Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.551 bài, trang 399 trên 1.478
Khôi nước (Baliospermum montanum) và khôi nhung (Ardisia silvestris) là hai loài thực vật hoàn toàn khác nhau. Trong khi khôi nhung thường dùng theo kinh nghiệm dân gian cho bệnh dạ dày, thì khôi nước chưa có bằng chứng khoa học nào cho tác dụng này mà chỉ được nghiên cứu sơ bộ về kháng khuẩn, diệt giun và kháng viêm.
Người mắc bệnh thận mạn tính hoặc suy giảm chức năng thận tuyệt đối không nên ăn khế. Loại quả này chứa độc tố thần kinh caramboxin và hàm lượng oxalate cao, khiến thận yếu không thể đào thải, dẫn tới ngộ độc thần kinh cấp tính, co giật, tổn thương thận vĩnh viễn hoặc thậm chí tử vong.
Khoai nưa chứa hàm lượng cao glucomannan, một loại chất xơ hòa tan có độ nhớt lớn giúp hỗ trợ cải thiện mỡ máu. Các phân tích gộp và thử nghiệm lâm sàng cho thấy chất xơ này có thể hỗ trợ hạ nhẹ nồng độ cholesterol xấu (LDL-C) và cholesterol toàn phần, đóng vai trò như một giải pháp dinh dưỡng bổ trợ.
Chiết xuất lá khế rừng tuy không gây độc cấp tính hay làm tổn thương cấu trúc tế bào ở liều thử nghiệm trên động vật, nhưng việc sử dụng lặp lại kéo dài làm tăng men gan ASAT và urê máu. Người dân không nên tự ý đun uống kéo dài thay nước lọc để tránh nguy cơ suy giảm chức năng gan, thận.
Nhiều người mách nhau dùng củ khúc khắc để hạ axit uric và trị viêm khớp gout, nhưng y học thực chứng hiện nay hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng nào trên người chứng minh hiệu quả này. Việc tự ý bỏ thuốc điều trị chuẩn để dùng thảo dược truyền miệng có thể khiến khớp tổn thương nghiêm trọng và tăng nguy cơ suy giảm chức năng thận.
Dù cùng xuất phát từ một tên gọi cổ xưa, Khương hoạt và Độc hoạt là hai dược liệu khác nhau cả về loài thực vật lẫn hoạt chất coumarin. Trong khi y học cổ truyền phân định Khương hoạt trị nửa thân trên và Độc hoạt trị nửa thân dưới, khoa học hiện đại đã chứng minh hoạt chất của cả hai mang lại hiệu quả kháng viêm hiệp đồng vượt trội.
Acrylamide là hợp chất nghi gây ung thư dễ tích tụ khi chiên khoai tây ở nhiệt độ cao. Tuy nhiên, người nội trợ hoàn toàn có thể chủ động cắt giảm từ 4% đến 97% lượng độc tố này nhờ các kỹ thuật đơn giản như ngâm nước, chần nóng, ngâm dung dịch muối loãng hoặc axit nhẹ và kiểm soát mức lửa.
Hiện chưa có liều dùng an toàn của khô mộc được xác lập trên người. Nghiên cứu thực nghiệm cho thấy sắc nước có độ an toàn cao hơn ngâm cồn, nhưng nồng độ cao vẫn gây độc tế bào gan và ức chế phát triển, do đó người dân tuyệt đối không tự ý dùng liều cao.
Nhiều người đun nước lá khôi uống thay nước lọc mỗi ngày để phòng ngừa đau dạ dày. Tuy nhiên, đây là hiểu lầm tai hại. Lá khôi chứa lượng lớn tanin, việc nạp thừa chất này kéo dài có thể gây kích ứng đường ruột, làm se niêm mạc và ức chế nghiêm trọng khả năng hấp thu sắt của cơ thể.
Khương hoạt là vị thuốc trị cảm hàn, đau nhức quen thuộc nhưng chứa lượng lớn tinh dầu đậm đặc. Dùng vượt quá liều khuyến cáo 3-9g/ngày dễ gây kích ứng niêm mạc, dẫn đến buồn nôn, nôn mửa và đau rát dạ dày. Người dùng cần tuân thủ đúng liều lượng để đảm bảo an toàn cho đường tiêu hóa.
