Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.291 bài, trang 260 trên 1.465
Mật ong thô giữ trọn hệ enzyme tự nhiên, protein và chất chống oxy hóa nhạy cảm, trong khi mật ong tinh chế qua thanh trùng nhiệt thường bị suy giảm hoạt tính sinh học và phát sinh HMF. Tuy nhiên, cả hai loại đều chứa hơn 75% đường, đòi hỏi người dùng tiêu thụ điều độ.
Uống trà phi điệp kép kéo dài có thể gây rủi ro tương tác thuốc bất lợi do hoạt chất dendrobine ức chế mạnh các enzym gan chủ chốt. Người bệnh đang sử dụng thuốc hạ đường huyết, thuốc chống co giật hoặc các thuốc chuyển hóa qua gan cần hết sức thận trọng để tránh nguy cơ quá liều và tác dụng phụ.
Nước sắc vỏ phi lao thường được truyền miệng để cầm tiêu chảy, nhưng việc tự ý dùng vỏ cây thô tiềm ẩn nhiều độc tính. Hàm lượng tannin đậm đặc cùng nguy cơ tích tụ kim loại nặng có thể làm kích ứng niêm mạc dạ dày, tăng gánh nặng tổn thương gan thận và khởi phát các cơn dị ứng nguy hiểm.
Cây nở ngày đất được dân gian dùng trị đau khớp, sỏi thận nhờ tác dụng lợi tiểu và kháng viêm thực nghiệm. Tuy nhiên, khoa học chưa có liều chuẩn cho người; việc sắc uống chỉ nên dùng lượng vừa phải trong thời gian ngắn và cần hỏi ý kiến bác sĩ.
Khi gặp vấn đề tiêu hóa, nhiều người truyền tai nhau dùng vỏ phi lao hoặc vỏ ổi để sắc uống cầm tiêu chảy. Dù cả hai loại thảo mộc đều chứa tannin làm se niêm mạc, vỏ ổi là kinh nghiệm dân gian phổ biến, còn vỏ phi lao chủ yếu mới có bằng chứng hóa thực vật và thử nghiệm trên động vật, đòi hỏi cẩn trọng khi sử dụng.
Rễ cây Ononis spinosa từ lâu đã được y học cổ truyền châu Âu sử dụng làm chất lợi niệu nhẹ để rửa trôi đường tiết niệu. Khoa học hiện đại đã làm rõ cơ chế ức chế men hyaluronidase-1, chống viêm và chống bám dính vi khuẩn của thảo dược này, đồng thời ghi nhận tiềm năng hỗ trợ tống xuất sỏi niệu quản khi phối hợp điều trị.
Lạc tiên tây được chứng minh có tác dụng hỗ trợ làm dịu thần kinh và giảm lo âu nhẹ nhờ cơ chế tác động lên thụ thể GABA. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện tại còn hạn chế và các chuyên gia khẳng định thảo dược này không thể thay thế thuốc điều trị rối loạn lo âu theo phác đồ y khoa.
Phan tả diệp là thảo dược trị táo bón hiệu quả, nhưng nhiều người lo ngại dùng lâu sẽ làm ruột bị đơ, mất phản xạ co bóp. Nghiên cứu lâm sàng khẳng định phan tả diệp an toàn khi dùng trong tối đa 4 tuần và không gây tổn hại thần kinh hay cơ ruột, song người bệnh không nên lạm dụng để tránh lệ thuộc.
Nọc ong đất chứa nhiều hoạt chất sinh học có khả năng kháng khuẩn và ức chế tế bào ung thư trong ống nghiệm. Dù vậy, do độc tính cao dễ gây sốc phản vệ, tán huyết và biến thiên tự nhiên lớn, nọc ong đất chưa thể dùng làm thuốc điều trị lâm sàng hay tự chữa bệnh tại nhà.
Lời đồn trà rễ Ononis spinosa làm tan hay ngừa sỏi thận hiện chưa có bằng chứng lâm sàng xác thực trên người. Sỏi canxi oxalat hình thành do nhiều rối loạn chuyển hóa phức tạp, người bệnh không nên tự ý dùng thảo dược truyền miệng thay thế điều trị y khoa nhằm tránh nguy cơ biến chứng tắc nghẽn và tổn thương thận.
