Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.511 bài, trang 382 trên 1.476
Nhiều người truyền tai nhau uống mật kỳ đà để bồi bổ sức khỏe và chữa hen suyễn, nhưng y học cảnh báo đây là thói quen nguy hiểm. Dịch mật chứa các thành phần có thể gây độc trực tiếp cho ống thận, dẫn đến suy thận cấp và tổn thương niêm mạc ruột nghiêm trọng.
Lan hoa sâm được đồn thổi có khả năng chữa khỏi đái tháo đường, nhưng nghiên cứu khoa học cho thấy tác dụng ức chế enzyme tiêu hóa đường mới chỉ ghi nhận trong phòng thí nghiệm. Loại cây này chưa từng được kiểm chứng lâm sàng trên người và không thể thay thế phác đồ điều trị y khoa.
Ké hoa vàng (*Sida rhombifolia*) và ké đầu ngựa (*Xanthium strumarium*) là hai loài thực vật hoàn toàn khác biệt về họ thực vật, đặc điểm nhận dạng và độc tính. Nhầm lẫn giữa hai cây thuốc này tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc nghiêm trọng, đặc biệt là tổn thương gan cấp tính do độc tố carboxyatractyloside có trong ké đầu ngựa.
Tác dụng kháng viêm của ké hoa đào (*Urena lobata*) là có cơ sở khi các hợp chất lignan glycoside của cây ức chế chất trung gian gây viêm trên tế bào thực nghiệm. Tuy nhiên, nhận định cây có thể thay thế thuốc điều trị là phóng đại, bởi bằng chứng mới dừng ở ống nghiệm và chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người.
Hạt lai được nhiều người truyền tai như liệu pháp giảm cân tự nhiên, nhưng khoa học đã ghi nhận nguy cơ ngộ độc cấp tính và đe dọa nhịp tim. Trẻ em, người bệnh tim mạch, phụ nữ mang thai và người bệnh thận là bốn nhóm cần tránh xa loại hạt này để bảo vệ tính mạng.
Nhiều người tiêu dùng tìm mua đường la hán đóng gói nhằm kiểm soát đường huyết và cân nặng, nhưng thực chất thành phần chính của đa số sản phẩm này là erythritol. Hàng loạt nghiên cứu y khoa gần đây cảnh báo nồng độ cao phụ gia này làm tăng phản ứng tiểu cầu, hình thành huyết khối và liên quan mật thiết tới nguy cơ đột quỵ, nhồi máu cơ tim.
Chưa có nghiên cứu riêng về hàm lượng purin trong thịt kỳ nhông khổng lồ, nhưng dữ liệu trên các loại thịt động vật cảnh báo nguy cơ tăng acid uric máu. Bốn nhóm gồm người bệnh gút, người suy thận, người dị ứng đạm lạ và phụ nữ mang thai cần thận trọng, tránh tiêu thụ món ăn chưa rõ độ an toàn này.
Hạt kê là loại ngũ cốc lành mạnh mà người bệnh gút có thể đưa vào thực đơn với lượng vừa phải. Dù chưa có con số purin phân tích riêng biệt cho hạt kê, dữ liệu khoa học cho thấy các loại ngũ cốc và hạt thực vật chỉ chứa lượng purin thấp đến trung bình, an toàn hơn nhiều so với đạm động vật.
Chiết xuất Labisia pumila (Kacip Fatimah) cho thấy tiềm năng kích hoạt thụ thể PPAR-gamma và tăng hấp thu glucose trên tế bào và mô hình chuột mắc PCOS. Dù vậy, hiện vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên phụ nữ tiền mãn kinh hay bệnh nhân nữ để khẳng định công dụng điều trị đề kháng insulin.
Thịt kỳ đà và động vật hoang dã tiềm ẩn nhiều giun sán, vi khuẩn nguy hiểm nếu chế biến sơ sài. Để diệt sạch mầm bệnh, thịt cần được nấu chín kỹ đến nhiệt độ tâm từ 70°C đến 74°C và duy trì mức nhiệt này từ 15-30 phút, tuyệt đối không ăn tái.
