Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.046 bài, trang 115 trên 1.453
Trẩu (Vernicia montana) và trẩu xoan (Vernicia fordii) là hai loài cây công nghiệp thân gỗ cùng chi, chứa các hoạt chất chuyên biệt như terpenoid, lignan và neolignan. Dù nhiều người quan tâm đến acid eleostearic hay độc tính, các nghiên cứu hóa học hiện có chủ yếu ghi nhận hoạt tính ức chế viêm thần kinh trên tế bào và sự khác biệt về bộ gen kháng nấm.
Trạch tả và Phục linh là hai vị thuốc trừ thấp quen thuộc nhưng có cơ chế thải nước khác biệt. Nghiên cứu cho thấy Phục linh tác động qua kênh nước AQP4, hỗ trợ chức năng thận và chuyển hóa, trong khi Trạch tả tập trung điều hòa phản ứng viêm và tính thấm mạch máu.
Tự ý kết hợp trắc bách diệp với các thuốc chống đông máu như warfarin hay aspirin tiềm ẩn rủi ro biến đổi nồng độ thuốc và tăng nguy cơ xuất huyết. Dù trắc bách diệp là vị thuốc cổ truyền, việc dùng chung với thuốc chống đông đường uống luôn cần sự giám sát chặt chẽ từ bác sĩ chuyên khoa.
Hạt trẩu tuyệt đối không ăn được do chứa độc tố diterpene ester (phorbol ester) rất nguy hiểm. Khi ăn vào, các chất này gây nôn mửa dữ dội, kích hoạt quá mức enzyme tế bào dẫn đến xuất huyết phổi, tổn thương thận và cơ tim. Người dân chỉ nên dùng hạt trẩu trong công nghiệp sơn hoặc bôi ngoài da theo chỉ định.
Các nghiên cứu thực nghiệm chứng minh trư linh cùng các hoạt chất như ergosterol, ergone có tác dụng lợi tiểu rõ rệt qua việc tăng lượng nước tiểu và đào thải điện giải. Tuy nhiên, phần lớn bằng chứng hiện nay mới thực hiện trên động vật, dữ liệu lâm sàng trên người vẫn còn rất hạn chế.
Cây trứng cuốc và huyết đằng là hai vị thảo dược quen thuộc trong các bài thuốc trị bệnh khớp, nhưng sở hữu nguồn gốc và dược lý hoàn toàn khác biệt. Hiểu rõ công năng khu phong của trứng cuốc và khả năng hoạt huyết của huyết đằng giúp người bệnh dùng đúng cách, tránh nhầm lẫn tai hại.
Người mắc đái tháo đường type 2 không cần kiêng trứng tuyệt đối nhưng nên thận trọng với số lượng. Các nghiên cứu đoàn hệ lớn cho thấy ăn từ 5 quả trứng mỗi tuần trở lên làm tăng đáng kể nguy cơ đột quỵ và biến cố tim mạch ở nhóm bệnh nhân này, do đó mức tiêu thụ an toàn được khuyến cáo là dưới 5-6 quả mỗi tuần.
Người có tiền sử dị ứng mủ cao su tự nhiên có thể bị nổi ban, ngứa ngáy khi tiếp xúc cây hoa trạng nguyên. Nguyên nhân do nhựa loài cây cảnh này chia sẻ một số protein tương đồng với mủ cao su, dễ kích hoạt phản ứng dị ứng chéo của hệ miễn dịch.
Chiết xuất lá trầu không cho thấy hoạt tính kháng khuẩn mạnh hơn chè xanh trong các thử nghiệm đối đầu trực tiếp tại phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, dịch chiết thảo mộc tự nấu tiềm ẩn nguy cơ nhiễm khuẩn chéo và gây độc tế bào nếu quá đặc, không thể thay thế dung dịch sát trùng y tế chuẩn.
Trạch tả chứa nhóm hoạt chất alisol có tiềm năng ức chế enzym tổng hợp mỡ và điều hòa lipid máu trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, các bằng chứng hiện tại mới dừng ở mức nghiên cứu trên động vật và tế bào, người dân tuyệt đối không tự ý dùng dược liệu thô thay thế thuốc điều trị mỡ máu.