Nhộng ong đất là món ăn giàu đạm nhưng tiềm ẩn nhiều chất chuyển hóa tự nhiên gây dị ứng và ngộ độc. 4 nhóm đối tượng gồm người có cơ địa dị ứng, người bệnh gan, người bệnh thận và phụ nữ mang thai cần hết sức cẩn trọng hoặc kiêng dùng để tránh ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe.
Phan tả diệp giúp kích thích nhu động đại tràng đẩy lùi táo bón nhanh chóng, nhưng việc tự ý dùng quá 7 ngày tiềm ẩn rủi ro lệ thuộc thuốc, viêm niêm mạc ruột và tiêu chảy quá mức. Người bệnh chỉ nên xem thảo dược này là giải pháp tạm thời ngắn hạn và cần có hướng dẫn y tế.
Mẹo dùng ong đen ngâm muối hạt chữa nhiệt miệng là phương pháp truyền miệng hoàn toàn thiếu cơ sở khoa học. Việc chấm xác côn trùng hoang dã chứa nhiều vi sinh vật cùng dung dịch muối ưu trương nồng độ cao không giúp diệt khuẩn mà còn gây bỏng rát niêm mạc và tiềm ẩn nguy cơ tăng natri có hại cho sức khỏe.
Ong đen thường được dân gian truyền tai dùng ngâm rượu trị viêm họng, khản tiếng. Tuy nhiên, y học hiện đại chưa có bằng chứng lâm sàng hay thử nghiệm in vitro nào chứng minh tác dụng này. Nghiên cứu thực tế về loài ong này chủ yếu tập trung vào vai trò thụ phấn và hệ vi sinh vật.
Các nghiên cứu phòng thí nghiệm cho thấy ong đen chứa nguồn peptide kháng khuẩn tự nhiên giá trị, tiêu biểu là xylopin có khả năng đục lỗ màng vi sinh vật nhưng ít gây hại hồng cầu. Dù vậy, dữ liệu mới dừng ở mức phân tích sinh hóa và nọc loài ong này vẫn tiềm ẩn độc tính gây đau, người dân không nên tự ý ngâm rượu sử dụng.
Tinh dầu bạc hà thường được dùng để xoa dịu buồn nôn hay đau bụng, nhưng nhóm phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ cần đặc biệt cẩn trọng. Việc dùng liều cao đường uống trong thai kỳ tiềm ẩn nguy cơ kích thích kinh nguyệt, xuất huyết tử cung, trong khi hệ hô hấp nhạy cảm của trẻ đối mặt nguy cơ co thắt thanh quản.
Các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên quy mô nhỏ cho thấy chiết xuất xương rồng Nopal (*Opuntia ficus-indica*) hỗ trợ giảm đỉnh đường huyết cấp tính sau ăn và kích thích tiết insulin. Tuy nhiên, bằng chứng dài hạn chưa ghi nhận cải thiện HbA1c và sản phẩm này tuyệt đối không thay thế thuốc điều trị tiểu đường.
Bột xương rồng thường được quảng cáo như thần dược bẫy mỡ giúp ngăn hấp thu chất béo và giảm cân cấp tốc. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học cho thấy hiệu lực bài tiết mỡ qua phân của chất xơ xương rồng rất khiêm tốn và phân tích lâm sàng chỉ ra sản phẩm không mang lại hiệu quả giảm cân rõ rệt.
Uống tinh dầu bạc hà liều cao có thể gây ức chế enzym CYP3A4 tại gan và ruột, làm tăng nồng độ thuốc hạ huyết áp felodipine trong máu lên mức 140%. Người bệnh tim mạch cần thận trọng khi dùng viên nang tinh dầu bạc hà chung với thuốc kê đơn để tránh nguy cơ tụt huyết áp bất thường.
Nghiên cứu lâm sàng tại Nhật Bản cho thấy chiết xuất nấm khiêu vũ có khả năng kích hoạt rụng trứng ở phụ nữ buồng trứng đa nang, đặc biệt ở người kháng thuốc kích trứng. Dù hiệu quả chu kỳ thấp hơn clomiphene citrate, nấm khiêu vũ mở ra triển vọng như một liệu pháp hỗ trợ tiềm năng.
