Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.286 bài, trang 259 trên 1.465
Nhiều tổng quan hệ thống xác nhận tinh dầu bạc hà có khả năng chống co thắt cơ trơn, hỗ trợ giảm đau bụng và cải thiện các triệu chứng hội chứng ruột kích thích (IBS). Dù vậy, người bệnh cần thận trọng với nguy cơ trào ngược dạ dày và chất lượng bằng chứng khoa học hiện vẫn ở mức thấp.
Ong đen và mật ong là hai thực thể sinh thái hoàn toàn khác biệt. Trong khi mật ong cung cấp đường sinh học và năng lượng, thì ong đen nguyên con là sinh vật giàu protein chứa hệ vi sinh phức tạp, hiện chưa có nghiên cứu chứng minh công dụng chữa bệnh trên người.
Nụ hoa và củ tam thất có sự khác biệt rõ rệt về hoạt chất sinh học. Trong khi phần củ tam thất dồi dào ginsenoside Rg1, Rb1 và notoginsenoside R1, thì nụ hoa lại chiếm ưu thế với các ginsenoside nhóm protopanaxadiol như Rb3, Rc, Rb2 cùng hàm lượng Rg1 và R1 rất thấp.
Tinh dầu và các chiết xuất từ chi Phong lữ thường được ưa chuộng nhờ mùi hương thư giãn và hỗ trợ hô hấp. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học ghi nhận các phản ứng bất lợi như dị ứng da, rối loạn hô hấp và tiêu hóa, đòi hỏi phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ, người hen suyễn và người có cơ địa dị ứng phải hết sức thận trọng khi sử dụng.
Ong đen là dược liệu quý nhưng dễ nhiễm nấm mốc độc hại nếu sơ chế sai cách. Việc phân loại kỹ, sấy khô nhanh và sao vàng đúng nhiệt độ giúp loại trừ ẩm ướt, ngăn chặn nấm mốc sinh độc tố nguy hiểm cho sức khỏe người dùng.
Kinh nghiệm dân gian dùng vỏ phi lao trị tiêu chảy có cơ sở thực nghiệm khi chứa nhiều tannin và kháng khuẩn trong ống nghiệm. Tuy nhiên, vỏ cây này tích lũy nhiều chì độc hại và chưa được thử nghiệm lâm sàng trên người, tiềm ẩn rủi ro rất lớn.
Các nghiên cứu phòng thí nghiệm cho thấy dịch chiết lá và vỏ phi lao có khả năng ức chế vi khuẩn tụ cầu vàng, nhưng chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người. Người bệnh không nên tự ý đun nước lá đắp lên vết thương hở để tránh nguy cơ kích ứng và nhiễm trùng nặng.
Uống tinh dầu bạc hà dạng giọt tự do dễ gây kích ứng niêm mạc và làm giãn cơ vòng thực quản dưới, dẫn đến ợ nóng và nguy cơ viêm loét thực quản. Ngược lại, dạng viên bao tan trong ruột giúp bảo vệ dạ dày, trì hoãn phóng thích hoạt chất để tinh dầu đến ruột an toàn, giảm co thắt hiệu quả.
Nhiều người ngâm chân bằng phèn chua để trị nấm kẽ chân vì tin vào khả năng làm se da. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng lâm sàng xác thực chứng minh phèn chua tiêu diệt được vi nấm gây bệnh. Tự ý áp dụng có thể gây kích ứng da, chậm trễ điều trị y khoa chuẩn mực.
*Opuntia humifusa* và *Opuntia ficus-indica* có sự khác biệt rõ rệt về hoạt tính sinh học. Trong khi lê gai *O. ficus-indica* vượt trội về hàm lượng chất xơ, sắc tố betalain và anthocyanin điều hòa vi sinh ruột, thì loài xương rồng chịu lạnh *O. humifusa* lại tập trung tích lũy mannitol, đường bảo vệ thẩm thấu và chứa hợp chất phenolic đặc trưng catechol.
