Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.041 bài, trang 116 trên 1.453
Ăn nhầm hạt trẩu do tưởng là hạt dẻ rừng có thể dẫn đến ngộ độc cấp tính nguy hiểm. Nhận biết sớm 4 dấu hiệu đặc trưng gồm đau bụng, nôn mửa, tiêu chảy dữ dội và tụt huyết áp giúp sơ cứu kịp thời và bảo vệ tính mạng người bệnh.
Trúc nhự (vỏ thân tre) và trúc diệp (lá tre) có sự khác biệt rõ rệt về thành phần hóa sinh và công dụng. Trong khi lá tre giàu flavonoid và tinh dầu giúp chống oxy hóa, hỗ trợ thần kinh và kháng khuẩn, thì trúc nhự chứa nhiều polysaccharide và acid phenolic hỗ trợ điều hòa miễn dịch tế bào.
Trường sinh lá rách (*Kalanchoe laciniata*) và cây lá bỏng thường (*Kalanchoe pinnata*) cùng thuộc họ lá bỏng nhưng khác biệt lớn về hoạt chất đặc trưng và mức độ bằng chứng khoa học. Trong khi lá bỏng thường giàu hoạt chất QAR có tác dụng kháng viêm và bảo vệ dạ dày trên động vật, trường sinh lá rách chủ yếu mới được thử nghiệm kháng khuẩn trong ống nghiệm.
Nhiều người truyền tai nhau cách giã cây trạch quạch đắp lên khớp để giảm đau gout và viêm khớp cấp tốc. Tuy nhiên, giới y khoa cảnh báo mẹo đắp ngoài này chưa có bằng chứng lâm sàng kiểm chứng, tiềm ẩn nguy cơ cao gây viêm da tiếp xúc và nhiễm trùng khớp nguy hiểm.
Nhiều lời đồn cho rằng trư linh có thể làm tan hoặc ngăn ngừa sỏi thận canxi oxalat. Tuy nhiên, các bằng chứng y khoa hiện tại chưa hề có thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh trư linh giúp trị hoặc ngừa sỏi trên người; cơ chế tạo sỏi thực tế phụ thuộc chặt chẽ vào nồng độ oxalat, canxi và các chất ức chế tự nhiên trong nước tiểu.
Mủ trôm và mủ gòn là hai loại dịch tiết vỏ cây quen thuộc trong các món giải khát mùa hè nhưng khác nhau rõ rệt về nguồn gốc, màu sắc và độ nhớt. Hiểu đúng đặc tính polysaccharide, độ trương nở và nguy cơ nhiễm khuẩn giúp người tiêu dùng chọn mua chuẩn xác và chế biến an toàn tại nhà.
Hạt trạch quạch chín chứa lượng protein và chất béo phong phú, mở ra tiềm năng dinh dưỡng lớn. Tuy nhiên, hoạt tính kháng men tiêu hóa trypsin rất cao và tính bền vững của protein trước dịch vị đòi hỏi phải bóc vỏ, luộc chín kỹ; sinh khả dụng thực tế của hạt vẫn cần kiểm chứng thêm.
Trường sinh lá rách (*Kalanchoe gastonis-bonnieri*) chứa các glycoside tim có thể gây biến đổi nhịp tim nguy hiểm. Nhóm người mắc bệnh tim mạch, suy thận, phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ tuyệt đối không được tự ý uống nước ép cây tươi do nguy cơ ngộ độc cấp tính, tăng kali máu và tê liệt thần kinh.
Trà lá trầm hương được nhiều người truyền tai nhau như giải pháp trị mất ngủ tự nhiên. Dù các hợp chất trong lá cho thấy tác dụng an thần, cải thiện giấc ngủ trên động vật thí nghiệm, bằng chứng lâm sàng trên người hiện vẫn rất hạn chế và chưa thể thay thế thuốc điều trị.
Kem mỡ y tế đạt chuẩn vô khuẩn và ổn định sinh học cao hơn hẳn mỡ trăn thủ công. Dù mỡ trăn là kinh nghiệm dân gian phổ biến, nguy cơ nhiễm tạp khuẩn và kích ứng da khi dùng mỡ động vật tự chiết xuất rất lớn; người dùng nên ưu tiên các chế phẩm y tế đã được kiểm chứng khoa học.