Cây trạng nguyên được nhiều người truyền tai có tác dụng kháng viêm và trị bệnh. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay cho thấy các dược tính của loài cây này mới chỉ dừng lại ở thử nghiệm trong ống nghiệm và trên động vật gặm nhấm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người và tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc từ mủ cây.
Nhiều người chuộng uống bột trân châu để dưỡng nhan và an thần, nhưng ngọc trai từ nhuyễn thể nuôi biển có nguy cơ tích tụ cadmium cao do ô nhiễm công nghiệp. Việc dùng sản phẩm không kiểm định kiểm soát kim loại nặng tiềm ẩn rủi ro lớn cho sức khỏe.
Uống dầu trẩu chữa táo bón là phương pháp dân gian cực kỳ nguy hiểm, có thể dẫn đến ngộ độc cấp tính và tổn thương đường ruột nghiêm trọng. Y học hiện đại khuyến cáo cấm uống dầu trẩu, bởi hạt của loài cây này chứa độc chất mạnh gây nôn mửa dữ dội, tiêu chảy và viêm loét đường tiêu hóa.
Bá tử nhân (hạt trắc bách) và hạt sen đều là những vị thuốc an thần quen thuộc, nhưng mang đặc tính khác biệt. Trong khi tâm sen giàu alkaloid neferine giúp hạ nhiệt, làm dịu thần kinh kích thích và giảm lo âu, thì bá tử nhân giàu dầu béo, nổi bật với khả năng chống stress tế bào, thích hợp cho người mất ngủ kèm suy nhược hay táo bón.
Nhiều người tin ăn trứng sống hoặc chần giúp giữ nguyên dưỡng chất, nhưng khoa học chứng minh điều ngược lại. Trứng nấu chín giúp cơ thể hấp thu protein tới 90,9%, cao gần gấp đôi mức 51,3% của trứng sống, đồng thời loại trừ nguy cơ ngộ độc khuẩn Salmonella nguy hiểm từ trứng chưa chín kỹ.
Các nghiên cứu phòng thí nghiệm cho thấy trâm bột (*Enicostemma littorale*) hỗ trợ kích thích tiết insulin và hạ đường huyết trên chuột. Dù vậy, thảo dược này chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, bệnh nhân tuyệt đối không tự ý bỏ thuốc điều trị để dùng nước lá.
Kết hợp trạch tả cùng thuốc lợi tiểu hoặc thuốc hạ áp tổng hợp có thể gây tương tác dược lý nguy hiểm. Tác dụng hiệp đồng làm tăng đào thải nước và giãn mạch, dễ dẫn tới nguy cơ mất nước, hạ kali máu nghiêm trọng và tụt huyết áp quá mức. Người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng chung khi chưa có hướng dẫn y khoa.
Kiểm nghiệm sinh hóa chứng minh trứng cá tầm thực sự đậm đặc dinh dưỡng với 26-31% protein và hàm lượng omega-3 (DHA, EPA) dồi dào. Tuy nhiên, mức giá đắt đỏ, hàm lượng muối ướp cao cùng nguy cơ biến tính dưỡng chất khi bảo quản đòi hỏi người tiêu dùng cần hiểu đúng để sử dụng hợp lý.
Nhiều lời đồn dân gian cho rằng trạch tả có thể "đánh tan" sỏi thận, giúp người bệnh thoát cảnh mổ xẻ. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học thực nghiệm chỉ ra rằng hoạt chất trạch tả chỉ có tác dụng ức chế sự lắng đọng tinh thể canxi oxalat và giảm canxi niệu, hoàn toàn không có khả năng làm tan sỏi đã hình thành.
Nhiều người truyền tai nhau cách đắp lá trầu không hấp nóng để trị nám cấp tốc nhưng không biết đây là thói quen nguy hiểm. Độc tính từ lá trầu không có thể phá hủy tế bào sắc tố, biến vùng da nám thành các đốm trắng mất sắc tố vĩnh viễn xen kẽ mảng thâm đen loang lổ khó điều trị.
