Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.216 bài, trang 296 trên 1.461
Mộc hương chứa các hoạt chất nhóm sesquiterpene lactone có thể gây viêm da tiếp xúc dị ứng và quá mẫn toàn thân. Những người có cơ địa dị ứng với thực vật họ Cúc, người có tiền sử chàm da tái phát theo mùa hoặc từng dương tính với thử nghiệm áp da cần thận trọng và tránh dùng dược liệu này.
Indirubin chiết xuất từ cây nghể chàm cho thấy khả năng ức chế mạnh các cytokine gây viêm và chuỗi tín hiệu nội bào trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, hoạt chất này có sinh khả dụng thấp trên cơ thể và phần lớn bằng chứng mới chỉ dừng lại ở thử nghiệm tế bào và động vật.
Thanh đại chiết xuất từ cây nghể chàm có khả năng hỗ trợ làm thuyên giảm viêm loét đại tràng nhờ tác dụng chống viêm và bảo vệ niêm mạc ruột. Tuy nhiên, việc tự ý uống thảo dược này tiềm ẩn rủi ro nghiêm trọng như tăng áp lực động mạch phổi, viêm đại tràng thiếu máu cục bộ và tỷ lệ tái phát cao sau ngừng thuốc.
Nhiều người tin dùng nghệ trắng để thải độc gan, song các bằng chứng khoa học hiện nay cho thấy tác dụng này bị phóng đại. Hoạt tính bảo vệ tế bào gan của nghệ trắng mới chỉ ghi nhận trong ống nghiệm và mô hình động vật, hoàn toàn thiếu vắng các thử nghiệm lâm sàng kiểm chứng hiệu quả trên cơ thể người.
Cây nghể trắng được dân gian dùng để giảm đau và kháng viêm, song các bằng chứng khoa học hiện nay mới chỉ ghi nhận tác động ức chế enzyme và tế bào ở mức tiền lâm sàng. Hiện chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào trên người chứng minh hiệu quả và độ an toàn của loài cây này.
Nhiều người dùng nam việt quất để ngừa viêm tiết niệu nhưng không thấy hiệu quả do chọn sai hàm lượng hoạt chất. Các bằng chứng tổng hợp lâm sàng cho thấy cơ thể cần nạp tối thiểu 36mg Proanthocyanidins (PACs) mỗi ngày từ dịch chiết chuẩn hóa mới đủ để tạo tác động bảo vệ bàng quang rõ rệt.
Người bệnh đái tháo đường vẫn có thể ăn na nhưng cần kiểm soát lượng vừa phải và đúng thời điểm. Mặc dù các nghiên cứu trên động vật cho thấy chiết xuất lá na có tiềm năng hỗ trợ chuyển hóa đường, phần thịt quả chín lại chứa lượng carbohydrate tự nhiên đáng kể, dễ làm tăng đường huyết nếu ăn quá nhiều.
Nghệ là gia vị quen thuộc nhưng có thể gây nguy cơ xuất huyết nguy hiểm khi dùng chung với thuốc chống đông warfarin hoặc aspirin. Hoạt chất trong nghệ có tiềm năng khuếch đại tác dụng của thuốc và can thiệp vào enzym chuyển hóa, khiến người bệnh dễ bị bầm tím, chảy máu tiêu hóa hoặc các biến chứng khó cầm.
Nga truật (nghệ đen) được truyền miệng với nhiều công dụng, nhưng đặc tính phá huyết trục ứ mạnh khiến vị thuốc này chống chỉ định cho phụ nữ mang thai, người huyết áp thấp, bệnh nhân rối loạn đông máu sắp phẫu thuật và người ung thư tự ý bỏ phác đồ.
Nhiều người tin rằng uống rượu na rừng giúp giải độc gan, bổ thận và trị bách bệnh. Tuy nhiên, khoa học khẳng định đây là quan niệm sai lầm; nồng độ cồn độc hại trong rượu sẽ phá hủy tế bào gan nhanh chóng, lấn át hoàn toàn bất kỳ hoạt chất tiềm năng nào từ thảo dược.
