Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.461 bài, trang 336 trên 1.474
Nước mía là thức uống giải khát phổ biến chứa nhiều khoáng chất và chất chống oxy hóa, nhưng các khâu chế biến vỉa hè tiềm ẩn nguy cơ nhiễm khuẩn E. coli, vi khuẩn kháng thuốc và virus gây bệnh đường ruột do nguồn nước ngâm rửa không đảm bảo.
Mè đất nhám được dân gian dùng để hạ sốt, kháng viêm, nhưng khoa học hiện mới chỉ ghi nhận hoạt tính ức chế prostaglandin và giảm viêm trên mô hình động vật và tế bào. Thảo dược này chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, vì vậy không thể thay thế phác đồ điều trị chuẩn của bác sĩ.
Thịt quả mãng cầu xiêm giàu dinh dưỡng, thích hợp làm món ăn tráng miệng giải nhiệt, trong khi nước sắc lá chứa nồng độ hoạt chất sinh học đậm đặc hơn rất nhiều. Các bằng chứng khoa học cho thấy lá mãng cầu có hoạt tính chống oxy hóa mạnh nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ độc tính tế bào thần kinh nếu lạm dụng.
Nhiều người truyền tai nhau mẹo uống nước mè đất nhám trị dứt điểm tiểu đường. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học hiện nay chỉ ghi nhận tiềm năng ức chế enzyme phân giải đường và chống oxy hóa trong phòng thí nghiệm; chưa có bằng chứng thử nghiệm trên người. Người bệnh tự ý bỏ thuốc điều trị sẽ đối mặt với rủi ro biến chứng nguy hiểm.
Nhiều người rỉ tai nhau rằng ăn thịt mèo có thể bồi bổ cơ thể, trị dứt điểm đau nhức xương khớp và hen suyễn. Tuy nhiên, y học hiện đại khẳng định đây hoàn toàn là lời đồn thiếu cơ sở khoa học, đồng thời cảnh báo nguy cơ tiềm ẩn từ ký sinh trùng, vi khuẩn và các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm.
Nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy các loài thuộc chi mè đất (Leucas) có khả năng ức chế enzyme phân giải tinh bột, tăng tiêu thụ glucose ở tế bào và hạ đường huyết trên chuột đái tháo đường. Tuy nhiên, toàn bộ dữ liệu hiện dừng ở mức phòng thí nghiệm, chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người.
Các nghiên cứu độc học thực nghiệm xác nhận thảo dược mã đâu linh chứa axit aristolochic gây tổn thương nặng nề cho cả gan và thận. Độc chất này làm hoại tử tế bào, xáo trộn chuyển hóa, gắn kết biến đổi vật chất di truyền và làm tăng nguy cơ suy thận mạn tính cùng ung thư đường tiết niệu.
Bà bầu không nên uống nước mã đề, đặc biệt chống chỉ định trong giai đoạn thai kỳ sớm do các hoạt chất có nguy cơ gây kích thích cơ trơn tử cung. Việc tùy tiện sử dụng các loại thảo mộc giải nhiệt truyền miệng có thể dẫn đến cơn co bất thường, đe dọa trực tiếp đến sự an toàn của thai nhi.
Hạt mè tré là gia vị khử tanh quen thuộc nhờ chứa lượng tinh dầu dồi dào, nhưng lạm dụng có thể gây đắng chát và kích ứng tiêu hóa. Để sử dụng an toàn, người nội trợ chỉ nên dùng lượng vừa phải, ướp đúng lúc và đậy kín vung để kiểm soát tinh dầu bay hơi.
Nhiều mẹ bầu truyền tai nhau dùng mè đất trị cảm ho thay thuốc tây. Tuy nhiên, y học hiện đại cảnh báo loài thảo mộc này hoàn toàn thiếu dữ liệu an toàn trên thai kỳ, trong khi một số cây cùng chi có đặc tính kích thích co bóp tử cung nguy hiểm.
