Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.491 bài, trang 353 trên 1.475
Đọt lá lộc vừng non từ lâu được dùng làm rau ghém gỏi cá nhờ vị chát giúp chống ngấy và ấm bụng. Tuy nhiên, lượng tanin tự nhiên trong lá vừa có tác dụng làm săn se niêm mạc ruột, vừa có thể gây cồn cào dạ dày và cản trở tiêu hóa nếu ăn quá mức.
Nhiều người mách nhau dùng cây lục lạc trắng chữa đau nhức xương khớp, nhưng y học hiện nay chưa có thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh hiệu quả này ở người. Dữ liệu khoa học về lục lạc trắng mới chỉ dừng lại ở đặc tính di truyền và thành phần dầu hạt, người bệnh không nên bỏ thuốc điều trị để dùng thảo mộc truyền miệng.
Lục lạc trắng là thảo mộc cổ truyền được ghi nhận có đặc tính kháng viêm và giảm ho trong các nghiên cứu thực nghiệm sơ bộ. Tuy nhiên, y học hiện đại vẫn thiếu hoàn toàn các thử nghiệm lâm sàng trên người để chứng minh hiệu quả và độ an toàn của loài cây này khi trị ho.
Cây lục lặc lá dài có chứa hoạt chất kháng viêm cropalliflavone C trong thử nghiệm ống nghiệm phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, hiệu quả này chưa từng được chứng minh trên cơ thể người, trong khi cây chứa các hợp chất có thể mang độc tính cao. Người dân không nên tự ý dùng điều trị viêm khớp.
Cây lục lạc ba lá (chi *Crotalaria*) chứa độc tố pyrrolizidine alkaloid, điển hình là monocrotaline. Khi đi vào cơ thể, chất này bị enzym gan chuyển hóa thành các gốc alkyl hóa gây ức chế ty thể, hoại tử tế bào và làm tắc tĩnh mạch gan dẫn tới xơ gan, suy gan nguy hiểm.
Dù chứa tới 76% chất béo và mật độ calo cao, hạt macca không hề gây tăng cân hay tích tụ mỡ bụng nếu tiêu thụ hợp lý. Nghiên cứu khoa học cho thấy khẩu phần khoảng 30g mỗi ngày cung cấp nguồn chất béo không bão hòa đơn dồi dào, giúp tăng cảm giác no và hỗ trợ tim mạch hiệu quả.
Monocrotaline trong cây lục lạc không cuống là một độc chất tự nhiên thuộc nhóm pyrrolizidine alkaloid. Khi vào cơ thể, chất này chuyển hóa thành hợp chất alkyl hóa gây tổn thương ty thể, biến đổi protein, có nguy cơ làm tắc hẹp mạch máu phổi, tổn thương tế bào gan và gây xơ hóa phổi trên mô hình động vật.
Nghiên cứu độc học cho thấy pyrrolizidine alkaloid trong lục lạc không cuống có thể xuyên qua nhau thai, bị gan thai nhi chuyển hóa thành pyrrole độc gây hoại tử gan, tổn thương phổi và chậm phát triển bào thai. Do đó, phụ nữ mang thai tuyệt đối không nên dùng loại thảo dược này.
Dầu lộc đề xanh chứa hàm lượng cao methyl salicylate, một hoạt chất thuộc nhóm salicylate có liên quan mật thiết tới hội chứng Reye gây tổn thương não và gan cấp tính ở trẻ nhỏ. Trẻ em dưới 19 tuổi và phụ nữ mang thai không nên tự ý sử dụng loại tinh dầu này để tránh các rủi ro nguy hiểm.
Lục phàn (sắt(II) sulfat) thường được dân gian dùng bôi ngoài da để sát trùng và làm se tổn thương. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học cho thấy muối sắt không giúp giảm tần suất kích ứng da thực tế, trong khi tính acid của nó lại tiềm ẩn nguy cơ cao gây viêm da tiếp xúc kích ứng.