Các nghiên cứu hóa thực vật khẳng định tác dụng sinh học của khương hoạt được quyết định bởi nhóm coumarin và phenolic, tiêu biểu là notopterol và phenethyl ferulate. Những hợp chất then chốt này đem lại khả năng kháng viêm, giảm đau nhưng cần sử dụng đúng cách để bảo đảm an toàn.
Nhiều người truyền tai nhau mẹo ăn hạt keo dậu để tẩy giun sán. Tuy nhiên, y học hiện đại chưa có bằng chứng lâm sàng xác nhận hiệu quả này trên người; ngược lại, độc tố mimosine trong keo dậu có thể gây rụng tóc, rối loạn tuyến giáp và tổn hại hệ sinh sản.
Nhiều người lầm tưởng thổ phục linh và khúc khắc là một, nhưng việc dùng lẫn lộn rất nguy hiểm. Khoa học chứng minh loài chuẩn *Smilax glabra* chứa hàng trăm flavonoid và chất kháng khuẩn đặc hữu, trong khi loài khúc khắc khác chưa có dữ liệu đối chiếu, đòi hỏi người dùng phải phân biệt rõ nguồn gốc.
Phụ nữ mang thai không nên dùng không thanh do dược liệu khoáng vật này chứa hàm lượng ion đồng cao. Các nghiên cứu độc học cho thấy nồng độ đồng vượt ngưỡng có thể gây tổn thương DNA, dị tật xương, rối loạn tuần hoàn và đe dọa sự phát triển bình thường của phôi thai.
Nhiều người tìm đến củ khúc khắc (thổ phục linh) với hy vọng hạ axit uric máu và ngừa cơn gút. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học thực nghiệm về dược liệu y học cổ truyền chủ yếu mới dừng lại ở mô hình động vật, chưa đủ dữ liệu lâm sàng để thay thế thuốc điều trị chuẩn.
Khiếm thực giàu tinh bột kháng giúp nuôi dưỡng lợi khuẩn đường ruột, nhưng cấu trúc phân tử bền vững khiến hạt tiêu hóa chậm hơn gạo rất nhiều. Nếu ăn quá lượng khuyến nghị hoặc thiếu nước, dược liệu này dễ gây đầy trướng bụng và làm tăng nặng tình trạng táo bón.
Uống nước lá khôi liên tục dài ngày hoặc sắc quá đặc có thể khiến bạn gặp phải tình trạng mệt mỏi, đầy trướng bụng và tụt huyết áp. Dù là dược liệu quen thuộc trong dân gian, việc sử dụng lá khôi thiếu kiểm soát vẫn tiềm ẩn nguy cơ tác dụng phụ đáng kể cho sức khỏe.
Nhiều nghiên cứu đoàn hệ lớn cho thấy phụ nữ tiêu thụ nhiều khoai tây trước khi thụ thai hoặc trong 3 tháng đầu thai kỳ có nguy cơ mắc đái tháo đường thai kỳ cao hơn. Việc thay thế khoai tây bằng các loại rau củ khác, đậu đỗ hoặc ngũ cốc nguyên hạt giúp giảm đáng kể rủi ro chuyển hóa đường huyết này.
Nhiều người có thói quen sắc lá khôi uống cùng lúc với thuốc Tây y trị viêm loét dạ dày để tăng hiệu quả. Tuy nhiên, việc tự ý phối hợp này tiềm ẩn nguy cơ tương tác dược học bất lợi, làm thay đổi khả năng hấp thu của thuốc điều trị. Bệnh nhân cần tham khảo ý kiến bác sĩ.
Không thanh là khoáng vật chứa đồng có độc tính cao, trong khi Thanh đại là chế phẩm thảo mộc có tác dụng kháng viêm và hạ sốt. Nhầm lẫn hai vị thuốc này có thể dẫn đến ngộ độc kim loại nặng nguy hiểm, đồng thời việc tự ý dùng Thanh đại sai liều lượng cũng tiềm ẩn nguy cơ gây viêm đại tràng thiếu máu cục bộ.
