Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.516 bài, trang 461 trên 1.476
Cây gai kim (*Barleria prionitis*) là dược liệu quý thuộc chi *Barleria* với gần 300 loài khác nhau. Do đặc điểm hình thái thân lá giữa các loài rất dễ gây nhầm lẫn, việc phân biệt chính xác qua hoa, lá và cấu trúc di truyền là điều kiện tiên quyết để đảm bảo hiệu quả, tránh ngộ độc hoạt chất.
Nhiều người nghĩ trà xanh tự nhiên hoàn toàn lành tính, nhưng nghiên cứu cho thấy EGCG trong trà có thể ức chế chất vận chuyển OATP1A2 ở ruột, làm giảm tới 85% khả năng hấp thu thuốc huyết áp nadolol và gây biến động tác dụng của thuốc chống đông. Người bệnh tim mạch, mỡ máu và đang dùng thuốc đặc trị cần hết sức thận trọng.
Uống nước trà xanh pha truyền thống vốn an toàn cho gan, nhưng các loại viên uống thực phẩm chức năng chứa chiết xuất EGCG liều cao có thể gây tổn thương gan cấp tính, vàng da, thậm chí dẫn đến suy gan nguy kịch ở một số người do phản ứng đặc ứng miễn dịch.
Nhai hạt nho tươi không mang lại tác dụng sinh học tương đương viên chiết xuất chuẩn hóa. Do vỏ hạt gỗ hóa cứng và proanthocyanidin kém bền trong ruột, cơ thể chỉ hấp thu được một phần rất nhỏ hoạt chất thô, trong khi viên uống tinh chế đã được tối ưu hóa khả năng hấp thu và định lượng hoạt chất rõ ràng.
Chiết xuất Ginkgo biloba có cơ chế ức chế yếu tố hoạt hóa tiểu cầu (PAF), tiềm ẩn rủi ro kéo dài thời gian chảy máu khi phối hợp cùng thuốc chống đông hoặc thuốc chống kết tập tiểu cầu. Việc tự ý kết hợp các hoạt chất này có thể làm gia tăng biến cố xuất huyết, đặc biệt ở người cao tuổi có bệnh nền.
Hạt giổi là gia vị Tây Bắc quen thuộc chứa lượng tinh dầu thơm đậm đặc. Tuy nhiên, hiện chưa có nghiên cứu lâm sàng nào về độ an toàn của hạt giổi trên phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ. Nhóm đối tượng nhạy cảm này nên thận trọng, không tự ý dùng đậm đặc.
Nhiều người truyền tai nhau mẹo uống giấm táo để giảm ợ chua, nhưng hiện chưa có nghiên cứu lâm sàng nào chứng minh giấm táo trị được trào ngược dạ dày. Tính axit mạnh trong giấm thậm chí có thể gây ăn mòn, bỏng loét niêm mạc thực quản và làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày, khiến bệnh thêm trầm trọng.
Hiện chưa có bằng chứng khoa học chứng minh thảo dược goldenseal giúp dự phòng viêm xoang tái phát. Dù chứa berberine có tính kháng viêm trên lý thuyết, goldenseal chưa qua thử nghiệm lâm sàng kiểm chứng trên người và tiềm ẩn nguy cơ độc tính đối với gan, thần kinh. Người bệnh không nên tự ý dùng để phòng bệnh.
Ngộ độc phù dịch tễ do dầu hạt gai cua lẫn vào thực phẩm là tình trạng nhiễm độc nguy hiểm gây suy tim, phù chân và tổn thương đa cơ quan. Độc chất chính sanguinarine gây giãn và tăng tính thấm mao mạch diện rộng, có thể đe dọa tính mạng người dùng nếu không phát hiện kịp thời.
Giấm táo mang lại lợi ích giảm đường huyết nhưng có thể gây tương tác bất lợi với thuốc điều trị đái tháo đường, thuốc lợi tiểu và các thuốc chuyển hóa qua gan. Dùng liều cao kéo dài tiềm ẩn nguy cơ hạ kali máu, hạ đường huyết đột ngột và tổn thương tế bào gan.