Lục phàn là khoáng chất tự nhiên chứa sắt sunfat, thành phần từng được ứng dụng trị thiếu máu. Dù hoạt chất sắt sunfat có hiệu quả cải thiện chỉ số huyết học rõ rệt, dạng khoáng thô tiềm ẩn nhiều rủi ro tạp chất, khiến các chế phẩm sắt chuẩn y tế trở thành lựa chọn an toàn vượt trội.
Lục phàn (melanterite) tự nhiên hình thành từ dòng thải mỏ axit, tiềm ẩn hàm lượng sắt quá mức cùng tạp chất asen và kim loại nặng cực độc. Tự ý dùng khoáng vật thô này dễ dẫn đến ngộ độc cấp tính, phá hủy gan, tim mạch và gây thoái hóa thần kinh không thể phục hồi.
Hạt lục lạc hoa vàng chứa độc chất pyrrolizidine alkaloid nồng độ cao, có khả năng kích hoạt quá trình phá hủy tế bào gan và làm tắc nghẽn mạch máu gan nghiêm trọng. Người dân tuyệt đối không tự ý sắc uống hạt hoặc các bộ phận của cây để tránh nguy cơ ngộ độc cấp và tổn thương gan mạn tính.
Dầu lộc đề xanh chứa hoạt chất chính methyl salicylate, thường có mặt trong các loại kem bôi giảm đau nhức xương khớp. Tuy nhiên, nếu dùng nồng độ quá cao hoặc bôi trên diện rộng kéo dài, hoạt chất này có thể hấp thu vào máu gây ngộ độc hoặc kích ứng da nghiêm trọng.
Nhung hươu là dược liệu đại bổ nhưng không phù hợp cho người tăng huyết áp, bệnh tim mạch, suy gan thận nặng hoặc đang sốt nhiễm trùng. Hoạt tính sinh học mạnh từ lộc nhung tác động trực tiếp lên hệ miễn dịch, chuyển hóa và dòng máu, dễ dẫn tới nguy cơ biến chứng nếu dùng sai đối tượng.
Lồng đèn Nam Mỹ (Physalis peruviana) và thù lù dại (Physalis angulata) cùng thuộc chi Physalis nhưng khác biệt rõ rệt về nguồn gốc, cấu tạo di truyền, thành phần hóa thực vật và mục đích ứng dụng. Quả lồng đèn Nam Mỹ mọng ngọt, giàu vitamin C và carotenoid, trong khi thù lù dại thiên về dược liệu nhờ hàm lượng polyphenol và các hoạt chất đặc hữu.
Nghiên cứu khoa học cho thấy thịt lợn rừng thực sự có chất béo lành mạnh hơn lợn nhà nhờ hàm lượng axit béo không bão hòa đa cao hơn, chất béo bão hòa thấp hơn và tỷ lệ omega-6/omega-3 cân bằng hơn. Nguồn thịt hoang dã này giúp giảm các chỉ số gây xơ vữa mạch máu, nhưng cần chế biến đúng cách.
Lục lạc trắng (*Crotalaria albida*) và lục lạc ba lá (*Crotalaria pallida*) cùng thuộc chi Đậu Crotalaria nhưng khác biệt rõ về hình thái lá, thành phần hoạt chất và độc tính. Cả hai loài đều tích tụ pyrrolizidine alkaloid nguy hiểm, có thể gây tổn thương gan nặng và tổn hại DNA, tuyệt đối không nên tự ý thu hái làm thuốc.
Nấu chín hay đun sôi hoàn toàn không thể hủy được độc tố pyrrolizidine alkaloids trong cây lục lạc ba lá dài. Đây là hợp chất cực kỳ bền nhiệt, có khả năng hòa tan vào nước và tàn phá tế bào gan vĩnh viễn, dẫn đến suy gan nguy hiểm ngay cả khi đã chế biến kỹ.
Nhiều người truyền tai nhau dùng cây lục lạc trắng để chữa bệnh, song các nghiên cứu khoa học cảnh báo chi thực vật này chứa lượng lớn pyrrolizidine alkaloid. Đây là độc chất tự nhiên có khả năng tàn phá tế bào gan, gây ngộ độc cấp tính và tổn thương mạn tính không thể phục hồi.