Dầu hạt mẫu đơn tử ban là nguồn chất béo thực vật dồi dào axit alpha-linolenic (ALA). Tuy nhiên, cơ thể người chuyển đổi ALA sang EPA và DHA rất hạn chế, do đó loại dầu thực vật này không thể thay thế trực tiếp dầu cá giàu EPA và DHA tự nhiên.
Vỏ cây hoa mỹ nhân thường được truyền miệng là bài thuốc hạ đường huyết, mỡ máu. Tuy nhiên, giới chuyên môn cảnh báo chưa có dữ liệu chứng minh an toàn trên người. Việc tự ý sắc uống chiết xuất vỏ cây liều cao có thể gây tổn thương gan, thận và ngộ độc nghiêm trọng.
Nghệ trắng (*Curcuma aromatica*) thể hiện hoạt tính kháng viêm trong thử nghiệm tế bào, nhưng các nghiên cứu trên mô hình động vật cho thấy loài nghệ này không làm giảm sưng phù do viêm khớp. Hiện chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh nghệ trắng có thể chữa viêm khớp trên người.
Các nghiên cứu in vitro cho thấy hoạt chất lignan từ rễ, lá, thân và quả na rừng giúp bảo vệ tế bào gan HepG2 trước độc tính của paracetamol và H2O2, đồng thời ức chế peroxy hóa lipid trong dịch nghiền gan chuột. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng thử nghiệm lâm sàng trên người; người dân không nên tự ý dùng rượu ngâm na rừng để trị bệnh gan.
Uống bột nghệ đen hằng ngày không có chỉ định y khoa tiềm ẩn nguy cơ kích ứng niêm mạc dạ dày và quá liều tinh dầu. Hoạt chất sesquiterpenoid trong nghệ đen có hoạt tính mạnh, người bệnh viêm loét đường tiêu hóa và phụ nữ mang thai cần thận trọng để tránh các rủi ro độc tính khó lường.
Nghể chàm là thảo dược thường dùng trong viêm loét đại tràng và vảy nến, nhưng tự ý uống có thể gây tổn thương nội tạng. Bệnh nhân có bệnh gan, người mắc bệnh lý tim mạch hay mạch máu phổi, cùng phụ nữ mang thai là những nhóm cần tránh dùng đường uống thảo dược này để phòng ngừa nguy cơ nhiễm độc và biến chứng nguy hiểm.
Mức lông (thường chỉ các loài thuộc chi *Wrightia*) và mức hoa trắng (*Holarrhena pubescens* hay *H. antidysenterica*) thường bị nhầm lẫn trên thị trường dược liệu. Sự nhầm lẫn này gây nguy hiểm lớn vì mức lông thiếu các đặc tính chữa lỵ, rối loạn tiêu hóa đặc hiệu của mức hoa trắng thật.
Nghể bông, nghể răm và rau răm cùng thuộc chi *Polygonum* với hình thái khá tương đồng nhưng công dụng hoàn toàn khác biệt. Trong khi rau răm dùng làm thực phẩm, nghể răm dại chủ yếu là cây thuốc dân gian chứa hoạt tính kháng viêm nhưng mang độc tính nhẹ, không thể sử dụng tùy tiện thay thế rau ăn hàng ngày.
Na rừng là dược liệu dân gian quen thuộc nhưng hiện chưa có nghiên cứu trực tiếp về tác động của nó lên enzym cytochrome P450. Khoảng 75% thuốc tây được chuyển hóa qua hệ enzym này, do đó việc tự ý dùng na rừng chung với thuốc điều trị tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc hoặc làm giảm hiệu quả chữa bệnh.
Chiết xuất indirubin từ cây nghể chàm bôi ngoài da ở nồng độ chuẩn hóa 200 microgram/gam đã được chứng minh lâm sàng giúp giảm gần 70% điểm số mảng bám vảy nến sau 8 tuần. Tuy nhiên, người bệnh không nên tự ý dùng thảo dược thô vì nồng độ không đồng đều và tiềm ẩn nguy cơ nhiễm khuẩn da.
