Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.186 bài, trang 243 trên 1.460
Quýt gai khô đun sắc là bài thuốc dân gian quen thuộc, nhưng dùng quá lượng có thể gây kích ứng dạ dày dữ dội. Bài viết giúp nhận diện dấu hiệu quá liều như cồn cào, buồn nôn, đồng thời làm rõ cơ chế tinh dầu gây kích ứng theo bằng chứng khoa học và khuyến nghị cách dùng an toàn.
Phụ nữ mang thai không nên dùng quy bản do các cảnh báo kiêng kỵ trong y học cổ truyền về nguy cơ kích thích co bóp tử cung gây hại thai kỳ. Dược lý hiện đại cũng chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh tính an toàn của vị thuốc này trên thai phụ.
Quả lê chứa hàm lượng sorbitol và fructose tự do tự nhiên rất cao. Đối với người mắc hội chứng ruột kích thích, các loại carbohydrate này khó hấp thu ở ruột non, khi xuống đại tràng sẽ hút nước và lên men sinh khí mạnh mẽ, gây đầy hơi, căng tức bụng và rối loạn tiêu hóa.
Quái thảo mềm thường được dân gian truyền tai nhau về công dụng trị viêm loét và làm lành vết thương ngoài da. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay xác nhận chưa có thử nghiệm lâm sàng nào trên người, các dữ liệu kháng viêm mới chỉ ghi nhận hạn chế trên mô hình động vật thí nghiệm.
Sâu quy (*Alphitobius diaperinus*) đã được Cơ quan An toàn Thực phẩm Châu Âu (EFSA) đánh giá an toàn dưới dạng thực phẩm mới đông lạnh và sấy khô. Dù có hàm lượng đạm cao và khả năng kháng khuẩn tự nhiên, nguồn thực phẩm này vẫn tiềm ẩn nguy cơ gây dị ứng và cần được nuôi dưỡng trong điều kiện kiểm soát nghiêm ngặt.
Amentoflavone, hoạt chất biflavonoid đặc trưng trong cây quyển bá (Selaginella), được khoa học chứng minh có khả năng ức chế mạnh các yếu tố gây viêm như NO, PGE2, COX-2 và IL-32 qua việc can thiệp tín hiệu NF-kappaB, ERK trong tế bào. Dù vậy, phần lớn dữ liệu mới dừng ở mức tiền lâm sàng và hấp thu đường ruột còn hạn chế.
Táo và lê đều là nguồn cung cấp chất xơ dồi dào nhưng khác biệt về cơ chế tác động tiêu hóa. Trong khi lê chứa nhiều sorbitol và fructose tự nhiên giúp cải thiện táo bón hiệu quả, thì táo giàu pectin hỗ trợ giảm cholesterol và tối ưu hóa hệ vi sinh vật đường ruột.
Phục long can là vị thuốc cổ truyền quen thuộc nhưng có tính ấm và làm se niêm mạc. Người bị táo bón mạn tính, suy thận và sốt nhiễm trùng thể nhiệt tuyệt đối không nên dùng để tránh làm bệnh trở nặng, mất cân bằng điện giải và gây độc cho cơ thể.
Nhiều thai phụ tìm đến trà trần bì (vỏ quýt khô) như một mẹo dân gian để giảm bớt cảm giác buồn nôn khi ốm nghén. Tuy nhiên, y học hiện nay vẫn thiếu hụt các nghiên cứu lâm sàng chứng minh tính an toàn và liều lượng tối đa của loại trà này cho phụ nữ mang thai.
Hoạt chất hesperidin dồi dào trong vỏ quýt trần bì được khoa học chứng minh có khả năng bảo vệ tế bào dẫn nhịp kẽ Cajal, giảm viêm và cải thiện nhu động dạ dày trên động vật. Tuy nhiên, hầu hết bằng chứng mới dừng ở mức tiền lâm sàng, người dùng chỉ nên xem trần bì là giải pháp hỗ trợ tiêu hóa tự nhiên.
