Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.546 bài, trang 398 trên 1.478
Nhiều người truyền tai nhau dùng khôi nước trị đau nhức xương khớp vì tin vào khả năng kháng viêm tự nhiên. Dù các thí nghiệm bước đầu ghi nhận chiết xuất khôi nước có hoạt tính ức chế viêm, người bệnh tuyệt đối không được dùng thay thế thuốc kê đơn vì chưa có bằng chứng lâm sàng trên người.
Củ khúc khắc thường được truyền tai như vị thuốc thanh nhiệt giải độc lành tính, nhưng thảo dược này có thể gây tác dụng phụ nghiêm trọng. Năm nhóm người gồm phụ nữ mang thai, người tỳ vị hư hàn, người dùng thuốc chuyển hóa qua gan, trẻ nhỏ và bệnh nhân ung thư tuyệt đối không nên tùy tiện sử dụng.
Khôi nước có đặc tính nhuận tràng và kích thích tống xuất đường ruột trên mô hình thực nghiệm. Khi dùng chung với thuốc tân dược, dược liệu này có thể làm giảm hấp thu các thuốc tim mạch qua niêm mạc ruột và gia tăng nguy cơ hạ kali máu nguy hiểm khi kết hợp cùng thuốc lợi tiểu.
Khoai trời và củ từ ăn thông thường cùng thuộc chi thực vật Dioscorea nhưng có công dụng và độ an toàn khác biệt. Củ khoai trời tạo nhiều củ khí sinh ở nách lá và chứa các hợp chất diterpenoid có thể gây tổn thương gan, đòi hỏi người dân nhận biết chính xác để tránh nhầm lẫn nguy hiểm.
Nhiều nghiên cứu ống nghiệm ghi nhận tinh dầu lá kháo lông có khả năng ức chế vi khuẩn và nấm men nhờ các hoạt chất tự nhiên. Tuy nhiên, hiệu quả này mới chỉ dừng lại ở đĩa thí nghiệm và hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, không thể thay thế các thuốc điều trị nhiễm trùng.
Việc sử dụng khương hoạt cùng các thuốc chống đông như warfarin hay aspirin tiềm ẩn nguy cơ xuất huyết nguy hiểm do tương tác dược lực học cộng hưởng. Bệnh nhân tuyệt đối không tự ý phối hợp để tránh các biến chứng chảy máu nghiêm trọng đe dọa tính mạng.
Trà đun sắc thô từ khúng khéng khó định lượng hoạt chất dihydromyricetin và dễ bị suy giảm khi qua đường tiêu hóa. Ngược lại, viên chiết xuất chuẩn hóa giúp kiểm soát nồng độ hoạt chất chính xác, hạn chế biến đổi phân tử và nâng cao tính ổn định sinh học khi hấp thu vào cơ thể.
Lá khôi được dùng nhiều trong dân gian để làm dịu cơn đau dạ dày, nhưng các nghiên cứu khoa học cho thấy thảo dược này vẫn còn nhiều khoảng trống dữ liệu về độ an toàn. Phụ nữ mang thai, người huyết áp thấp, cơ thể suy nhược và trẻ nhỏ là 4 nhóm không nên tự ý dùng để tránh rủi ro sức khỏe.
Khương hoạt từ lâu được xem là vị thuốc trị cảm mạo phong hàn quen thuộc, nhưng khoa học chứng minh dược liệu này chỉ hỗ trợ hạ sốt, giảm đau cơ và chống viêm chứ không thể diệt virus để trị dứt điểm căn bệnh.
Uống khúng khéng trước hay sau tiệc rượu là thắc mắc phổ biến của người hay uống bia rượu. Bằng chứng khoa học cho thấy hoạt chất dihydromyricetin trong cây khúng khéng tác động lên thụ thể não và các enzyme chuyển hóa cồn tốt nhất khi dùng trước hoặc ngay thời điểm bắt đầu uống, dù hiệu quả thực tế ở người vẫn còn nhiều rào cản dược động học.
