Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.186 bài, trang 244 trên 1.460
Mướp rắn (qua lâu trắng) chứa nhiều hoạt chất sinh học được ghi nhận có khả năng hạ đường huyết trong các thử nghiệm tiền lâm sàng trên chuột. Tuy nhiên, hiện vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn trên người, người bệnh đái tháo đường tuyệt đối không tự ý bỏ thuốc điều trị để dùng nước ép mướp rắn.
Nhiều người truyền tai nhau uống nước lá quýt gai giúp làm tan sỏi thận mà không cần phẫu thuật. Tuy nhiên, nhận định này hoàn toàn sai lầm. Hiện chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng đối chứng nào chứng minh lá quýt gai có khả năng làm tan sỏi thận ở người.
Khoa học hiện đại giải mã tác dụng kiện tỳ vị của phục linh nhờ hàm lượng polysaccharide dồi dào, đóng vai trò như prebiotic giúp kích thích các lợi khuẩn *Lactobacillus*, *Bifidobacterium*, ức chế hại khuẩn và củng cố các protein liên kết chặt chẽ bảo vệ niêm mạc ruột.
Quy bản (yếm rùa) cho thấy tiềm năng thúc đẩy tăng sinh và khoáng hóa tế bào xương trong các nghiên cứu trên chuột và ống nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng quy mô lớn trên người hiện vẫn chưa đầy đủ, người dân tuyệt đối không nên tự ý dùng thay thế phác đồ điều trị loãng xương chuẩn.
Dầu hạt qua lâu chứa acid trichosanic độc đáo, cho thấy tiềm năng hạ cholesterol, triglyceride và giảm thoái hóa mỡ gan rõ rệt trên động vật thí nghiệm. Tuy nhiên, hiệu quả này chưa được kiểm chứng lâm sàng trên người, người bệnh tuyệt đối không dùng thay thế thuốc hạ mỡ máu.
Quán chúng là dược liệu cổ truyền tiềm năng nhưng chứa các dẫn xuất có thể gây độc tính thần kinh nghiêm trọng nếu lạm dụng hoặc dùng kéo dài. Người bệnh cần hiểu rõ nguy cơ, không tự ý uống quá liều và phải tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng để đảm bảo an toàn.
Quán chúng chứa hoạt chất filicin giúp trừ giun sán nhưng rất dễ tan trong chất béo. Dùng chung với dầu mỡ sẽ khiến độc tố hấp thu ồ ạt vào máu thay vì lưu lại ruột, gây ngộ độc toàn thân và tổn thương nội tạng nghiêm trọng.
Tuyên bố dùng quy bản chữa dứt điểm thoái hóa khớp là hoàn toàn sai lầm. Y học hiện đại khẳng định thoái hóa khớp không thể đảo ngược hoàn toàn. Các nghiên cứu hiện tại chỉ ghi nhận chiết xuất quy bản có tiềm năng hỗ trợ xương trong phòng thí nghiệm trên tế bào và chuột cống, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng xác nhận hiệu quả trên bệnh nhân thoái hóa khớp.
Nhiều lời đồn thổi xem cây quyển bá (Selaginella doederleinii) là "thần dược" trị ung thư. Thực tế, các nghiên cứu khoa học mới dừng lại ở mức thử nghiệm trên tế bào nuôi cấy trong ống nghiệm và chuột thí nghiệm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người bệnh.
Hoa quao nước là món ăn dân gian quen thuộc ở miền Tây, nhưng vị đắng chát đặc trưng khiến nhiều người e ngại. Để thưởng thức an toàn và ngon miệng, việc sơ chế luộc chín, loại bỏ nước luộc là bắt buộc nhằm khử chất kháng dinh dưỡng và giữ trọn độ giòn ngon.
