tháo đường tuýp 1 [1]. Nhóm đối tượng này, đặc biệt là người trẻ tuổi, đối mặt với rủi ro cao bị nhiễm toan ceton và hạ đường huyết nếu không chỉnh liều insulin nền và insulin nhanh kịp thời [1] [6].

Hiểu lầm thường gặp về tiêu hóa và sỏi thận

Nhiều thông tin phổ biến cho rằng người làm việc văn phòng bị sỏi thận hoặc rối loạn tiêu hóa thì không được ăn keto. Tuy nhiên, các tài liệu nghiên cứu lâm sàng cung cấp không đề cập hay xác nhận sỏi thận và rối loạn tiêu hóa là những chống chỉ định chính thức của chế độ này [2] [1].

Mối bận tâm lớn nhất về mặt an toàn trong y văn tập trung vào nguy cơ nhiễm toan ceton và khả năng oxy hóa lipid của tế bào [1] [6]. Một đánh giá tổng quan công bố năm 2013 từng cho rằng chế độ này an toàn cho tim và thận, nhưng giới chuyên môn nhận định bằng chứng đó vẫn chưa đủ để kết luận về mức độ an toàn lâu dài [3].

Điều chưa biết từ các nghiên cứu hiện tại

Các thử nghiệm lâm sàng hiện có chỉ tập trung vào bệnh nhân mắc bệnh lý cụ thể, chưa có dữ liệu riêng biệt đánh giá lối sống tĩnh tại của người làm văn phòng ảnh hưởng ra sao khi theo keto [2].

Bên cạnh đó, y văn hiện nay thiếu các nghiên cứu theo dõi kéo dài trên 2 năm [3]. Việc thiếu vắng các nghiên cứu tiến cứu quy mô lớn khiến mức độ an toàn lâu dài của keto đối với hệ tim mạch và thận vẫn là vấn đề chưa được giải quyết trọn vẹn [3] [4].

Lời khuyên an toàn khi áp dụng

Người làm văn phòng có nhu cầu kiểm soát cân nặng không nên tự ý cắt bỏ carbohydrate đột ngột khi chưa nắm rõ tiền sử sức khỏe [2]. Việc áp dụng can thiệp ăn uống này cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá dựa trên tình trạng cụ thể của từng người [2].

Nếu thuộc nhóm bệnh lý chuyển hóa hoặc đang dùng thuốc điều trị đái tháo đường, cần tuyệt đối tuân thủ chỉ định điều trị và giám sát y tế chặt chẽ, không tự ý thực hiện keto theo các trào lưu trên mạng xã hội [1] [6].