Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.251 bài, trang 270 trên 1.463
Nước sắc rễ cây niệt gió sống tiềm ẩn nguy cơ gây độc tính nghiêm trọng trên gan và thận. Bằng chứng nghiên cứu trên động vật cho thấy dược liệu chưa qua chế biến làm đảo lộn trao đổi chất nội sinh, gây tổn hại trực tiếp ty thể tại gan và ống thận. Người dân tuyệt đối không nên tự ý đun sắc uống.
Ăn bún nưa thay cơm giúp làm chậm rỗng dạ dày và hạn chế tăng đường huyết sau ăn ở người đái tháo đường týp 2 nhờ chất xơ glucomannan. Dù vậy, đây chỉ là giải pháp dinh dưỡng bổ trợ, không thể chữa khỏi bệnh hay thay thế phác đồ điều trị y khoa.
Nước ép nhàu là thức uống phổ biến nhưng có thể tiềm ẩn rủi ro khi dùng chung với thuốc điều trị tim mạch, huyết áp và chống đông máu. Các hoạt chất trong quả nhàu có thể tác động đến men gan chuyển hóa thuốc, dẫn đến biến thiên nồng độ trị liệu hoặc gây nguy cơ tổn thương gan khi phối hợp điều trị.
Nhục thung dung là vị thảo dược quý giúp bổ thận và nhuận tràng, nhưng việc tự ý dùng chung với thuốc hạ huyết áp hoặc thuốc nhuận tràng tân dược có thể tiềm ẩn nguy cơ tương tác thuốc, gây tụt huyết áp quá mức hoặc rối loạn điện giải. Người bệnh cần tham vấn bác sĩ trước khi sử dụng.
Tự ý giã lá nhội đắp lên vết thương hở là việc làm sai lầm và nguy hiểm. Dù một số chiết xuất lá cây có hoạt tính hỗ trợ lành mô trong phòng thí nghiệm, đắp lá tươi trực tiếp đưa vi khuẩn, dị vật vào sâu vết rách, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng, hoại tử mô.
Nhiều lời đồn cho rằng nhục đậu khấu là bài thuốc tự nhiên giúp ngủ ngon, nhưng các bằng chứng lâm sàng trên người hiện nay vẫn rất hạn chế. Việc lạm dụng loại gia vị này liều cao thậm chí còn tiềm ẩn nhiều rủi ro ngộ độc thần kinh nguy hiểm cho sức khỏe.
Tin đồn vỏ núc nác có thể tiêu diệt tế bào ung thư là sai sự thật và chưa có cơ sở khoa học trên người. Dược liệu này chỉ mới thể hiện hoạt tính ức chế tế bào ác tính trong đĩa nuôi cấy phòng thí nghiệm và trên chuột, tuyệt đối không thể thay thế phác đồ điều trị y khoa.
Cây nàng nàng thường được dân gian truyền tai nhau dùng để rửa vết thương và chữa dứt bệnh da liễu. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay chỉ ghi nhận tiềm năng kháng khuẩn, hỗ trợ phục hồi tổn thương của chiết xuất này trên mô hình động vật, hoàn toàn không có bằng chứng chữa khỏi dứt điểm bệnh ngoài da ở người.
Cây nàng nàng (thuộc chi *Callicarpa*) và ngũ gia bì là hai loài thực vật hoàn toàn khác họ, khác biệt sâu sắc về đặc điểm giải phẫu và hoạt chất sinh học. Nhận biết đúng cấu tạo hình thái và tránh tự hái thảo mộc hoang dã giúp ngăn ngừa rủi ro ngộ độc do dùng nhầm cây thuốc.
Đắp nhện bích sao (nhện sống giã nát) trị đinh nhọt là mẹo dân gian truyền miệng nguy hiểm, hoàn toàn thiếu bằng chứng khoa học chứng minh hiệu quả. Hành vi tự ý đắp xác côn trùng lên tổn thương hở làm tăng vọt nguy cơ bội nhiễm vi khuẩn, hoại tử mô và nhiễm trùng máu đe dọa tính mạng.
