Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.161 bài, trang 297 trên 1.459
Mỡ hươu chứa hàm lượng chất béo bão hòa cao từ động vật nhai lại, có thể làm tăng chỉ số LDL-cholesterol và tích tụ mỡ nếu lạm dụng. Dù các phân tích dịch tễ cho thấy chất béo bão hòa không trực tiếp làm tăng nguy cơ tim mạch, việc ăn thường xuyên loại mỡ này vẫn cần thận trọng, đặc biệt ở người có bệnh nền chuyển hóa.
Cây một lá được lưu truyền trong dân gian như bài thuốc trị ho, viêm phổi hữu hiệu. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay mới dừng lại ở mức thử nghiệm trên tế bào và động vật, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người để chứng minh khả năng chữa khỏi viêm phổi.
Các nghiên cứu khoa học ghi nhận chiết xuất cây mức lông có hoạt tính chống oxy hóa và giúp giảm men gan trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, toàn bộ bằng chứng mới chỉ dừng lại ở thử nghiệm tế bào và mô hình động vật gặm nhấm, chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người để khẳng định hiệu quả điều trị.
Phối hợp mộc qua hoặc các thảo dược Đông y với thuốc chống đông máu như warfarin hay thuốc chống kết tập tiểu cầu tiềm ẩn nguy cơ tương tác bất lợi. Hiện tượng cộng hưởng tác dụng có thể làm tăng nguy cơ xuất huyết nguy hiểm, đòi hỏi người bệnh phải hết sức cẩn trọng và tham khảo ý kiến bác sĩ.
Hiện chưa có bằng chứng khoa học nào chứng minh mỡ hươu an toàn hay ổn định để chiên rán ở nhiệt độ cao. Việc thiếu hụt dữ liệu về điểm bốc khói khiến mỡ hươu tiềm ẩn nguy cơ oxy hóa nhiệt và phân hủy độc chất khi đun nấu. Người nội trợ không nên dùng mỡ hươu để chiên ngập dầu.
Nấm tuyết (mộc nhĩ trắng) là món ăn thanh mát giàu dinh dưỡng, nhưng người có hệ tiêu hóa kém, đang tiêu chảy, cơ địa dị ứng nấm hoặc đang dùng thuốc hạ đường huyết cần thận trọng. Dùng liều cao có thể gây đầy bụng hoặc tương tác thuốc.
Các nghiên cứu thực nghiệm trên động vật cho thấy nước sắc của một số loài Thông thảo, Mộc thông có tác dụng giảm phù nề và lợi tiểu. Tuy nhiên, dữ liệu trên loài *Iodes vitiginea* còn hạn chế và người dùng cần đặc biệt cảnh giác trước nguy cơ nhầm lẫn với các loài chứa độc tố gây tổn thương thận.
Cây một lá và sâm bố chính có bản chất sinh học hoàn toàn khác nhau khi dùng trị ho. Cây một lá chứa flavonoid và polysaccharide giúp chống viêm nội mô mạch máu và điều hòa miễn dịch tế bào, trong khi việc dùng sai thể bệnh có thể làm cơn ho trầm trọng hơn.
Cây mức lông được dân gian đồn thổi có khả năng trị đái tháo đường, nhưng các bằng chứng khoa học hiện nay mới chỉ ghi nhận tác dụng hạ glucose trên chuột thí nghiệm. Người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng thảo mộc này để thay thế thuốc điều trị, tránh nguy cơ biến chứng nguy hiểm.
Uống một dược liều cao có thể gây rủi ro tim mạch gián tiếp thông qua việc ức chế enzym gan CYP2D và làm biến đổi dược động học của các thuốc có khoảng điều trị hẹp. Nghiên cứu trên động vật cảnh báo nguy cơ ngộ độc thuốc và rối loạn nhịp khi tự ý dùng quá liều.
Tinh dầu một dược được nhiều người ưa chuộng để xoa bóp và làm đẹp, nhưng thoa trực tiếp lên da tiềm ẩn nguy cơ cao gây viêm da tiếp xúc dị ứng. Người dùng cần luôn pha loãng ở nồng độ thấp, thử kích ứng trước khi bôi và đặc biệt thận trọng nếu có cơ địa viêm da.
Mỡ hươu sở hữu tỷ lệ axit béo bão hòa rất cao (hơn 66%), vượt trội hơn so với mỡ bò và mỡ lợn, mang lại độ rắn chắc đặc trưng. Dù chứa lượng axit béo không bão hòa đa và tỷ lệ n-6:n-3 đáng chú ý, người tiêu dùng cần sử dụng chừng mực do lượng chất béo no chiếm ưu thế.
Tuyên bố mỡ trăn có thể triệt lông vĩnh viễn hoàn toàn là lời đồn thiếu căn cứ sinh học. Nang lông người nằm sâu dưới da với cơ chế tăng trưởng phức tạp, không thể bị triệt tiêu bằng các loại mỡ bôi ngoài. Tự ý dùng mỡ trăn sau cạo wax còn tiềm ẩn nguy cơ bít tắc và viêm nhiễm da.
Mộc qua chứa nhiều polyphenol có tiềm năng hỗ trợ chuyển hóa trên động vật, nhưng chưa có bằng chứng khẳng định khả năng chữa đái tháo đường ở người. Việc ăn mứt mộc qua chế biến sẵn chứa nhiều đường có thể làm tăng vọt đường huyết, gây nguy hiểm cho người bệnh.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng ghi nhận peptide MCoTI và dịch chiết hạt gấc có khả năng ức chế một số dòng tế bào ung thư trong ống nghiệm và trên mô hình chuột. Tuy nhiên, hoạt chất này hiện hoàn toàn chưa có ứng dụng lâm sàng trị ung thư trên người.
Viêm đại tràng co thắt (hội chứng ruột kích thích) là rối loạn chức năng liên quan mật thiết đến trục não - ruột, không phải bệnh nhiễm trùng. Do đó, người bệnh không nên tự ý uống mộc hoa trắng vì dược liệu này chỉ có tác dụng kháng khuẩn, diệt ký sinh trùng và hỗ trợ viêm đại tràng thực thể, hoàn toàn không giải quyết được căn nguyên co thắt.
Quan niệm ăn chè nấm tuyết để bổ sung collagen trực tiếp là hoàn toàn sai lầm. Nấm tuyết không chứa collagen động vật mà độ nhớt sánh đến từ chuỗi đường polysaccharide phức tạp. Tuy nhiên, hoạt chất này sở hữu khả năng giữ ẩm cao và chống oxy hóa, hỗ trợ bảo vệ collagen nội sinh gián tiếp.
Chiết xuất nhựa dầu cây một dược (chế phẩm Mirazid) đã được các thử nghiệm lâm sàng chứng minh có hiệu quả diệt sán lá gan đạt tỷ lệ từ 88,2% đến 94,1% sau liệu trình 6 ngày. Hoạt chất giúp tiêu biến trứng ký sinh trùng và cải thiện men gan nhưng cần dùng dạng chiết xuất chuẩn hóa dưới chỉ định y khoa.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng trên chuột cho thấy chiết xuất mộc qua Kavkaz có khả năng giảm tiết axit, hạ men pepsin và giảm diện tích ổ loét dạ dày. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, do đó người bệnh tuyệt đối không dùng mộc qua thay thế phác đồ điều trị y khoa.
Chiết xuất xanthone từ rễ và thân mỏ quạ cho thấy khả năng ức chế mạnh các cytokine gây viêm và điều hòa đại thực bào trong thử nghiệm tế bào. Tuy nhiên, giới y khoa chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào trên người, vì vậy người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng thay thế thuốc trị viêm.