Nhiều người có thói quen giã lá trường sinh (thuộc chi *Kalanchoe*) đắp trực tiếp lên vết bỏng nhằm làm dịu da. Tuy nhiên, y học hiện đại chỉ ghi nhận hiệu quả giảm viêm từ các dạng chiết xuất đã qua tinh chế và tiệt trùng, còn việc dùng lá tươi đắp lên vết thương hở tiềm ẩn nguy cơ bội nhiễm vi khuẩn rất nguy hiểm.
Nhiều người truyền tai nhau uống nước sắc cây trường sinh lá rách để trị cao huyết áp. Dù chi thực vật này cho thấy khả năng giãn mạch trên mô hình chuột thí nghiệm, bằng chứng ở người vẫn hoàn toàn thiếu vắng. Đáng lo ngại hơn, thử nghiệm tế bào cho thấy cây tiềm ẩn độc tính di truyền, không thể dùng tùy tiện.
Nhiều người có thói quen bôi mỡ trăn khi bị bỏng để làm dịu da và ngừa sẹo. Tuy nhiên, y văn hiện nay chưa có bằng chứng thử nghiệm lâm sàng xác nhận mỡ trăn hiệu quả hơn phác đồ chuẩn. Việc tự ý bôi mỡ chế biến thô sơ lên vết thương hở còn tiềm ẩn nguy cơ nhiễm khuẩn nặng.
Người bệnh gút không cần kiêng tuyệt đối thịt trâu nhưng phải kiểm soát khẩu phần hết sức cẩn thận và tránh ăn trong đợt viêm cấp. Dù chưa có bảng đo purin riêng, thịt trâu thuộc nhóm thịt đỏ có hàm lượng purin tương tự thịt bò, dễ làm tăng axit uric máu nếu ăn quá mức.
Các nghiên cứu in-vitro chứng minh tinh dầu và chiết xuất lá trầu không có khả năng ức chế, tiêu diệt nhiều vi khuẩn kháng thuốc như MRSA, MRSP nhờ chứa hàm lượng lớn eugenol và flavonoid. Dù vậy, các bằng chứng hiện mới dừng lại ở quy mô phòng thí nghiệm, người dân không nên tự ý dùng thay thế thuốc kháng sinh.
Người đang uống thuốc trị tiểu đường hoặc tiêm insulin tuyệt đối không nên tự ý dùng thêm trạch quạch. Hiện chưa có nghiên cứu chứng minh độ an toàn của loại cây này, trong khi việc kết hợp tùy tiện thảo dược với thuốc tây có thể gây tương tác nguy hiểm, dẫn đến hạ đường huyết quá mức đe dọa tính mạng.
Trư linh là vị thuốc lợi tiểu, bảo vệ gan nổi tiếng, nhưng việc lựa chọn sắc nước hay dùng bột tán thô phụ thuộc lớn vào chất lượng kiểm định. Sắc nước được xem là giải pháp an toàn hơn để loại bỏ tạp chất và mầm bệnh, đồng thời người dùng cần tuân thủ đúng liều lượng chỉ định.
Lời đồn cao trăn gây giảm sinh lý và liệt dương vĩnh viễn ở nam giới là quan niệm truyền miệng chưa có bất kỳ bằng chứng khoa học hay nghiên cứu thực nghiệm nào xác nhận. Việc suy giảm testosterone thực tế thường bắt nguồn từ các độc chất môi trường, bệnh lý nền và lối sống thiếu lành mạnh.
Uống trà trạch tả không giúp giảm mỡ thừa thực sự mà chủ yếu gây mất nước nhanh qua bài tiết. Giảm cân ảo do thải dịch dễ gây nhầm lẫn, tiềm ẩn nguy cơ rối loạn điện giải và quá tải tuần hoàn nếu lạm dụng, trong khi các bằng chứng chuyển hóa mỡ hiện mới dừng lại ở động vật.
Nhiều người lầm tưởng ăn trầu gây ung thư miệng do độc tố từ lá trầu, nhưng khoa học chứng minh thủ phạm chính nằm ở hạt cau và vôi tôi. Hạt cau chứa các alkaloid gây đột biến gen và viêm mô hạt, trong khi vôi tôi kiềm hóa môi trường miệng làm bùng phát các gốc oxy hóa gây hại tế bào.