Cây nhọc (*Polyalthia cerasoides*) chứa nhiều hoạt chất tự nhiên như clerodane diterpenoid và phytosterol với tiềm năng kháng viêm, chống oxy hóa. Tuy nhiên, các bằng chứng hiện có mới chỉ dừng lại ở thử nghiệm trong ống nghiệm và trên chuột, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả chữa bệnh trên người.
Nhân trần Bắc ghi nhận nhiều tiềm năng chống viêm, giảm mỡ gan và chống oxy hóa trong các mô hình thí nghiệm trên động vật và tế bào. Tuy nhiên, hoạt chất scoparone chưa có dữ liệu đối chiếu riêng biệt, đồng thời bằng chứng lâm sàng trên người vẫn còn thiếu hụt, người dùng không nên tùy tiện lạm dụng.
Lá cây nàng nàng chứa hoạt chất tự nhiên callicarpenal và intermedeol, được khoa học chứng minh có khả năng xua đuổi muỗi vằn, ve bét và kiến lửa với hiệu lực tương đương hóa chất DEET. Tuy nhiên, việc tự ý vò lá đắp lên da tiềm ẩn nguy cơ kích ứng và không duy trì được hiệu quả bảo vệ lâu dài.
Rễ Nhó đông cùng các cây thuộc chi *Morinda* thường được truyền tai như vị thuốc quý giải độc, nhưng bằng chứng khoa học cho thấy chúng tiềm ẩn độc tính sinh sản và gan thận. Phụ nữ mang thai, người bệnh gan, suy thận nặng và người đang uống thuốc Tây tuyệt đối không tự ý sử dụng.
Nhiều người có thói quen giã lá nàng nàng to đắp lên vết thương để cầm máu, nhưng đây là hành động nguy hiểm. Dù chiết xuất khoa học từ thảo mộc này cho thấy khả năng cầm máu và làm lành da vượt trội, việc đắp lá tươi trực tiếp lại tiềm ẩn rủi ro nhiễm khuẩn nặng và hoại tử mô.
Uống nước hoặc rượu nhàu nước kéo dài để trị đau lưng là sai lầm nguy hiểm. Chưa có bằng chứng khoa học chứng minh nhàu chữa khỏi đau lưng, trong khi nghiên cứu thực nghiệm cảnh báo dịch chiết quả nhàu liều cao dài ngày gây hoại tử tế bào gan, tăng men gan và suy giảm sức khỏe nghiêm trọng.
Nhiều người truyền tai nhau cách dùng lá nhội chữa trùng roi âm đạo, song các tài liệu y học thực nghiệm hiện nay chưa ghi nhận bằng chứng về hiệu quả hay độ an toàn của dược liệu này trên người bệnh. Việc tự ý áp dụng có thể gây kích ứng niêm mạc và bỏ lỡ giai đoạn điều trị chuẩn xác.
Lời đồn nàng nàng lá to giúp hạ đường huyết là không có căn cứ. Bằng chứng thực nghiệm hạ đường huyết trên chuột chỉ mới ghi nhận ở loài cùng chi (*Callicarpa arborea*), chưa từng có nghiên cứu lâm sàng trên người với nàng nàng lá to (*Callicarpa macrophylla*).
Các nghiên cứu khoa học cho thấy một số hợp chất chiết xuất từ cây nhọc có thể gây độc tế bào ung thư trong ống nghiệm. Tuy nhiên, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả trên người; người bệnh tuyệt đối không dùng cây nhọc thay thế phác đồ điều trị y khoa.
Phụ nữ mang thai không nên dùng nho núi do hoàn toàn thiếu dữ liệu khoa học về tính an toàn và độc tính trên thai nhi. Các nghiên cứu tiền lâm sàng và lâm sàng cảnh báo nhiều loại thảo dược có thể gây co bóp tử cung, dị tật bẩm sinh và sảy thai, vì vậy thai phụ cần tránh dùng để phòng ngừa rủi ro.