Rễ *Ononis spinosa* vượt trội hơn râu ngô (*Zea mays*) về bằng chứng súc rửa bàng quang nhờ khả năng ức chế enzym hyaluronidase-1, chống viêm mô hạt và tăng tỷ lệ tống xuất sỏi niệu, trong khi râu ngô chưa có dữ liệu lâm sàng đối đầu trực tiếp.
Sennoside trong phan tả diệp là hoạt chất nhuận tràng kích thích phổ biến, đạt hiệu quả tối ưu khi uống vào buổi tối trước khi đi ngủ để kích thích đại tiện vào sáng hôm sau. Việc dùng thuốc chỉ nên kéo dài ngắn hạn, tránh dùng liên tục quá lâu nhằm phòng ngừa tình trạng kháng thuốc và tổn thương đại tràng.
Rượu ong đất thường được đồn thổi là thần dược bổ thận tráng dương, nhưng khoa học hiện nay chưa hề có bằng chứng xác nhận tác dụng này. Thói quen sử dụng rượu ngâm ong đất không giúp cải thiện bản lĩnh phái mạnh mà còn tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc nọc độc côn trùng, suy gan và suy thận cấp tính.
Dùng lạc tiên tây hằng ngày chỉ an toàn ở liều lượng thấp ngắn hạn, như 1 tách trà mỗi ngày trong 7 ngày. Việc lạm dụng hoặc dùng liều cao có thể gây buồn ngủ gà gật, buồn nôn, rối loạn tri giác, thậm chí dẫn đến rối loạn nhịp tim nguy hiểm.
Phan tả diệp thường được dùng làm trà nhuận tràng, nhưng nếu kết hợp cùng thuốc trợ tim Digoxin có thể gây nguy hiểm tính mạng. Thảo dược này làm hạ kali máu và cản trở đào thải thuốc, khiến độc tính của Digoxin tăng cao và dễ dẫn đến loạn nhịp tim nghiêm trọng.
Mật ong thô giữ trọn hệ enzyme tự nhiên, protein và chất chống oxy hóa nhạy cảm, trong khi mật ong tinh chế qua thanh trùng nhiệt thường bị suy giảm hoạt tính sinh học và phát sinh HMF. Tuy nhiên, cả hai loại đều chứa hơn 75% đường, đòi hỏi người dùng tiêu thụ điều độ.
Uống trà phi điệp kép kéo dài có thể gây rủi ro tương tác thuốc bất lợi do hoạt chất dendrobine ức chế mạnh các enzym gan chủ chốt. Người bệnh đang sử dụng thuốc hạ đường huyết, thuốc chống co giật hoặc các thuốc chuyển hóa qua gan cần hết sức thận trọng để tránh nguy cơ quá liều và tác dụng phụ.
Nước sắc vỏ phi lao thường được truyền miệng để cầm tiêu chảy, nhưng việc tự ý dùng vỏ cây thô tiềm ẩn nhiều độc tính. Hàm lượng tannin đậm đặc cùng nguy cơ tích tụ kim loại nặng có thể làm kích ứng niêm mạc dạ dày, tăng gánh nặng tổn thương gan thận và khởi phát các cơn dị ứng nguy hiểm.
Cây nở ngày đất được dân gian dùng trị đau khớp, sỏi thận nhờ tác dụng lợi tiểu và kháng viêm thực nghiệm. Tuy nhiên, khoa học chưa có liều chuẩn cho người; việc sắc uống chỉ nên dùng lượng vừa phải trong thời gian ngắn và cần hỏi ý kiến bác sĩ.
Khi gặp vấn đề tiêu hóa, nhiều người truyền tai nhau dùng vỏ phi lao hoặc vỏ ổi để sắc uống cầm tiêu chảy. Dù cả hai loại thảo mộc đều chứa tannin làm se niêm mạc, vỏ ổi là kinh nghiệm dân gian phổ biến, còn vỏ phi lao chủ yếu mới có bằng chứng hóa thực vật và thử nghiệm trên động vật, đòi hỏi cẩn trọng khi sử dụng.