Nhiều người có thói quen kết hợp thảo dược như mè đất rìa với thuốc hạ áp, hạ đường huyết mà không biết nguy cơ tương tác bất lợi. Dù chưa có thử nghiệm lâm sàng riêng trên chi Leucas, các bằng chứng khoa học cho thấy hoạt chất thực vật có thể can thiệp vào enzym gan, gây dao động nồng độ thuốc.
Cây mè đất nhám chứa một số hoạt chất kháng khuẩn trong ống nghiệm, nhưng chưa có bằng chứng khoa học chứng minh hiệu quả trị nấm hay làm lành vết thương trên người. Đắp lá tươi tiềm ẩn nguy cơ bội nhiễm nguy hiểm.
Quan niệm uống nước sắc muồng hôi giúp thải độc và làm mát gan là hoàn toàn sai lầm. Y học hiện đại chứng minh các hợp chất anthraquinone trong loài thảo dược này không thể giải độc mà còn gây gánh nặng chuyển hóa lớn, tiềm ẩn nguy cơ phá hủy tế bào gan và gây tổn thương thận nghiêm trọng.
Muồng trâu là thảo dược nhuận tràng hiệu quả nhờ kích thích nhu động ruột sau 9 đến 12 giờ, nhưng không thể dùng tùy tiện. Việc sắc uống chỉ nên duy trì ở lượng vừa phải trong thời gian ngắn; lạm dụng liều cao dễ gây đau quặn bụng, tiêu chảy dữ dội và tổn thương niêm mạc biểu mô.
Phụ nữ mang thai không nên dùng mã tiên thảo (*Verbena officinalis*). Nghiên cứu khoa học cho thấy chiết xuất từ thảo mộc này có nguy cơ gây độc tính phôi thai, kích thích co bóp tử cung dẫn đến sảy thai, cản trở sự phát triển xương sọ và làm tăng tỷ lệ tiêu thai trước và sau làm tổ.
Axit aristolochic trong cây Mã Đâu Linh là chất sinh ung thư nhóm 1, được khoa học chứng minh tạo đột biến trực tiếp lên DNA với tần suất cao bất thường. Độc chất tự nhiên này làm tổn thương cấu trúc gen, trực tiếp gây ung thư biểu mô đường tiết niệu trên cùng nhiều bệnh lý ác tính khác.
Mãng cầu xiêm thường được đồn đoán giúp hạ axit uric và trị bệnh gout, song bằng chứng khoa học hiện chỉ dừng lại ở mô hình động vật. Dù dịch chiết có khả năng ức chế enzym xanthine oxidase trên chuột, người bệnh chưa thể dùng thảo dược này thay thế thuốc điều trị theo chỉ định y khoa.
Cây mè lai chứa lượng mủ có tính ăn mòn và gây kích ứng cực mạnh đối với da và niêm mạc. Khi chặt tỉa hoặc phát quang loại cây này, người dân cần trang bị kính bảo hộ, găng tay chống thấm và quần áo dài để ngăn mủ dính vào mắt gây tổn thương giác mạc hoặc làm da phồng rộp.
Nhiều người có thói quen hái hoặc mua lá mán đỉa sắc nước uống hằng ngày để thanh nhiệt, giải độc. Tuy nhiên, việc tự ý dùng dài ngày với liều lượng không kiểm soát tiềm ẩn rủi ro tích tụ các hợp chất tự nhiên như tannin và saponin, gây quá tải chuyển hóa và tổn thương gan thận.
Hạt mè lai chứa độc tố nguy hiểm gồm phorbol ester và toxalbumin, gây nguy cơ ngộ độc cấp tính nghiêm trọng. Khi ăn phải, người bệnh đối mặt với tình trạng viêm dạ dày ruột cấp, đau bụng dữ dội, nôn mửa, tiêu chảy, thậm chí tổn thương đa cơ quan, tuyệt đối không được sử dụng làm thực phẩm.
