Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.041 bài, trang 181 trên 1.453
Nhiều người tin dùng nhựa cây sơn để chữa các bệnh ngoài da theo kinh nghiệm dân gian, nhưng nghiên cứu cho thấy hoạt chất urushiol trong nhựa cây có thể gây phản ứng quá mẫn, kích thích viêm da tiếp xúc dị ứng nặng nề ngay cả ở lượng cực nhỏ.
Cây sói rừng được nhiều người truyền tai nhau như một phương thuốc thần kỳ có khả năng tiêu diệt khối u và thay thế phác đồ điều trị ung thư. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay cho thấy hoạt tính ức chế tế bào ác tính mới chỉ dừng lại ở thử nghiệm trong ống nghiệm và trên động vật, hoàn toàn không thể thay thế thuốc hay phác đồ y khoa chuẩn.
Nhiều người truyền tai nhau uống nước sắc hạt sơn để trị bệnh, nhưng hành động này tiềm ẩn hiểm họa khôn lường. Hạt sơn chứa độc chất tự nhiên và lipid phức tạp có thể gây kích ứng nghiêm trọng biểu mô ruột, phá hủy niêm mạc tiêu hóa và làm suy giảm chức năng gan nếu tự ý đun uống chưa qua tinh chế.
Sò điệp chứa axit béo omega-3 gồm EPA và DHA tích lũy gián tiếp từ vi tảo biển, nhưng đây không phải là nguồn dồi dào để thay thế hoàn toàn các loại cá béo. Dù omega-3 hỗ trợ bảo vệ tim mạch, lượng chất béo trong nhuyễn thể biến động mạnh theo môi trường và cần được bổ sung qua chế độ ăn đa dạng.
Hiện chưa có bất kỳ nghiên cứu khoa học nào chứng minh tính an toàn của cây sóng rắn trên phụ nữ mang thai. Do các nguyên lý độc học cho thấy nguy cơ gây độc phôi và dị tật thai nhi từ các chất chưa kiểm chứng là rất lớn, thai phụ tuyệt đối không nên sử dụng dược liệu này.
Các hoạt chất flavonoid như fisetin và fustin từ các loài thuộc chi sơn (Rhus) đang thu hút sự chú ý của giới khoa học nhờ tiềm năng chống oxy hóa, kháng viêm và bảo vệ tế bào thần kinh. Tuy nhiên, các bằng chứng hiện nay chủ yếu dừng lại ở mức thử nghiệm tế bào và mô hình động vật, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người.
Quả sâu đông (lộ lộ thông) từ lâu được dùng trong dân gian để chữa đau nhức xương khớp. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay mới dừng lại ở mức tiền lâm sàng trên chuột và tế bào trong ống nghiệm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người để khẳng định hiệu quả điều trị.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy sơn thù du chứa nhiều hoạt chất sinh học hỗ trợ cải thiện độ nhạy insulin và giảm hấp thu đường. Tuy nhiên, phần lớn dữ liệu hiện nay mới chỉ được ghi nhận trên chuột và tế bào nuôi cấy, bằng chứng lâm sàng trên người còn rất hạn chế, người bệnh không thể dùng thay thuốc điều trị.
Cây sóng rắn chứa hoạt chất albiziasaponin B có vị ngọt gấp 600 lần đường thông thường. Tuy nhiên, các nghiên cứu tiền lâm sàng trên động vật ghi nhận saponin từ chi thực vật này có thể gây độc tính sinh sản, tổn thương buồng trứng, tử cung và phôi thai, do đó người tiêu dùng cần hết sức thận trọng.
Hiện chưa có nghiên cứu lâm sàng khẳng định sâm đại hành trực tiếp làm tăng tác dụng của warfarin trên người. Tuy nhiên, loài củ này chứa lượng lớn dẫn xuất naphthoquinone có cấu trúc tương đồng vitamin K, tiềm ẩn nguy cơ tương tác gây xuất huyết nguy hiểm mà người bệnh tim mạch cần tuyệt đối cảnh giác.