Bụi gỗ và các hợp chất tự nhiên trong quá trình chế tác gỗ nhóm quý như giáng hương hay các loại gỗ cứng nhiệt đới có thể gây phản ứng quá mẫn, viêm da tiếp xúc và co thắt phế quản ở thợ mộc hoặc người tiếp xúc thường xuyên. Việc nhận biết sớm triệu chứng giúp phòng tránh tổn thương hô hấp mạn tính.
Giấm chuối là gia vị quen thuộc, nhưng dùng liều cao có thể gây lo ngại về xáo trộn điện giải, đặc biệt là nguy cơ hạ kali máu. Khi kết hợp cùng thuốc lợi tiểu thải kali hoặc thuốc trợ tim digoxin, tình trạng sụt giảm kali huyết tương có thể kích hoạt ngộ độc thuốc nghiêm trọng và loạn nhịp tim nguy hiểm.
Goldenseal chứa hoạt chất berberine có thể đẩy bilirubin ra khỏi albumin huyết tương, làm tăng nguy cơ tổn thương não vĩnh viễn do vàng da nhân não ở thai nhi và trẻ sơ sinh. Phụ nữ mang thai, trẻ sơ sinh và người có bệnh nền mạn tính cần tránh dùng thảo dược này để bảo đảm an toàn.
Nhiều người tìm đến dầu hạt lanh giàu ALA nhằm thay thế hoàn toàn dầu cá để bổ sung omega-3 bảo vệ tim mạch và trí não. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học cho thấy tỷ lệ chuyển hóa ALA thành EPA và DHA trong cơ thể người rất hạn chế, đặc biệt là DHA, khiến dầu hạt lanh không thể thay thế hoàn toàn dầu cá.
Các thử nghiệm phòng thí nghiệm gần đây cho thấy hoạt chất chiết xuất từ giáng hương có khả năng ức chế các chất trung gian gây viêm và giảm stress oxy hóa. Dù tiềm năng sinh học rất rõ ràng, các chuyên gia khuyến cáo dữ liệu mới dừng ở mức tiền lâm sàng, người dân không nên tự ý dùng vỏ cây trị bệnh.
Nhiều người truyền tai nhau uống giấm chuối mỗi ngày để ép cân và đốt cháy mỡ thừa nhanh chóng. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay cho thấy tác dụng kiểm soát cân nặng chủ yếu đến từ axit axetic nói chung, phần lớn mới dừng lại ở thử nghiệm trên động vật và chưa có nghiên cứu lâm sàng quy mô lớn nào chứng minh giấm chuối giúp giảm béo thần tốc ở người.
Nhiều lời đồn dân gian cho rằng hạt gièng gièng có thể giúp ngừa thai an toàn. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện chỉ ghi nhận tác dụng ức chế một phần khả năng sinh sản trên động vật và trong ống nghiệm, hoàn toàn không đủ độ tin cậy để thay thế các biện pháp tránh thai chuẩn y khoa.
Ginkgo biloba được nhiều người sử dụng để bổ não, nhưng dược liệu này tiềm ẩn nguy cơ xuất huyết nghiêm trọng khi kết hợp với thuốc khác hoặc khi can thiệp y tế. Chuyên gia khuyến cáo 4 nhóm đối tượng nguy cơ cao cần đặc biệt cẩn trọng và bắt buộc phải dừng dùng Ginkgo ít nhất 2 tuần trước phẫu thuật.
Theo cơ chế y học, lá gioi có tác dụng làm săn se niêm mạc ruột và giảm nhu động nhờ hàm lượng tannin tự nhiên dồi dào. Tuy nhiên, việc tùy tiện dùng lá cây này để cầm tiêu chảy khi bị nhiễm khuẩn có thể khiến độc tố ứ đọng, gây biến chứng đường ruột nguy hiểm.
Nhiều nghiên cứu và phân tích gộp lâm sàng cho thấy chiết xuất hạt nho có tiềm năng hỗ trợ giảm nhẹ huyết áp và nhịp tim, đặc biệt ở người tiền tăng huyết áp hoặc thừa cân. Tuy nhiên, mức độ cải thiện khá khiêm tốn, bằng chứng còn mâu thuẫn và hoạt chất này tuyệt đối không thể thay thế thuốc điều trị tăng huyết áp.