Nhiều thai phụ truyền tai nhau dùng nước sắc quả phật thủ để giảm nghén, nhưng y học hiện đại chưa có nghiên cứu chứng minh tính an toàn và hiệu quả của phương pháp này ở phụ nữ mang thai. Tự ý sắc vỏ phật thủ đậm đặc tiềm ẩn nguy cơ tác động xấu tới thai kỳ, do đó mẹ bầu tuyệt đối không nên tùy tiện sử dụng.
Người đang dùng thuốc tiểu đường uống thêm qua lâu trắng có nguy cơ bị tụt đường huyết quá mức do hiệu ứng cộng hưởng làm hạ glucose máu. Các nghiên cứu trên động vật cho thấy thảo dược này kích hoạt thụ thể insulin và tăng hấp thu đường, dễ tương tác bất lợi với thuốc điều trị nếu không có chỉ định y khoa.
Chưa có nghiên cứu trực tiếp trên quái thảo mềm, nhưng các hoạt chất thực vật như flavonoid và tanin có thể gây ức chế tiểu cầu hoặc ảnh hưởng chuyển hóa qua gan. Tự ý sắc thảo dược uống cùng thuốc chống đông làm tăng đáng kể nguy cơ xuất huyết nguy hiểm.
Trà phật thủ sấy khô thơm mát và giàu chất chống oxy hóa, nhưng không phải ai cũng dùng được. Người bị viêm loét dạ dày tăng tiết acid, người chuẩn bị phẫu thuật và người dị ứng tinh dầu họ cam chanh cần hạn chế thức uống này để tránh kích ứng niêm mạc, tương tác tuần hoàn hoặc dị ứng ngoài ý muốn.
Nhiều người kết hợp thảo dược với thuốc Tây y mà không biết nguy cơ tương tác. Dù chưa có nghiên cứu riêng trên qua lâu nhân, các dữ liệu khoa học cho thấy thảo dược nói chung có thể tương tác phức tạp với thuốc chống đông và thuốc hạ áp, làm tăng nguy cơ chảy máu hoặc biến đổi tác dụng điều trị.
Cao quy bản thường được truyền tai là vị thuốc quý giúp dưỡng âm, cân bằng nội tiết tố và giảm các rối loạn tiền mãn kinh. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học hiện nay chỉ ghi nhận tác động của yếm rùa lên tế bào gốc và mô xương động vật, chưa có bằng chứng xác nhận khả năng điều hòa buồng trứng ở phụ nữ.
Cùi trắng phật thủ chứa nhiều chất xơ albedo và pectin hòa tan có thể hỗ trợ điều hòa lipid và nuôi dưỡng lợi khuẩn. Tuy nhiên, do đặc tính hút nước tạo độ nhớt cao và khả năng lên men sinh khí mạnh, ăn quá nhiều cùi phật thủ có thể dẫn đến trướng bụng, đầy hơi và cản trở hấp thu vi chất.
Nhiệt độ cao trong chế biến sâu quy kích hoạt quá trình oxy hóa chất béo, hình thành các gốc tự do và sản phẩm oxy hóa lipid độc hại. Khi nhiệt độ vượt quá 70 độ C, các chỉ số chống oxy hóa của dầu sâu quy sụt giảm, đồng thời sản phẩm oxy hóa còn liên kết làm giảm khả năng tiêu hóa protein.
Ăn sâu quy để bổ thận, tráng dương là quan niệm truyền miệng chưa có bất kỳ bằng chứng lâm sàng nào xác nhận. Dù ấu trùng giàu protein và chứa các peptide có hoạt tính sinh học trong phòng thí nghiệm, cơ quan y tế chỉ đánh giá an toàn thực phẩm mà không công nhận công dụng sinh lý.
Quái thảo mềm (Acanthus mollis) từ lâu được y học cổ truyền Địa Trung Hải dùng để giảm đau, kháng viêm và làm dịu niêm mạc. Nghiên cứu hiện đại đã phát hiện nhóm chất phenylpropanoid và benzoxazinoid mang hoạt tính sinh học, nhưng bằng chứng khoa học mới dừng lại ở mức thử nghiệm ống nghiệm trong phòng thí nghiệm.