Sơn cúc hai hoa (Leucas biflora) chứa axit ursolic và axit oleanolic với khả năng ức chế enzyme phân giải tinh bột trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, thảo dược này chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, không có bằng chứng chữa bệnh và tuyệt đối không thể thay thế thuốc điều trị đái tháo đường.
Nhiều người tin ăn sò huyết giúp bổ máu nhờ lượng dịch đỏ dồi dào. Nghiên cứu khoa học xác nhận sò huyết chứa hàm lượng sắt cao, chủ yếu là sắt heme từ hemoglobin dễ hấp thu hơn sắt vô cơ và thịt bò. Tuy nhiên, hiệu quả hấp thu phụ thuộc vào cách chế biến và các thực phẩm ăn kèm.
Sâm tố nữ (Pueraria mirifica) được quảng bá rộng rãi giúp giảm bốc hỏa và đổ mồ hôi đêm thời kỳ tiền mãn kinh. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng hiện nay còn rất hạn chế: chỉ có thử nghiệm sơ bộ quy mô nhỏ ghi nhận giảm thang điểm khó chịu, trong khi dữ liệu đối chứng giả dược cho triệu chứng vận mạch vẫn chưa đầy đủ.
Người bệnh gút nên hạn chế ăn sò huyết do hải sản thuộc nhóm thực phẩm giàu purin (96-448 mg/100 g), dễ làm tăng acid uric máu và kích hoạt cơn đau khớp cấp. Nếu acid uric đã ổn định, người bệnh chỉ nên dùng lượng vừa phải, tránh ăn cùng rượu bia và cần tham khảo ý kiến bác sĩ.
Nhựa sâu đông và quả lộ lộ thông có thành phần hóa thực vật cùng phạm vi tác dụng hoàn toàn khác biệt. Nhựa chứa nhiều diterpenoid và tinh dầu mang hoạt tính kháng khuẩn, kháng viêm trong ống nghiệm; trong khi quả khô giàu các triterpenoid acid và sesquiterpenol thể hiện độc tính tế bào thực nghiệm.
Các nghiên cứu quan trắc biển xác nhận sò huyết là sinh vật siêu tích lũy cadimi và chì do đặc tính ăn lọc bùn đáy. Độc chất lắng đọng sâu trong các mô mang và tuyến tiêu hóa, không bị loại bỏ qua sơ chế hay nhiệt độ nấu, đòi hỏi người dùng cần chọn nguồn gốc an toàn và ăn lượng vừa phải.
Cỏ ngọt chứa các steviol glycoside tự nhiên ngọt gấp 200-300 lần đường mà không sinh calo, rất an toàn khi dùng lượng vừa phải. Ngược lại, dữ liệu khoa học về cây sóng rắn và myriophylloside chưa có nghiên cứu kiểm chứng trực tiếp, người dùng cần thận trọng và không tự ý đánh đồng hai loại thảo mộc này.
Súp lơ xanh và súp lơ trắng đều là nguồn cung cấp dồi dào vitamin C và các hợp chất glucosinolate tốt cho sức khỏe. Tuy nhiên, súp lơ xanh vượt trội hoàn toàn về lượng tiền vitamin A (beta-carotene), trong khi súp lơ trắng gần như không chứa vi chất này ở giai đoạn trưởng thành.
Cantharidin chiết xuất từ sâu ban miêu có khả năng ức chế protein phosphatase và tiêu diệt nhiều dòng tế bào ung thư trong ống nghiệm. Tuy nhiên, độc tính gây hại gan và thận rất cao của hợp chất tự nhiên này là rào cản lớn, khiến các nhà khoa học phải tập trung nghiên cứu dẫn xuất norcantharidin để tìm kiếm giải pháp an toàn hơn cho lâm sàng.
Uống trà sói rừng khi đang điều trị thuốc tây tiềm ẩn nhiều nguy cơ tương tác bất lợi do ảnh hưởng tới hệ enzyme gan CYP450. Người bệnh dùng thuốc chống đông máu hoặc thuốc ức chế miễn dịch cần đặc biệt thận trọng để tránh ngộ độc thuốc hoặc làm thất bại phác đồ điều trị.
