Nhiều phụ nữ sau sinh mong muốn nhanh chóng lấy lại vóc dáng đã tìm đến chế độ ăn keto giàu chất béo, rất ít carbohydrate. Tuy nhiên, việc cơ thể vừa phải tạo sữa vừa chuyển hóa thể ceton đặt ra dấu hỏi lớn về việc cần bù bao nhiêu nước và khoáng chất.

Hiện tại, các nghiên cứu y khoa chưa đưa ra con số cụ thể nào về lượng nước hoặc điện giải cần bù mỗi ngày cho phụ nữ ăn keto sau sinh. Trái lại, các báo cáo lâm sàng cảnh báo chế độ ăn keto nghiêm ngặt trong giai đoạn cho con bú có thể gây nhiễm toan ceton do đói nguy hiểm đến tính mạng [1].

Nguy cơ nhiễm toan ceton khi ăn keto lúc cho con bú

Một báo cáo ca bệnh năm 2024 ghi nhận trường hợp người mẹ đang cho con bú, không mắc bệnh tiểu đường, đã rơi vào tình trạng nhiễm toan ceton nghiêm trọng đe dọa tính mạng khi áp dụng chế độ ăn keto nghiêm ngặt [1]. Mặc dù người mẹ nạp đủ lượng calo cần thiết, sự kết hợp giữa việc tạo sữa và giới hạn carbohydrate đã dẫn đến tích tụ thể ceton bất thường trong máu [1].

Nhiễm toan ceton do đói là biến chứng chuyển hóa dễ bị bỏ sót trong cấp cứu [1]. Việc xử trí tình trạng này đòi hỏi theo dõi sát sao tình trạng dịch và cân bằng điện giải từ nhân viên y tế [1]. Chế độ ăn keto vốn được xem là an toàn ở người bình thường nhưng mức độ an toàn ở phụ nữ sau sinh cho con bú vẫn chưa rõ ràng và tiềm ẩn nguy cơ gây hại lớn hơn [1].

Nhu cầu bù nước và điện giải theo y văn chung về keto

Trong các tổng quan y khoa nói chung, chế độ ăn keto đòi hỏi cắt giảm tinh bột và đường đơn, tập trung vào chất béo lành mạnh và rau lá xanh [2]. Ở giai đoạn đầu, sự bài tiết nước qua thận tăng lên có thể gây ra hội chứng "cúm keto" [2]. Do đó, người áp dụng cần chú ý uống nước và bổ sung các chất điện giải gồm magie, natri và kali [2]. Nguồn chất lỏng có thể đến từ nước lọc, trà hoặc cà phê [2].

Bên cạnh đó, nghiên cứu năm 2012 trên vận động viên thể dục dụng cụ chỉ ra rằng cơ thể cần khoảng 7 ngày để thích nghi chuyển hóa ceton [3]. Trong quá trình đó, việc bổ sung các khoáng chất như natri và kali là cần thiết để duy trì cân bằng nitơ và bảo tồn mô cơ [3]. Dù vậy, những dữ liệu này áp dụng trên người bình thường hoặc vận động viên, không dành riêng cho phụ nữ đang tạo sữa nuôi con.

Nghiên cứu liên quan đến thể ceton và sữa mẹ

Hiện nay, phần lớn dữ liệu về chế độ ăn keto ở trẻ sơ sinh và bà mẹ đến từ mục đích điều trị bệnh lý động kinh kháng thuốc hoặc hội chứng thiếu hụt GLUT1 [4], [5]. Một số nghiên cứu cho thấy việc kết hợp sữa mẹ vào phác đồ keto cho trẻ sơ sinh bị động kinh vẫn khả thi và giúp duy trì hiệu quả kiểm soát co giật [4], [6].

Năm 2022, một nghiên cứu ca bệnh can thiệp chế độ ăn keto chứa 61% chất béo ở người mẹ để làm tăng hàm lượng chất béo trong sữa mẹ thêm 134% sau 3 tháng, qua đó hỗ trợ điều trị co giật cho trẻ bú mẹ [7]. Ở khía cạnh sinh sản trên động vật, nghiên cứu năm 2024 trên chuột cái cho thấy chế độ ăn keto làm tăng beta-hydroxybutyrate trong dịch ống dẫn trứng và làm chậm quá trình phát triển phôi [8]. Những kết quả này đều nằm trong phạm vi điều trị bệnh lý hoặc tiền lâm sàng, không phản ánh việc ăn keto để giảm cân sau sinh.

Điều chưa biết: Khoảng trống lớn về dữ liệu định lượng

Y văn hiện tại không trả lời được các câu hỏi then chốt sau:

  • Không có số liệu cụ thể về lượng mililít nước cần uống thêm mỗi ngày cho mẹ sau sinh ăn keto.
  • Không có khuyến cáo chính xác về liều lượng miligam natri, kali hay magie cần bổ sung khi đang nuôi con bằng sữa mẹ.
  • Chưa có thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên chứng minh tính an toàn lâu dài của việc ăn keto nhằm mục đích giảm cân ở phụ nữ cho con bú.

Ai nên thận trọng?

Phụ nữ đang trong giai đoạn cho con bú, đặc biệt là những tuần đầu sau sinh, nên tránh tự ý thực hiện chế độ ăn keto nghiêm ngặt [1]. Bất kỳ ai dự định giảm cân sau sinh khi đang cho con bú cần thảo luận kỹ với bác sĩ về nguy cơ nhiễm toan ceton [1].

Người có bệnh lý nền như đái tháo đường cần được chuyên gia dinh dưỡng và bác sĩ theo dõi liên tục mức đường huyết lẫn thể ceton trong huyết thanh khi thay đổi chế độ ăn [2]. Việc dùng chung keto với thuốc điều trị cần có chỉ định y khoa vì liều thuốc có thể phải điều chỉnh [2].

Cách tiếp cận thực tế sau sinh

Thay vì tìm kiếm công thức bù điện giải để cố duy trì một chế độ ăn kiêng hà khắc, phụ nữ sau sinh nên ưu tiên chế độ dinh dưỡng cân bằng và đa dạng nhóm chất. Việc bổ sung nước nên dựa trên nhu cầu khát tự nhiên, duy trì nước lọc đều đặn trong ngày.

Nếu muốn điều chỉnh cân nặng hoặc thay đổi khẩu phần, hãy tham khảo ý kiến của bác sĩ chuyên khoa hoặc chuyên gia dinh dưỡng. Tránh cắt giảm carb đột ngột nhằm bảo vệ nguồn sữa và ngăn ngừa các rối loạn chuyển hóa nguy hiểm.