Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.526 bài, trang 457 trên 1.477
Thạch găng và thạch sương sáo nguyên bản đều chứa lượng calo rất thấp và dồi dào chất xơ tạo gel tự nhiên. Thạch găng giàu pectin tự nhiên từ lá, trong khi sương sáo chứa chuỗi polysaccharide thảo mộc; lượng calo thực tế chủ yếu phụ thuộc vào lượng đường bổ sung khi chế biến.
Vỏ cây gòn được nhiều người truyền tai nhau là "thần dược" trị dứt điểm tiểu đường. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học đến nay mới chỉ ghi nhận tác dụng hạ đường huyết trên chuột và trong ống nghiệm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả và độ an toàn trên người.
Nhiều người tin rằng chỉ cần đổi cơm trắng sang gạo lứt là mỡ bụng sẽ biến mất mà không cần ăn kiêng. Tuy nhiên, bằng chứng thử nghiệm lâm sàng cho thấy gạo lứt không thể tạo ra phép màu giảm vòng eo nếu tổng năng lượng nạp vào không giảm, thậm chí ăn nhiều hơn còn gây tăng cân.
Nhiều người truyền tai nhau uống nước sắc vỏ gáo để cầm tiêu chảy, nhưng khoa học hiện nay chưa có bằng chứng vỏ gáo diệt được vi khuẩn đường ruột. Việc tự ý sắc uống đậm đặc dễ gây kích ứng tiêu hóa do dư thừa tannin và che lấp các nhiễm trùng nguy hiểm.
Quả găng trắng chứa hàm lượng saponin cao có khả năng tương tác phá vỡ màng tế bào và kích ứng trực tiếp niêm mạc dạ dày. Khi ăn nhầm, hoạt chất này kích hoạt phản xạ nôn mửa dữ dội để tống xuất độc chất, tiềm ẩn nguy cơ mất nước và tổn thương gan thận nếu hấp thu liều lượng lớn.
Quả găng trâu chứa hàm lượng saponin triterpenoid cao, hoạt chất có tính kích ứng mạnh khiến niêm mạc dạ dày co thắt và gây nôn tháo dữ dội. Bằng chứng tiền lâm sàng cảnh báo việc tự ý sử dụng loại quả này tiềm ẩn nguy cơ viêm loét tiêu hóa và ngộ độc nội tạng cấp tính.
Nhiều người truyền tai kinh nghiệm dùng vỏ cây găng nước trị tiêu chảy và đắp vết thương hở. Dù các nghiên cứu ống nghiệm trên nhiều loài vỏ thân gỗ đã chứng minh hoạt tính kháng khuẩn và kháng viêm rõ rệt, người dân không nên tự ý áp dụng thay thế thuốc điều trị khi chưa có bằng chứng lâm sàng đầy đủ.
Uống nước sắc vỏ cây găng trắng hạ sốt là mẹo dân gian chưa có bằng chứng khoa học chứng minh hiệu quả và độ an toàn. Tự ý sử dụng dược liệu chưa rõ độc tính bán trường diễn có thể gây áp lực chuyển hóa lớn, tiềm ẩn nguy cơ tổn thương gan thận mà người bệnh cần hết sức cảnh giác.
Nhiều người tin rằng chỉ cần đổi cơm trắng sang gạo lứt là có thể nhanh chóng giảm mỡ thừa. Các nghiên cứu đối chứng cho thấy việc thay thế này hỗ trợ giảm nhẹ cân nặng và vòng eo, nhưng không phải "thần dược" giúp triệt tiêu mỡ bụng nếu tổng năng lượng nạp vào hàng ngày không được kiểm soát.
Nhiều lời đồn cho rằng quả găng trâu là vị thuốc dân gian tẩy giun hiệu quả. Thực tế, khoa học chưa chứng minh tính an toàn khi tẩy giun bằng loại quả này ở người. Ngược lại, quả găng trâu chứa saponin có độc tính tan máu và nguy cơ gây sảy thai.
Găng tây chứa nhiều chất phenolic tạo vị chát cùng các hoạt chất ức chế men tiêu hóa tự nhiên. Người bị viêm loét dạ dày tá tràng, suy thận và hệ tiêu hóa kém cần hạn chế tiêu thụ loại quả này để tránh nguy cơ đầy hơi, khó tiêu và kích ứng niêm mạc ruột.
Gà ác hầm thuốc bắc là món bồi bổ quen thuộc, nhưng nấu sai cách dễ làm hao hụt các acid amin tự do quý giá và phá hủy cấu trúc dưỡng chất. Hiểu rõ các tương tác nhiệt, dụng cụ nấu và thảo dược đi kèm giúp bạn giữ trọn giá trị dinh dưỡng của món ăn.
Găng trâu thường được truyền tai như vị thuốc trị bệnh tiêu hóa, gan mật trong dân gian. Tuy nhiên, các phân tích dược lý cho thấy dược liệu này chứa nhiều saponin và hợp chất phân cực kém có độc tính tế bào. Nhóm phụ nữ có thai, người viêm loét dạ dày, trẻ em và người suy giảm chức năng gan cần tuyệt đối cẩn trọng.
Thạch găng đông tụ tự nhiên nhờ ion canxi từ nước vôi trong tạo liên kết bắc cầu với pectin trong lá găng. Tuy nhiên, người làm chỉ được dùng phần nước trong đã lắng kỹ với lượng vừa phải, bởi dư lượng cặn vôi có tính kiềm mạnh dễ gây nồng đắng và kích ứng niêm mạc ruột.
Phụ nữ mang thai không nên sử dụng nước tăng lực chứa guarana. Chiết xuất hạt guarana chứa hàm lượng caffeine đậm đặc và các hợp chất kích thích tự nhiên, dễ khiến thai phụ vượt ngưỡng caffeine an toàn, gây tích tụ chất kích thích qua nhau thai và tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với sức khỏe của cả mẹ lẫn thai nhi.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng ghi nhận chiết xuất quả găng tía có hoạt tính chống oxy hóa và giúp giảm men gan ALT trên mô hình chuột thí nghiệm. Dẫu vậy, bằng chứng khoa học trên người hiện vẫn còn thiếu, người dân không nên tự ý dùng thay thế thuốc điều trị bệnh gan.
Găng trâu chứa các hoạt chất có tính kháng khuẩn và chống viêm trong phòng thí nghiệm, nhưng đắp lá tươi ngoài da lại tiềm ẩn nguy cơ cao gây viêm da tiếp xúc và nhiễm trùng, người bệnh cần hết sức cẩn trọng.
Nhiều người mách nhau đắp lá gáo tròn để trị mụn nhọt, lở loét ngoài da. Tuy nhiên, y học hiện đại chưa có nghiên cứu chứng minh hiệu quả và độ an toàn của loài cây này; tự ý giã đắp lá tươi dễ gây nhiễm trùng, hoại tử mô nghiêm trọng.
Người đang dùng thuốc tiểu đường không nên tự ý dùng chiết xuất găng tây hay các loại thảo dược hạ đường huyết. Việc kết hợp bừa bãi giữa hoạt chất thực vật với thuốc điều trị có thể tạo tương tác hiệp đồng, làm tăng nồng độ thuốc trong máu và dẫn đến nguy cơ hạ đường huyết quá mức rất nguy hiểm.
Goldenseal chứa berberine có hoạt tính kháng khuẩn trong ống nghiệm, nhưng chưa có thử nghiệm lâm sàng đối chứng mạnh chứng minh hiệu quả trị cảm lạnh trên người. Người bệnh không nên tự ý dùng thay thế chăm sóc y tế chuẩn.