Kê náp và atiso đỏ thuộc cùng chi Hibiscus nhưng có giá trị dinh dưỡng rất khác nhau. Kê náp nổi trội về tiềm năng khai thác dầu từ hạt với chất lượng axít béo tối ưu, trong khi atiso đỏ được ứng dụng phổ biến nhờ đài hoa chứa nhiều axít hữu cơ và polyphenol chống oxy hóa.
Nghiên cứu cho thấy ké hoa đào có hoạt tính ức chế enzyme phân giải tinh bột và giúp giảm đường huyết trên mô hình động vật thí nghiệm. Tuy nhiên, hiện chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào trên người, vì vậy người bệnh đái tháo đường tuyệt đối không tự ý dùng thay thế thuốc điều trị.
Chiết xuất la hán quả chứa hoạt chất ngọt tự nhiên mogroside, được Hoa Kỳ và Trung Quốc cấp phép nhưng vẫn bị kiểm soát chặt chẽ tại châu Âu do thiếu dữ liệu độc tính học. Hiện chưa có nghiên cứu lâm sàng xác nhận độ an toàn trên phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ, do đó hai nhóm này cần hết sức thận trọng và tham khảo ý kiến bác sĩ.
Thịt kỳ đà không thể chữa khỏi bệnh hen suyễn do hoàn toàn thiếu dữ liệu lâm sàng chứng minh hiệu quả y học. Người bệnh hen ăn thịt kỳ đà còn đối mặt với nguy cơ dị ứng đạm lạ, bùng phát co thắt phế quản cấp và ngộ độc từ động vật hoang dã.
Nhiều người truyền tai nhau dùng la hán quả để trị dứt điểm cơn ho và viêm họng. Tuy nhiên, các nghiên cứu dược lý hiện đại về kháng viêm đường thở mới chỉ ghi nhận trên một số thảo dược khác ở mô hình động vật, chưa có đủ dữ liệu khoa học khẳng định la hán quả trị khỏi co thắt phế quản.
Kỳ nam chứa các hoạt chất có khả năng làm dịu và ức chế hệ thần kinh trung ương. Khi dùng chung với thuốc ngủ hay thuốc an thần, dược liệu này có thể tạo tác dụng hiệp đồng làm kéo dài cơn buồn ngủ và suy giảm phản xạ, đòi hỏi người bệnh phải hết sức thận trọng.
Các nghiên cứu phòng thí nghiệm bước đầu ghi nhận chiết xuất từ chi lan tiêu chứa một số alkaloid có khả năng ức chế oxit nitric gây viêm trong điều kiện ống nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng hiện mới dừng lại ở mức tế bào thực nghiệm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên cơ thể người.
Hiện chưa có bằng chứng khoa học tiền lâm sàng hay thử nghiệm nào chứng minh chiết xuất lá ké hoa đào bảo vệ gan khỏi tổn thương do hóa chất. Các dữ liệu nghiên cứu hiện có về loài cây này mới chỉ dừng lại ở thử nghiệm trong ống nghiệm về hoạt tính chống oxy hóa của rễ.
Labisia pumila (Kacip Fatimah) chứa phytoestrogen mô phỏng hormone nữ, hỗ trợ xương khớp nhưng tiềm ẩn rủi ro kích thích khối u. Bốn nhóm người gồm bệnh nhân u xơ tử cung, ung thư phụ khoa phụ thuộc estrogen, phụ nữ mang thai và mẹ cho con bú cần tuyệt đối tránh dùng để bảo đảm an toàn.
Uống rượu ngâm kỳ nam không thể chữa khỏi bệnh viêm loét dạ dày như lời đồn. Khoa học ghi nhận chiết xuất kỳ nam chỉ có tác dụng chống co thắt cơ trơn tiêu hóa trên chuột thí nghiệm, trong khi cồn từ rượu lại trực tiếp phá hủy niêm mạc và khiến ổ loét dạ dày tổn thương nặng nề hơn.