Tự ý ăn hạt keo dậu cùng thuốc trị giun sán tân dược tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc nghiêm trọng cho gan và rối loạn tiêu hóa. Hoạt chất trong hạt keo dậu có thể làm thay đổi sự hấp thu thuốc, khiến nồng độ tân dược tăng cao gây hại gan hoặc làm mất tác dụng điều trị.
Thực phẩm từ khoai nưa rất giàu chất xơ glucomannan giúp no lâu, nhưng đặc tính trương nở hút nước mạnh và lên men vi khuẩn có thể gây bít tắc đường tiêu hóa hoặc rối loạn nhu động ở người liệt dạ dày, tắc ruột, khó nuốt, ruột kích thích và người đang dùng thuốc trị bệnh.
Rễ khôi nước được dân gian truyền tai như bài thuốc thông tiện nhanh, nhưng khoa học chứng minh dược liệu này có hoạt tính tẩy xổ cực mạnh. Việc tự ý sử dụng tiềm ẩn nguy cơ cao gây tiêu chảy cấp, nôn mửa, đau quặn bụng và mất nước nguy hiểm do khoảng an toàn hẹp và dễ kích ứng ruột.
Nhiều người truyền tai nhau bài thuốc dùng khoáng thạch không thanh nghiền mịn nhỏ vào mắt để làm sáng mắt và trị bệnh nhãn khoa. Tuy nhiên, y học hiện đại khẳng định bột khoáng thạch không có bằng chứng hiệu quả, ngược lại còn tiềm ẩn nguy cơ gây cào xước biểu mô giác mạc, viêm kết mạc hóa chất và nhiễm trùng mắt nặng nề.
Uống trà khoản đông hoa hằng ngày không an toàn nếu không kiểm soát nguồn gốc do nguy cơ lẫn độc tố pyrrolizidine alkaloid. Việc tích tụ chất độc này từ thảo mộc nhầm lẫn có thể gây tổn thương tắc tĩnh mạch gan, hoại tử nhu mô và biến chứng cổ trướng âm thầm.
Khôi nước (Baliospermum montanum) và khôi nhung (Ardisia silvestris) là hai loài thực vật hoàn toàn khác nhau. Trong khi khôi nhung thường dùng theo kinh nghiệm dân gian cho bệnh dạ dày, thì khôi nước chưa có bằng chứng khoa học nào cho tác dụng này mà chỉ được nghiên cứu sơ bộ về kháng khuẩn, diệt giun và kháng viêm.
Người mắc bệnh thận mạn tính hoặc suy giảm chức năng thận tuyệt đối không nên ăn khế. Loại quả này chứa độc tố thần kinh caramboxin và hàm lượng oxalate cao, khiến thận yếu không thể đào thải, dẫn tới ngộ độc thần kinh cấp tính, co giật, tổn thương thận vĩnh viễn hoặc thậm chí tử vong.
Khoai nưa chứa hàm lượng cao glucomannan, một loại chất xơ hòa tan có độ nhớt lớn giúp hỗ trợ cải thiện mỡ máu. Các phân tích gộp và thử nghiệm lâm sàng cho thấy chất xơ này có thể hỗ trợ hạ nhẹ nồng độ cholesterol xấu (LDL-C) và cholesterol toàn phần, đóng vai trò như một giải pháp dinh dưỡng bổ trợ.
Chiết xuất lá khế rừng tuy không gây độc cấp tính hay làm tổn thương cấu trúc tế bào ở liều thử nghiệm trên động vật, nhưng việc sử dụng lặp lại kéo dài làm tăng men gan ASAT và urê máu. Người dân không nên tự ý đun uống kéo dài thay nước lọc để tránh nguy cơ suy giảm chức năng gan, thận.
Nhiều người mách nhau dùng củ khúc khắc để hạ axit uric và trị viêm khớp gout, nhưng y học thực chứng hiện nay hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng nào trên người chứng minh hiệu quả này. Việc tự ý bỏ thuốc điều trị chuẩn để dùng thảo dược truyền miệng có thể khiến khớp tổn thương nghiêm trọng và tăng nguy cơ suy giảm chức năng thận.