Nhiều người có thói quen giã nát lá phù dung đắp lên mụn nhọt để hút mủ, giảm sưng. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay chỉ ghi nhận tác dụng kháng viêm của chiết xuất lá phù dung trong phòng thí nghiệm. Việc đắp lá tươi trực tiếp tiềm ẩn nguy cơ bội nhiễm vi khuẩn và tổn thương da nghiêm trọng.
Urolithin A là hợp chất do vi khuẩn đường ruột chuyển hóa từ tiền chất trong quả lựu. Nghiên cứu cho thấy hoạt chất này kích thích dọn dẹp ty thể hư hại, hỗ trợ cải thiện sức mạnh và sức bền cơ bắp ở người lớn tuổi, mở ra hướng đi mới chống lão hóa cơ.
Qua lâu từ lâu đã được y học cổ truyền dùng để nhuận phế, giảm ho. Dù các nghiên cứu thực nghiệm hiện đại bước đầu ghi nhận khả năng kháng viêm và giảm co thắt đường thở của dược liệu này, bằng chứng lâm sàng trên người vẫn chưa đầy đủ để khẳng định hiệu quả thay thế thuốc điều trị.
Quýt gai thường được truyền tai như bài thuốc dân gian giúp mát gan, hạ men gan nhanh chóng. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện tại chỉ ghi nhận hoạt tính diệt bọ gậy và kháng viêm nhẹ của tinh dầu cây trong phòng thí nghiệm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người chứng minh tác dụng hạ men gan.
Hạt phượng vĩ rang thơm bùi nhưng chưa từng được công nhận an toàn cho con người. Khoa học chứng minh hạt phượng chứa chất kháng dinh dưỡng bền nhiệt, hoạt chất ức chế men tiêu hóa và tiềm ẩn độc tố nấm nội sinh gây hại gan thận, không nên ăn.
Quýt gai và trần bì thường bị nhầm lẫn là một, nhưng thực tế chúng khác nhau về nguồn gốc loài và giá trị khoa học. Trong khi trần bì là vỏ quýt chín truyền thống, quýt gai hiện chỉ có các nghiên cứu về di truyền học và kháng bệnh thực vật, hoàn toàn chưa có bằng chứng lâm sàng về hỗ trợ hô hấp.
Quái thảo mềm là thảo dược dân gian hỗ trợ giảm đau sưng khớp, nhưng chưa có dữ liệu lâm sàng an toàn trên phụ nữ mang thai và bệnh nhân tiêu hóa. Tính hoạt huyết theo kinh nghiệm cổ truyền có thể tiềm ẩn rủi ro cho thai kỳ, do đó người dân tuyệt đối không tự ý sử dụng.
Phụ nữ mang thai không nên ăn hoặc dùng các bộ phận của cây qua lâu trắng, đặc biệt là rễ và hạt. Dược liệu này chứa hoạt chất trichosanthin có khả năng gây co thắt tử cung dữ dội, làm tổn thương tế bào nuôi của bánh nhau và làm tăng nguy cơ sẩy thai hoặc sinh non nguy hiểm.
Quy bản (mai và yếm rùa) và Miết giáp (mai ba ba) là hai dược liệu khác biệt về nguồn gốc, hoạt chất lẫn đích trị liệu. Trong khi mai rùa giàu lipid hỗ trợ xương khớp và thần kinh, mai ba ba giàu peptide và khoáng chất giúp bảo vệ gan, tăng miễn dịch và hỗ trợ đường ruột.
Quái thảo mềm (*Circaea mollis*) và quái thảo thường (*Circaea lutetiana*) cùng thuộc chi *Circaea* nhưng khác biệt về cấu trúc di truyền, đặc tính mô học và hướng nghiên cứu hoạt chất. Quái thảo mềm được chứng minh chứa nhiều flavonoid giúp giảm viêm khớp ở chuột, trong khi quái thảo thường được định lượng hợp chất ellagitannin oenothein B.
